volg Typisch Frans

donderdag 19 oktober 2017

rebrousser chemin

terugkeren, op zijn schreden terugkeren
('tegen (de) weg instrijken')

Chemin is het Franse woord voor 'weg'. Het kan een straatje aanduiden, maar vooral ook de route die je aflegt. 'De weg vragen' is in het Frans demander son chemin. Keer je op je schreden terug, dan wis je als het ware je sporen uit.
Rebrousser betekent 'tegen de richting instrijken', bijvoorbeeld van haar. Op het eerste gezicht zou je misschien denken dat het 'terugborstelen' betekent, maar het werkwoord brousser bestaat niet. 'Borstelen' is brosser in het Frans, dus dan zou je eerder het werkwoord rebrosser verwachten, dat overigens ook niet bestaat.
Rebrousser is een verbastering van rebourser wat weer komt van rebours. Misschien ken je dat woord van het beroemde boek van Huysmans, À Rebours, dat in het Nederlands vertaald 'Tegen de keer' heet. 

volgende keer:
Hoe zeg je in het Frans dat iets op hetzelfde neer komt, van hetzelfde laken een pak is?

woensdag 18 oktober 2017

avoir la science infuse

een wijsneus zijn, de wijsheid in pacht hebben
(aangeboren wetenschap hebben)

Deze uitdrukking wordt meestal ironisch gebruikt om iemand die alles weet of denkt te weten (tevergeefs) op andere gedachten te brengen. Als wij de uitdrukking horen, denken we misschien aan iemand die de wijsheid via een infuus toegediend krijgt, maar dat beeld wordt bij Franstaligen niet opgeroepen. Een infuus is in het Frans een perfusion of een goutte-à-goutte ('druppel voor druppel'). Bij infusion denkt een Fransman aan... thee! En dan met name aan langzaam trekkende thee. Toch komt het woord oorspronkelijk van het Latijnse (in)fundere ('gieten'). Een verouderde betekenis van infus is dan ook 'ingegoten', wat je natuurlijk zowel met een theepot als met een infuus doet. Maar voor deze uitdrukking moeten we kijken naar het gebruik van de term in de theologie. Met infus gaf men in de theologie aan dat een bepaalde eigenschap (bijvoorbeeld de deugd) van nature in de ziel was ingegoten, wij zouden zeggen 'aangeboren' was. Ook bijzondere kwaliteiten zouden door God bij bepaalde mensen worden 'ingegoten'. Alleen zo kon men bijvoorbeeld verklaren hoe Mozart al op zo jonge leeftijd geweldige composities kon maken. Avoir la science infuse suggereert ook dat je alles weet zonder daar ooit voor te hebben hoeven leren, maar zoals gezegd, wordt het meestal ironisch gebruikt...

volgende keer:
Hoe keer je in het Frans op je schreden terug?

dinsdag 17 oktober 2017

balance ton porc

verlink je varken


De gisteren aangekondigde 'wijsneus' maakt even plaats voor de actualiteit. Naar aanleiding van de opschudding die is veroorzaakt door de seksuele intimidatie van hollywoodman Harvey Weinstein, zette de Franse journaliste Sandra Muller
de volgende tweet online: ' #balancetonporc !! Geef ook naam en details door van iemand die je op je werk seksueel heeft geïntimideerd. Ik wacht op je.'
Balancer betekent letterlijk 'heen en weer wiegen/slingeren', maar in de omgangstaal ook 'weggooien' en 'aangeven, verlinken'. Voor de aanduiding porc ('varken') geeft de Larousse o.a. homme sale, glouton, grossier ou débauché ('vieze, gulzige, groffe of losbandige/ontuchtige man').
In één dag hebben al tienduizenden gehoor gegeven aan Mullers oproep...

volgende keer:
bespreken we de wijsneus (als we niet wederom door de actualiteit worden ingehaald...)

maandag 16 oktober 2017

un demi sans faux col

een biertje zonder schuimkraag
('een halve zonder valse kraag')

Hoewel we al in de tweede helft van oktober zitten, wordt het vandaag waarschijnlijk weer terrassenweer en zouden we er dus een kunnen bestellen, al trekken we in Nederland onze neus op voor een biertje zonder schuimkraag.
Een faux col is eigenlijk een 'valse kraag', een kraag dus die je los op een kledingstuk kunt bevestigen, maar waarom noem je in het Frans een biertje un demi ? Toen ik er voor het eerst een bestelde was ik een beetje teleurgesteld. Ik had ontzettende dorst en verwachtte een halve liter, zoals in veel andere landen gebruikelijk is. Maar un demi is juist de helft van de gebruikelijke hoeveelheid (een halve liter), dus 25 cl. (wat je in Nederland dus krijgt als je gewoon een pilsje bestelt). In Frankrijk vinden ze dat juist een voordeel, omdat een kwart liter tot de laatste teug lekker koud blijft, terwijl een halve liter langzaam opwarmt, maar ja, niet als ik een biertje bestel. Ik drink eigenlijk alleen bier als ik heel veel dorst heb, en dat gaat zo'n halve liter heel snel naar binnen...

volgende keer:
Hoe noem je in het Frans een 'wijsneus, iemand die de wijsheid in pacht heeft' ?

zondag 15 oktober 2017

hoe vertaal je 'knap' in het Frans?

beau - bien fait - bien physiquement - bien (fait) de sa personne - brillant - calé - doué - fort - habile - joli - mignon - pas mal - savant

Het hangt er weer een beetje van af wat je met 'knap' bedoelt. Als je 'knap van uiterlijk' bedoelt, heb je al de keuze tussen beau (un beau mec is echt 'een mooie jongen'), joli ('leuk om te zien') en mignon ('schattig, zeg maar het Engelse cute'). Ook kun je zeggen dat de persoon in kwestie bien physiquement is of bien (fait) de sa personne. Ook een dubbele ontkenning als pas mal (lett. 'niet slecht') kan gebruikt worden. 
Bedoel je met 'knap' 'intelligent' dan hangt het een beetje van de mate van intelligentie af, of je de persoon in kwestie doué (begaafd: un élève doué), brillant ('briljant') of savant ('geleerd') noemt.
Met 'knap' kun je ook 'handig' of 'bekwaam' bedoelen. Dan kun je kiezen voor fort ('sterk'), calé ('knap, geleerd') of habile ('handig, behendig'). 
Vind je iets 'knap gedaan' dan kun je zeggen bien fait ! ('goed gedaan') of tu t'en es bien tiré ('daar heb je je goed uit losgetrokken').

volgende keer:
Wat krijg je als je een demi sans faux col bestelt?

zaterdag 14 oktober 2017

en coller une

een klap verkopen
('er eentje plakken')

Er zijn wel meer uitdrukkingen te bespreken n.a.v. dit plaatje waarop een getekend personage in opstand komt tegen zijn eigen maker. De tekening heeft als titel meegekregen: 'Zo, het is zover, sinds afgelopen dinsdag neem ik tekenlessen.' waarop het nog niet voltooide personage meteen boos opmerkt Ouais bah franchement c'est pas trop tôt ! ('Nou, dat werd ook wel eens tijd! ) en hij foetert door: Non mais t'as vu la tronche que j'ai ?! Pas de cou, pas de nez... ('Nee, eerlijk zeg, heb je dat smoelwerk gezien dat ik heb?! Geen nek, geen neus...') en dat is nog niet alles: Toujours habillé pareil ou alors avec des déguisements débiles... ('altijd hetzelfde gekleed of anders wel met van die idiote vermommingen') en hij besluit met: Allez, grouille-toi de finir ce bras que je puisse t'en coller une !!! ('Nou schiet eens op met die arm van me zodat ik je een klap kan verkopen!!!'). 

volgende keer:
Hoe vertaal je 'knap' in het Frans?

vrijdag 13 oktober 2017

ronger son frein


zich opvreten van woede
(aan zijn rem knagen)

Ja, ik kan me wel opvreten van woede, want ik heb gisteren de plank volledig misgeslagen door de uitdrukking 'de plank misslaan' aan te kondigen, terwijl ik die al in een eerder stadium heb besproken. Klik op de vorige link en je kunt er (weer) alles over lezen. Maar laat ik dan in ieder geval nog een nieuw plaatje toevoegen aan die uitdrukking. Nee, niet het paard, daar kom ik zo op, maar de man naast het putdeksel. Een van de betekenissen van het woord plaque is namelijk 'putdeksel' en de man zegt dan ook letterlijk 'naast het putdeksel staan (de plank misslaan)... is altijd nog beter dan in het gat liggen'.


O.K. Nu dan over ronger son frein. Die uitdrukking klinkt eigenaardig in onze tijd. Je ziet iemand al vol frustratie uit zijn auto stappen, eronder gaan liggen om aan de rem te gaan knagen. De persoon in kwestie zal ongetwijfeld tot rust komen, al zal hij of zij na afloop wel zijn/haar gebit moeten laten controleren bij de tandarts. Maar zoals het plaatje laat zien, gaat het niet om een automobilist of een fietser, maar om een paard (de uitdrukking dateert dan ook al uit de veertiende eeuw). Met de rem wordt het bit bedoeld dat het paard in de mond heeft en als het paard in de stal is opgesloten, wachtend op zijn berijder en verder niets te doen heeft, wil het nog wel eens uit frustratie gaan knagen op dat bit. En natuurlijk heeft de rem de connotatie van het afremmen van iemands ambities of het inhouden van iemands emoties en 'knagen' die van iets wat voortdurend afbreuk doet, van langzame slijtage...

volgende keer:
Als je maar gefrustreerd genoeg bent, wil je iemand misschien een klap verkopen...