volg Typisch Frans

dinsdag 28 maart 2017

mettre au pied du mur

voor het blok zetten
('aan de voet van de muur zetten')

Als je met de rug tegen de muur komt te staan, kun je geen kant meer op, dan is er geen uitweg meer. Je zult moeten handelen of alle onheil gelaten op je af laten komen. Je kunt in het Frans ook zeggen: C'est à prendre ou à laisser (lett. 'het is om te nemen of te laten', 'slikken of stikken'). 
De uitdrukking dateert overigens uit de zestiende eeuw en komt uit de schermgevechten. Als je bij het schermen iemand met het zwaard tegen een muur aan wist te dwingen, dan kon je tegenstander geen kant meer op...

volgende keer
gaan we ons met engelen bezig houden.

maandag 27 maart 2017

c'est un pavé dans la mare

een knuppel in het hoenderhok / dat slaat in als een bom
('een straatsteen in de poel')


Je zult maar lekker in het lentezonnetje aan het water zitten genieten, komt daar een of andere onverlaat aan die de rust verstoort door een zware straatsteen in het water te donderen. Ongetwijfeld schrik je net als een stel kippen waartussen een knuppel wordt gegooid. Dat slaat in als een bom inderdaad. 
Maar ook al blijf je op zijn Brits flegmatisch en onverstoord, dat geldt niet voor het water dat flink gaat bewegen en vertroebeld raakt en dat is precies het beeld dat de uitdrukking wil oproepen.
Op het plaatje wordt overigens gereageerd op een boek van Nobelprijswinnaar Jean Tirole waarin deze een hervorming van de Franse arbeidswet voorstelt.

volgende keer
Hoe zet je in Frankrijk iemand voor het blok?

zondag 26 maart 2017

hoe vertaal je 'zitten' in het Frans?

aller - y avoir - arrêter de - être - être assis - être en train de - faire - fréquenter - toucher à - se trouver, etc., etc.


Deel drie van de onmogelijke trilogie staan-liggen-zitten. Allereerst geldt weer dat als het alleen gaat om een plaatsaanduiding de werkwoorden y avoir, être en se trouver voldoen: il y a une tache dans mon T-shirt ('er zit een vlek in mijn T-shirt'), il est dans la salle de classe ('hij zit in het lokaal') en ils se trouvent dans le bus ('ze zitten in de bus').
Wil je echt de nadruk leggen op de zittende (dus niet staande of liggende) positie, dan gebruik je être assis : est-ce que vous étiez assis ou debout ? ('zat u of stond u?'). 

Ja, en dan komt er een hele rits idiomatische uitdrukkingen met 'zitten', die afhankelijk van de betekenis steeds weer anders vertaald moeten worden. Een kleine greep uit het repertoire:
Om te zeggen dat je op een school zit, kun je aller à of fréquenter gebruiken: je vais au lycée, je fréquente le lycée ('ik zit op het lyceum').
Als je ergens aan zit, gebruik je het werkwoord voor 'aanraken': Ne touche pas à ton nez tout le temps ! ('zit niet de hele tijd aan je neus!').

Net als 'staan te' en 'liggen te' kun je 'zitten te' vertalen met être en train de ('bezig zijn met'): elle est en train de téléphoner ('ze zit te bellen'). Andersom, als je wilt dat iemand ergens mee ophoudt, dan kun je arrêter de ('stoppen met') gebruiken: arrête de te plaindre ! ('zit niet zo te klagen!')

Ook het werkwoord faire kan uitkomst bieden, bijvoorbeeld als je zegt dat je 'op tennis zit': je fais du tennis.

En als een kledingstuk als gegoten zit, gebruik je het werkwoord aller ('gaan'): cette robe va à merveille ('die jurk zit fantastisch').

Maar zo zijn er nog honderden betekenissen van het werkwoord 'zitten'. Ik laat het hier even bij en hoop dat u daar niet al te zeer mee zit...

volgende keer
Hoe gooi je in het Frans de knuppel in het hoenderhok?

zaterdag 25 maart 2017

scier la branche sur laquelle on est assis



je eigen glazen ingooien
('de tak waarop je zit afzagen')

Ja, dat is natuurlijk niet handig. Maar ja, je hebt nu eenmaal van die mensen, die bijvoorbeeld een keiharde verkiezingsbelofte doen en zich er vervolgens zo over verbazen dat hun eigen partij er nog even over moet discussiëren. Maar ja, je bent nu eenmaal een uiterst succesvol zakenman, dus je gooit gewoon de knuppel in het hoenderhok (ook een aardige uitdrukking trouwens, laten we die maandag bespreken...) door ze voor het blok te zetten (o.k., doen we die dinsdag...): gewoon ophouden met dat geleuter en stemmen. En dan stemmen ze natuurlijk vo... eh tegen. Maar dat was niet de bedoeling. Nou ja, wij kunnen er niet mee zitten. Laat sommige mensen maar gewoon hun eigen glazen ingooien. 
Dan nog even naar het plaatje: welke houding kan redelijkerwijs niet worden aangenomen door het personage? Antwoord: positie B, want uit de andere plaatjes blijkt dat hij rechtshandig is. Op plaatje B houdt hij de zaag vast met zijn linkerhand. Een beetje flauw, maar goed...

volgende keer
Hoe vertaal je 'zitten' in het Frans?

vrijdag 24 maart 2017

être une lavette

een slapjanus zijn
('een vaatdoekje zijn')

Uitleg overbodig. Als je je zo gemakkelijk laat gebruiken, zo week bent, je zonder morren laat bezoedelen als een vaatdoek, dan heb je uiteraard geen ruggengraat, maar ben je een slapjanus. Eerder bespraken we al de uitdrukkingen avoir du sang de navet (lett. 'knollenbloed hebben') en avoir du sang de poulet ('kippenbloed hebben') die wat nadere uitleg vereisen.

volgende keer
Hoe gooi je in het Frans je eigen glazen in?

donderdag 23 maart 2017

une tarte à la crème

een dooddoener, een loze kreet
('een roomtaartje')

Met slagroomtaartgevechten heeft de uitdrukking niets te maken, wel met het in de zeventiende eeuw uiterst populaire spelletje corbillon (lett. 'mandje'), waarbij je op de vraag que met-on dans mon corbillon ? ('wat leg je in mijn mandje?') zo veel mogelijk woorden op -on moest noemen.
In Molières L'école des femmes vertelt de hoofdpersoon Arnolphe dat zijn ideale vrouw zo dom moet zijn dat ze op deze vraag une tarte à la crème antwoordt. Dit is nog maar het begin, want in het volgende toneelstuk La critique de l'école des femmes komt een korte dialoog voor tussen de markies, Dorante, Elise en Uranie waarin maar liefst tien keer het woord tarte à la crème wordt uitgesproken, wat een groot komisch effect heeft. De personages denken met het woord meer gewicht te geven aan wat ze zeggen, terwijl het om een holle frase gaat. 
Dan kun je je tenslotte nog afvragen waarom Molière nu juist voor het roomtaartje gekozen heeft. Dat zou wel eens te maken kunnen hebben met de gewoonte van het toenmalige publiek om meegebrachte rijpe appels en appel (en room?)taartjes naar acteurs te gooien over wie ze ontevreden waren...

volgende keer
Hoe noem je in het Frans een 'slapjanus'?

woensdag 22 maart 2017

au pied de la lettre

letterlijk, strikt genomen
('op voet van de letter')


Het gebeurt helaas steeds vaker dat mensen ('heilige') teksten volstrekt letterlijk nemen zonder er enige interpretatie op los te laten. De zegswijze is overigens zelf afkomstig uit de Bijbel, waar Paulus het in een brief aan de Korintiërs heeft over zondaars die door de letter van de wet ter dood worden veroordeeld maar door de geest van God recht op het eeuwig leven krijgen. Daaruit is in onze taal het onderscheid tussen de 'letter van de wet' en de 'geest van de wet' ontstaan, niet precies dus zoals het in de Bijbel werd gebruikt, maar toch... Het woord pied moet hier opgevat worden als 'maat', zoals je ook op voet van gelijkheid met iemand kunt staan en je iets dus op de letter of op de geest van de wet kunt afmeten.

volgende keer
Hoe noem je een 'dooddoener' in het Frans?