volg Typisch Frans

zondag 25 juni 2017

Hoe vertaal je 'druk' in het Frans?

affairé - animé - agité - beaucoup de monde - bruyant - chargé - exigeant - occupé - remuant - turbulent

Eigenlijk bestaat er niet één woord die de lading van ons 'druk' dekt. Je moet dus eigenlijk van geval tot geval beschrijven wat er precies aan de hand is. Als je zoals op het plaatje wilt aangeven dat het ergens heel druk is met mensen, dan zeg je dat er veel mensen zijn: il y a beaucoup de monde of bijvoorbeeld il y avait un monde fou. Het zou ook om 'veel verkeer' kunnen gaan: beaucoup de circulation of une circulation intense. Met 'druk' kunnen we ook bedoelen dat we 'druk bezig' zijn met werk bijvoorbeeld. Dat kun je affairé ('met zaken bezig') zijn, of algemeen occupé ('bezig, bezet'). Dat kan komen omdat je 'druk werk' hebt, overladen bent met werk: un travail of un programme chargé. Je kunt ook zeggen dat je werk veel van je eist: je hebt un emploi exigeant ('een drukke, veeleisende baan').
Daarnaast kan de sfeer druk zijn, zoals in een straat. Dat uit zich dan bijvoorbeeld in veel lawaai: une rue bruyante ('een drukke, lawaaierige straat') of in veel activiteit: un quartier animé ('een drukke buurt, waar altijd wat te doen is'). 
Een persoon kan ook druk zijn in zijn handelingen: une personne agitée ('een druk persoon'). Gaat het om een kind, dan kun je ook de nadruk leggen op zijn beweeglijkheid: un enfant remuant ('een druk, veel bewegend kind') of een kind dat veel onrust veroorzaakt: un enfant turbulent. 
En zo kun je dus heel veel kanten op. Analyseer de situatie en beschrijf gewoon wat er aan de hand is. Eén woord voor 'druk' zul je niet vinden...

volgende keer
Kun je in het Frans ook zomaar wat ouwehoeren, over koetjes en kalfjes praten?

zaterdag 24 juni 2017

ça me fait froid dans le dos

Daar krijg ik koude rillingen van
('dat is me koud in de rug')

We hebben een aantal hete dagen achter de rug en het lijkt nu eindelijk een beetje af te koelen, maar dat is natuurlijk niet de letterlijke betekenis van deze uitdrukking, ook al wordt er op het plaatje daarmee gespeeld. Asterix vraagt er of iemand hem niet een verhaal kan vertellen dat hem de koude rillingen bezorgt, omdat hij het zo warm heeft. Een beetje zoals een TV-kanaal onlangs de hele dag ijzige beelden van schaatsende mensen uitzond ter verkoeling?
Nee, het gaat hier eerder om koude rillingen van angst en horror. Zo'n plotseling moment dat je kippenvel krijgt, je nekharen overeind gaan staan en je een koude rilling over je rug ervaart.

volgende keer
Hoe vertaal je 'druk' in het Frans?

vrijdag 23 juni 2017

une langue de bois

wollig taalgebruik
('een taal/tong van hout')


In het Frans is het woord voor 'taal' en 'tong' hetzelfde: langue. Wat wij wollig taalgebruik noemen, komt vooral voor bij politici, bureaucraten en ambtenaren en lijkt maar al te vaak bedoeld om de waarheid te verhullen, om de zaak heen te praten, kortom om 'niet het achterste van je tong te laten zien'. De benaming 'houten tong/taal' zoals die in het Frans gebezigd wordt, schijnt afkomstig te zijn uit het Russisch die vóór de oktoberrevolutie de ambtelijke taal van het tsaristische apparaat aanduidden als 'eikenhouten taal'. In het Frans verscheen de uitdrukking langue de bois in de jaren zeventig van de vorige eeuw. Het plaatje hierboven suggereert dat je op de gerenommeerde ENA (École nationale d'Administration) waarop een groot deel van de toonaangevende Franse politici heeft gestudeerd, een cursus wollig taalgebruik wordt aangeboden. Hoe zo'n cursus eruit zou kunnen zien illustreert het plaatje hieronder. Voor wie het Frans een beetje beheerst: Begin bij een willekeurig vakje in de linkerkolom, kies vervolgens een willekeurig vakje in de volgende kolom en kom uiteindelijk weer terug in de eerste kolom, waar je weer van voren af aan kunt beginnen. Je kunt ieder interview overleven...

donderdag 22 juni 2017

tourner les talons

zijn hielen lichten
('de hielen draaien')

Ja, dat is ook een manier om je 'hielen te draaien'... We zien hiernaast de oude legende van Achilles uitgebeeld, waarbij de jonge Achilles door zijn moeder, de zeegodin Thetis, in het water van de Lethe wordt ondergedompeld, wat hem onkwetsbaar zou maken. Maar ze moest hem wel ergens vasthouden natuurlijk en die hiel werd dan ook zijn 'Achilleshiel'  (talon d'Achille), zijn enige kwetsbare plek.
Maar de uitdrukking van vandaag heeft natuurlijk een veel minder legendarische oorsprong. Je hoeft maar naar een hardloopwedstrijd te kijken om  de uitdrukking te begrijpen: om uit de startpositie te komen licht je letterlijk je hielen op en maak je je vervolgens uit de voeten.

volgende keer
Kent het Frans ook 'wollig taalgebruik'?

woensdag 21 juni 2017

tenir le haut du pavé

een hoge piet zijn
('aan de huizenkant blijven lopen')

Vroeger hadden straten geen stadsriolering (tout-à-l'égout, lett. 'alles-in-de-goot') en geen trottoir. Geplaveide straten waren niet egaal plat, maar hadden een geul in het midden waar water en vuil afgevoerd konden worden. Aan de kant van de huizen lagen de straatstenen het hoogst (le haut du pavé). Mensen die zich door de straat verplaatsten probeerden dus zo veel mogelijk langs de huizenkant te lopen om niet door het openbare riool te hoeven waden. Maar kwam je een edelman of anderszins respectabele figuur tegemoet, dan moest je als simpele ziel plaats maken en kwam je dus in het openbare riool terecht. De 'hoge piet' kon aan de huizenkant blijven lopen (tenir le haut de pavé). De hoge piet op het plaatje maakt het wel heel bont, door vervolgens over het hoofd van zo'n simpele ziel over te willen steken. Die roept dan ook verongelijkt: 'Ho ho, er staat niet dat hier een zebrapad is!'

volgende keer
Kun je in het Frans ook 'je hielen lichten'?

dinsdag 20 juni 2017

gagner la cagnotte

de jackpot winnen

De Franse staat moet wel blij zijn met de inwoners van dit dorp, want met zo'n naam ('jackpot') moet er fiscaal wel het een en ander te halen zijn. Cagnotte is de Franse benaming voor het door spelers verzamelde geld ('de pot') of meer algemeen het geld dat door verschillende leden van een groep of vereniging bij elkaar is gelegd om gemeenschappelijke uitgaven te kunnen doen. Het is natuurlijk fijn om zo'n pot te winnen, maar je kunt hem ook opeten: manger la cagnotte is een Franse uitdrukking voor 'potverteren'. 

volgende keer
Heet je in het Frans Pierre als je een hoge piet bent?

maandag 19 juni 2017

faire d'une pierre deux coups

twee vliegen in één klap slaan
('met één steen twee slagen doen')

Deze uitdrukking - waarvan overigens een eenvoudiger variant bestaat: faire coup double ('een dubbele slag slaan') - komen we voor het eerst tegen in de geschriften van de zestiende-eeuwse filosoof Montaigne, maar hij bestond waarschijnlijk al veel eerder. In andere Europese talen wordt de steen vooral ingezet om vogels uit de lucht te slaan. Voor vliegen is zulk grof geschut uiteraard niet nodig.

volgende keer
Hoe kun je 'potverteren' in het Frans?