volg Typisch Frans

zondag 24 juni 2018

l'environnement / le milieu

het milieu / de onderwereld

Arme Irene Vorrink. Al bijna een halve eeuw doet het hardnekkige gerucht de ronde dat zij zich kort na haar aanstelling als minister van milieu in het kabinet den Uyl in Frankrijk voorgesteld zou hebben als je suis le ministre du milieu. Hetzelfde wordt overigens gezegd van de recent afgetreden energiecoördinator Hans Alders die van 1989 tot 1994 dezelfde post bekleedde. De Fransen zouden bedenkelijk hebben opgekeken. Ze wisten natuurlijk al dat Nederland de reputatie had dat alles er mogelijk was, maar een minister van de onderwereld, dat ging hen toch ook wat ver. Het had trouwens net zo goed kunnen worden opgevat als 'minister van het midden', wat al even veel onduidelijkheid zou hebben gegeven over de inhoud van haar portefeuille. 
Het Franse woord milieu betekent namelijk in eerste instantie 'het midden'. Au milieu is 'in het midden'. Maar je kunt het ook hebben over een milieu social, inderdaad een 'sociaal milieu'. Zodra het echter over onze leefomgeving gaat, praten de Fransen over l'environnement. Problemen als de opwarming van het klimaat (réchauffement de la planète) vallen dan ook onder deze noemer.
Overigens heeft Irene Vorrink in een interview met de Tijd haar vermeende uitspraak definitief naar het rijk der fabelen verwezen, maar het blijft gewoon een te leuk broodje-aap-verhaal om niet te blijven herhalen...

volgende keer:
Ja, dat is dan een logische vraag: hoe noemen de Fransen een 'broodje-aap-verhaal' ?

zaterdag 23 juni 2018

être à la côte

aan de grond zitten
('aan de kust zijn')

Komende week wordt weer zomers weer voorspeld, misschien zelfs een hittegolf, reden voor veel mensen om de kust op te zoeken. Dat dat niet zonder gevaren is, bewijst het plaatje maar. Zorg in ieder geval dat je je uitgaven binnen de perken houdt, anders zou je wel eens 'aan de kust' kunnen komen te zitten op zijn Frans. In het Frans betekent à la côte namelijk 'zonder geld, aan de grond'. De uitdrukking komt uit de maritieme wereld van de zeventiende eeuw en stond voor 'schipbreuk lijden'. Als je vast kwam te zitten aan de kust, kon je letterlijk geen kant meer op, je zat aan de grond. Heb je trouwens wel een gevulde beurs waarmee je zorgeloos kunt genieten aan bijvoorbeeld de Rivièra, dan zit je in het Frans niet à la côte maar sur la côte (d'Azur).

volgende keer:
bespreken we een vermeende taalblunder van een Nederlandse minister...

vrijdag 22 juni 2018

recevoir une volée de bois vert

een veeg uit de pan krijgen
('een aframmeling van groen hout krijgen')

De uitdrukking kan ook verkort worden tot recevoir une volée en je kunt de aframmeling ook uitdelen: donner une volée. Een volée is eigenlijk een 'vlucht' of een 'zwerm', maar is door de associatie van het snel verplaatsen van kleine dieren/dingen door de lucht (denk aan een roe waarmee je zwaait) ook de betekenis van 'afranseling' gaan aannemen. In de zeventiende eeuw werd het woord vaker gecombineerd met coups ('slagen'), dus une volée de coups was een regelmatige snelle beweging van slagen. In de achttiende eeuw kwam daar het 'groene hout' bij: een afranseling met vers, groen en buigzaam hout is namelijk veel pijnlijker dan met een harde stok. Het 'voordeel' van dat buigzame hout is ook dat het niet kapotgaat en je er dus veel meer slagen achter elkaar mee kunt maken.
Nu lijfstraffen uit het dagelijks leven zijn verdwenen, wordt de uitdrukking vooral gebruikt voor flinke reprimandes die iemand krijgt, zware kritiek, die misschien aanvoelen als een geseling.

volgende keer:
Waar zit je eigenlijk precies in het Frans als je aan de grond zit?

donderdag 21 juni 2018

être sur des charbons ardents

op hete kolen zitten
('op hete kolen zijn')

Dit is weer eens zo'n uitdrukking die onze beide talen met elkaar delen en hij is - hoe kan het ook anders - afkomstig uit martelpraktijken die eruit bestonden mensen niet over hete kolen te laten lopen, maar erop stil te blijven staan. Uiteraard hield niemand dat uit, en ging men erop dansen om de ene na de andere voet enig soelaas te kunnen bieden, tot de gemartelde uitgeput raakte. Deze ongedurigheid heeft aanleiding gegeven tot het ontstaan van de uitdrukking. 

volgende keer:
Hoe kun je in het Frans een veeg uit de pan krijgen?

woensdag 20 juni 2018

être dans les petits papiers de quelqu'un

bij iemand in een goed blaadje staan
('in de papiertjes zijn van iemand')

De kippenfokker hiernaast denkt in ieder geval bij de fiscus in een goed blaadje te staan als hij zijn aangifte nog op tijd online denkt te kunnen doen. Online is en ligne in het Frans, letterlijk 'in lijn, op een rijtje' en hij heeft dan ook al zijn papieren achter elkaar uitgespreid. 
De papiertjes uit de uitdrukking betreffen brieven e.d. waarin mensen goede dingen over een ander hebben opgeschreven. In de achttiende eeuw werd de uitdrukking gebruikt in de betekenis van 'goede referenties hebben'. Je kon aantonen dat anderen in gunstige zin over je geschreven hadden. Petits papiers waren een aanduiding voor korte aantekeningen, niet noodzakelijkerwijs positief. Vergelijk het bijvoorbeeld met een dossier dat een werkgever over zijn werknemer aanlegt. Dat kan tezijnertijd in diens voor- of nadeel worden aangewend. Maar goed, in de uitdrukking wordt het in ieder geval positief bedoeld...

volgende keer:
Kun je in het Frans ook op hete kolen zitten?

dinsdag 19 juni 2018

tuer un âne à coups de figues (molles)

tegen windmolens vechten / heel lang wachten

Had deze ezel onder een kokosboom gestaan, dan had hij misschien nog enig risico gelopen, maar als je hem probeert te doden met zachte vijgen, dan kun je uren, maanden, jaren wachten en waarschijnlijk heeft hij zich uit pure ergernis al lang uit de voeten gemaakt. De uitdrukking wordt dan ook gebruikt voor zinloze strijd en in combinatie met le temps zoals op het plaatje voor een activiteit die wel eens een hele lange tijdspanne in beslag zou kunnen nemen.

volgende keer:
Hoe zeg je in het Frans dat je bij iemand in een goed blaadje staat?

maandag 18 juni 2018

bien trempé

gestaald karakter
('goed doorweekt, zeiknat')

Iemand die bien trempé genoemd wordt of van wie gezegd wordt dat hij of zij a le caractère bien trempé is evenwichtig en standvastig, laat zich niet makkelijk door anderen beïnvloeden, heeft zijn eigen mening klaar en is ook niet bang die te uiten.
De oorsprong van de uitdrukking is niet helemaal duidelijk, al kan trempé, dat eigenlijk 'doorweekt' of 'zeiknat' betekent ook gebruikt worden voor gehard staal: de l'acier trempé. La trempe betekent ook 'harding'. Misschien dat iemand anders kan uitleggen hoe dat hardingsproces in zijn werk gaat. Ik heb daar helaas geen verstand van...

volgende keer:
Waarom zou je met zachte vijgen naar een ezel gooien?