volg Typisch Frans

zaterdag 1 oktober 2016

pour une bouchée de pain

voor een appel en een ei
('voor een hapje brood')

... of voor een schijntje, een grijpstuiver, een habbekrats, in ieder geval voor een lachwekkende prijs. De uitdrukking, die uit de zeventiende eeuw stamt, vereist natuurlijk weinig uitleg. Brood wordt in onze westerse landen gezien als een absolute levensnoodzaak en de prijs ervan moet dus ook voor iedereen op te brengen zijn, al helemaal als je alleen maar een hapje wilt. De jongeman op de foto zet dan ook zonder aarzelen zijn tanden in twee ronde broodjes (miches) tegelijk en  rekening houdend met de Franse oh-là-là-mentaliteit, hebt u vast wel door naar welke andere betekenis van miches zijn gedachten daarbij uitgaan...

volgende keer
bekijken we hoe we 'uitkijken' kunnen vertalen in het Frans.

vrijdag 30 september 2016

compter pour du beurre

voor spek en bonen meedoen / niet meetellen
('voor boter tellen')


Boter roept in het Frans twee tegengestelde associaties op: enerzijds een van luxe (te vergelijken met ons onderscheid tussen roomboter en margarine). Zo betekent de uitdrukking faire son beurre ('zijn boter maken') 'veel geld verdienen' en ça met du beurre dans les épinards (lett. 'dat doet boter in de spinazie') 'dat is mooi meegenomen'. 
Daarnaast roept boter juist een associatie op van nietigheid, 'niet meetellen', waarschijnlijk vanwege zijn zachtheid, vanwege de eigenschap dat het snel smelt. Als je in de negentiende eeuw vendait du beurre ('boter verkocht') dan telde je niet mee in de maatschappij. Meisjes op een bal die 'boter verkochten' waren muurbloempjes: zij werden door niemand ten dans gevraagd.
De bekendste uitdrukking met beurre is compter pour du beurre, dat 'niet meetellen' of 'meedoen voor spek en bonen' betekent. 

volgende keer
Bij ons kun je iets voor een appel en een ei op de kop tikken. Wat moet je in het Frans voor een schijntje neerleggen?

donderdag 29 september 2016

tu ne vas pas t'y mettre, toi aussi?

begin jij nou ook al?
('jij gaat er toch ook niet aan beginnen?')

Op het plaatje zien we een variant: op een voorlichtingsboekje over zwangerschap zien we een jonge dame die er in ieder geval voorlopig niet aan wil beginnen. Se mettre à betekent letterlijk 'zich zetten tot' of 'beginnen aan'. Hetgeen waaraan je begint kun je vervangen met het woordje y. Tu ne vas pas t'y mettre betekent dus letterlijk 'jij gaat je er niet toe zetten, je gaat er niet aan beginnen' en dit kun je met een zekere ergernis zeggen als iemand van wie je dat niet verwachtte of hoopte hetzelfde begint te zeggen of te doen wat je van anderen al behoorlijk ergerde.


volgende keer
Hoe doe je in het Frans 'voor spek en bonen' mee?

woensdag 28 september 2016

il y a à boire et à manger

er zitten twee kanten aan de zaak / er zijn voors en tegens
('er is te drinken en te eten')

Deze uitdrukking kan ook tamelijk letterlijk staan voor een dikke, troebele vloeistof, zoals wijn, koffie of bouillon die troebel is geraakt. Maar figuurlijk kan het staan voor iets wat je op meerdere manieren kunt bekijken of die op verschillende manieren af zou kunnen lopen, iets waar goede en slechte kanten aan zitten. 
Op de cover van het boekje hiernaast staat nog een tweede culinaire uitdrukking die al eerder op mijn blog aan de orde is geweest, nl. (mettre) les pieds dans le plat ('tekeer gaan als een olifant in de porseleinkast, met de botte bijl hakken').

volgende keer
Hoe zeg je in het Frans 'Begin jij nou ook al?'

dinsdag 27 september 2016

un pantalon pattes d'eph

een broek met wijde pijpen
('olifantenpotenbroek')

Dezer dagen maakt voor de zoveelste keer de musical Hair weer furore en kunnen we ons dus weer vergapen aan de hippie-look met zijn flowerpower en de jeans met wijde pijpen.
De Fransen hebben daar een weinig vleiende term voor: kennelijk doet de aanblik van die wijde pijpen hen denken aan plompe olifantenpoten: des pattes d'éléphant. Dat is wel weer een hele mond vol, dus doen ze een beroep op hun afkortingskunst: éléphants wordt eph. 

volgende keer
Hoe zeg je in het Frans dat er twee kanten aan een zaak zitten?

maandag 26 september 2016

manger la soupe sur la tête de quelqu'un

hoog boven iemand uitsteken
('soep eten op het hoofd van iemand')

Ja hoor, daar zijn we weer met een culinaire uitdrukking. De keuken blijft toch de meest onuitputtelijke bron voor Franse uitdrukkingen. Neem een Fransman zijn eten af en hij weet zich absoluut geen raad meer. Een Fransman die een beetje uit de kluiten gewassen is, kan het hoofd van zijn buurman gebruiken als eettafel. Hij of zij steekt zo boven de ander uit dat hij met gemak zijn soepbord op het hoofd van de ander kan plaatsen en daar comfortabel uit kan eten.
Dan moet dat hoofd wel een soort plat Frankensteinhoofd zijn natuurlijk...



volgende keer
Tegenwoordig is de mode weer erg slimfit, maar hoe noemen Fransen de wijde broeken die in de jaren zestig en zeventig in zwang waren?

zondag 25 september 2016

hoe vertaal je (ver)delen in het Frans?

diviser, partager, participer, distribuer, répartir, compatir à, s'associer à


Laten we allereerst een onderscheid maken tussen de twee belangrijkste vertalingen van '(ver)delen', nl. diviser en partager. Het eerste doe je vooral om dingen te scheiden, uit elkaar te halen, het tweede om samen iets (eerlijk) te delen.

Als het puur om rekenkunde gaat, dan gebruik je in het Frans de term diviser (par): deux divisé par trois. De andere berekeningen 'optellen, aftrekken' en 'vermenigvuldigen' zijn overigens additionner, soustraire en multiplier, maar dit terzijde.

Door te diviser haal je dingen uit elkaar. Zo kun je ook diviser pour mieux régner ('verdelen en heersen', lett. 'verdelen om beter te regeren'). Als je echter 'eerlijk wilt delen', dus iets in (min of meer) gelijke parten wilt verdelen, dan kun je beter het werkwoord patager gebruiken, bijv. partager les bénéfices ('de winst delen') of partager une succession ('een erfenis delen'). Je kunt dit werkwoord ook gebruiken als meerdere mensen gevoelens of ideeën delen (partager des sentiments, des idées). Als je van jezelf uitgaat, kun je ook het werkwoord participer à gebruiken: je participe aux bénéfices / aux dommages ('ik deel in de winst/de schade'). Ook kun je iemands zienswijze delen met het werkwoord s'associer à: s'associer aux vues de quelqu'un ('iemands zienswijze delen').

Als je 'uitdelen' bedoelt, zeg je distribuer: distribuer les rôles ('de rollen verdelen'), distribuer des pamphlets ('pamfletten uitdelen') en als je onderling bijvoorbeeld de taken wilt verdelen, is répartir een goede optie: répartir les tâches ('de taken verdelen'). 

Als je iemands verdriet deelt, kun je ook een werkwoord gebruiken dan eigenlijk 'meelijden' betekent: compatir à: je compatis à votre douleur ('ik deel uw pijn/verdriet').

volgende keer
Hoe zeg je dat je ver boven iemand uitsteekt?