volg Typisch Frans

zaterdag 22 april 2017

je t'emmerde à pied, à cheval et en voiture

Je kan me verder de pot op!
('ik heb schijt aan je/ik schijt je onder te voet, te paard en met de wagen')

Ahum, excusez le mot... maar goed, als dit tegen je wordt gezegd, dan is duidelijk dat een beleefde conversatie verder niet veel zin meer heeft. Toch is het wel eens aardig om stil te staan bij sommige uiterst beeldende verwensingen. Want waarom word je op drie verschillende middelen van vervoer ondergescheten als iemand je gezelschap niet meer zo op prijs stelt? 
Vroeger - en dan hebben we het over de tijd vóór de auto - hadden herbergen nogal eens het uithangbord Ici, on loge à pied et à cheval om aan te geven dat zowel gasten te voet als te paard welkom waren. Paarden konden in zo'n herberg ook gestald worden. Wat later kon daar en voiture bijkomen: ook voor paard en wagen was dan een stalling beschikbaar. Je moest je als gast dan natuurlijk wel aan bepaalde omgangsregels houden, anders kon je weer ophoepelen, te voet, te paard of met paard en wagen. Al gauw werden er dus grapjes gemaakt, zoals - inderdaad - je t'emmerde à pied, à cheval et en voiture !
Zelf neem ik zo het vliegtuig... naar Armenië. Begin mei ben ik dan weer terug met mijn blog. 

volgende keer
hebben we het over mensen die hun neus kunnen snuiten met hun voet...

vrijdag 21 april 2017

servir la soupe à quelqu'un

geen moeilijke vragen stellen, het iemand gemakkelijk maken
('iemand de soep serveren')

Binnenkort wordt onze koning vijftig jaar. Zojuist werd een groot interview met hem aangekondigd dat de avond voor zijn verjaardag wordt uitgezonden. Ook moeilijke kwesties zouden daarbij niet worden vermeden. Ik vind dat moeilijk te geloven, want de Rijksvoorlichtingsdienst gaat zich er ongetwijfeld mee bemoeien en ik ben niet anders gewend dan dat doorgaans kritische journalisten zodra het ons koninklijk huis betreft toch 'soep gaan serveren', zoals de Fransen zeggen: zich buitengewoon vriendelijk tonen, zoals het ook een heel vriendelijk en gul gebaar is om voor je tafelgenoten de soep te schenken. Met andere woorden: je stelt geen vragen die het de ander al te ongemakkelijk kunnen maken. Het kan toch tot kruiperigheid neigen. Maar goed, laten we het afwachten...

volgende keer
Hoe zeg je in het Frans: 'Je kan me verder de pot op!' ?

donderdag 20 april 2017

reculer pour mieux sauter

reculer pour mieux sauter
('achteruitlopen om beter te springen')

Dit is in eerste instantie misschien bevreemdend: ik laat de uitdrukking onvertaald en vervolgens zitten we tegen een viertal koeienkonten aan te kijken... Wat is het verband? Daarvoor moeten we allereerst het woord reculer wat nader bekijken. Het woord zit als volgt in elkaar re-cul-er en een cul is... inderdaad: een kont. Waar wij netjes 'terugdeinzen' zeggen, zegt een Fransman dus eigenlijk 'terugkonten'. Stel je nu voor dat de vier koeien op het plaatje een beetje uitgegraasd zijn op het plekje waar ze nu staan en wat stappen terugzetten, dan zie je ze inderdaad langzaam 'terugkonten'. 
Als je een belangrijke beslissing moet nemen, kan het soms goed zijn even een denkpauze in te lassen, even wat afstand te nemen, om dan wat later heel goed terug te komen, inderdaad: reculer pour mieux sauter. Misschien is dat ook wat Theresa May momenteel in gedachten heeft bij het uitschrijven van nieuwe verkiezingen... In het Nederlands wordt deze Franse uitdrukking vaak onvertaald gebezigd. De uitdrukking is overigens afkomstig uit de sportwereld, maar dan wel een oude sport. Hij is namelijk al in de dertiende eeuw opgetekend als reculer pour le plus loin saillir ('teruglopen om het verst te springen') en vervolgens in de vijftiende eeuw als reculer pour mieux saillir. En dat klinkt logisch: nog steeds nemen we een aanloop als we zo ver mogelijk willen springen.

volgende keer
Wat is er aan de hand als een journalist soep gaat serveren?

woensdag 19 april 2017

avoir quelque chose derrière la tête

iets in je achterhoofd hebben / een dubbele agenda hebben
('iets achter je hoofd hebben')

Je zal deze engerd maar tegenkomen, die zelfs ogen in zijn achterhoofd heeft. Die moet wel iets in zijn schild voeren. Op zich hoeft trouwens de uitdrukking avoir quelque chose (of une idée) niet per se een negatieve betekenis te hebben. Het kan bijvoorbeeld gezegd worden als iemand een geamuseerde blik heeft, maar niets zegt. Als je dan zegt: Tu dois avoir une idée derrière la tête, toi ! dan bedoel je zoiets als 'o, ik ken die blik... jij zit vast iets te denken'. Maar omdat we nooit rechtstreeks in iemands (achter)hoofd kunnen kijken, kunnen we ook iemand gaan wantrouwen  en hem of haar gaan verdenken van een dubbele agenda. Zo kan de uitdrukking ook gebruikt worden, al kennen de Fransen ook un agenda caché. Maar wat we eigenlijk op het plaatje zien, is een verbeelding van de uitdrukking avoir des yeux derrière la tête (lett. 'ogen achter je hoofd hebben', wij zouden eerder zeggen 'ogen in je rug hebben'), voor iemand wie werkelijk niets ontgaat, die zelfs iets wat zich niet in zijn gezichtsveld bevindt lijkt te kunnen waarnemen...

volgende keer
Soms is het verstandig om even een afwachtende houding aan te nemen...

dinsdag 18 april 2017

botter en touche

de bal doorspelen / een heikele kwestie uit de weg gaan
('de bal over de zijlijn trappen')

In de oertijd was het misschien een beetje een pijnlijke kwestie, maar we zien het in een voetbalwedstrijd wel eens gebeuren: om ander onheil af te wenden wordt de bal moedwillig over de zijlijn getrapt. Botter betekent normaal zoiets als 'laarzen maken' of 'laarzen aantrekken' (het Frans voor 'de gelaarsde kat' is le chat bottémaar in combinatie met le ballon ('de bal') betekent het 'een schop tegen de bal geven'. Het woord touche heeft vele betekenissen, waaronder 'het gebied buiten de lijnen'. Zo is la ligne de touche 'de zijlijn' en le banc de touche 'het reservebankje'. Overigens komt de uitdrukking oorspronkelijk niet uit de voetbalpraktijk maar uit die van de rugbysport.

volgende keer
Hoe noem je in het Frans 'een dubbele agenda' ?

maandag 17 april 2017

à Pâques ou à la Trinité

als Pasen en Pinksteren op één dag vallen / met Sint-Juttemis
('met Pasen of op Heilige Drievuldigheidsdag')

Heeft Mark Rutte de Fransen dezelfde belofte gedaan als ons Nederlanders vijf jaar geleden? (op het plaatje: 'Heb jij je premie van 1000 euro gekregen? - Ja, in chocolademunten.')
De Franse uitdrukking, waarmee wordt aangegeven dat het uiterst onzeker is wanneer en of iets zal plaatsvinden - is afkomstig uit een zeventiende eeuws liedje dat geschreven werd over Lord Churchill (inderdaad, de voorvader van...), hertog van Marlborough, die dood gewaand werd in de slag bij Malplaquet tegen het leger van Lodewijk de Veertiende in 1709. Enkele verzen uit dit liedje:

« Malbrough s'en va-t-en guerre,
(...)
Il reviendra-z-à Pâques
Ou à la Trinité.
(...)
La Trinité passe,
Malbrough ne revient pas. »

('Malbrough trekt ten strijde (...) / Hij zal terugkomen met Pasen / Of op Heilige Drievuldigheidsdag (...) Heilige Drievuldigheidsdag gaat voorbij, / Malbrough komt niet terug.')

Een zalig Pasen nog... (enig idee wanneer het Heilige Drievuldigheidsdag is?...)

volgende keer
Hoe kun je in het Frans de bal doorspelen of een heikele kwestie uit de weg gaan?



zondag 16 april 2017

hoe vertaal je 'gewoon' in het Frans

banal - comme ça - comme il faut - comme tout le monde - commun - courant - familier - franchement - habituel - normal - ordinaire - quotidien - simple


Binnenkort komt er een einde aan de regeringsperiode van Monsieur Normal. Het is François Hollande niet gegund een tweede keer mee te dingen naar het hoogste ambt in de Franse Republiek. Misschien kan hij beter zijn presidentiële pak verruilen voor dit T-shirt met het opschrift 'Ik heb geprobeerd gewoon te zijn. Het is me niet gelukt.'
Waar we in Nederland juist dol zijn op gezagsdragers die 'gewoon' zijn, willen ze in Frankrijk toch iemand die grandeur uitstraalt, dus vooral niet 'doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg'...
Normal is dus een van de mogelijke vertalingen van het woord 'gewoon', in de betekenis 'niet afwijkend van de norm'. In diezelfde betekenis kun je ook kiezen voor ordinaire en courant, die ook betekenen 'waar men aan gewend is'. Ordinaire heeft in het Frans niet de negatieve betekenis gekregen die het woord in het Nederlands heeft, evenmin als banal dat ook gebruikt kan worden in de betekenis van 'alledaags, niet opvallend'. 
Un vin rouge ordinaire is geen 'ordinaire rode wijn', maar een 'gewoon, alledaags rood wijntje'. 

Als je met 'gewoon' 'gebruikelijk' bedoelt, kun je ook habituel gebruiken: c'est ma place habituelle ('dat is mijn gewone plaats'). Bedoel je 'eenvoudig' dan kun je ook simple gebruiken, dat wederom een minder negatieve betekenis heeft dan in het Nederlands: un simple soldat ('een gewone soldaat'). 
Met name in taalkwesties wordt vaak het woord courant gebruikt. 'Gewoon Frans' is français courant en 'de gewone betekenis van een woord' la signification courante d'un mot. 

In de betekenis 'van alle dag' kun je quotidien gebruiken: la vie quotidienne ('het gewone leven').
Als je bedoelt 'van de meest bekende soort', kun je ook commun gebruiken: l'asperge commune ('de gewone asperge') of la taupe commune ('de gewone mol').

Veel van deze woorden kun je ook als bijwoorden gebruiken: normalement, communément, simplement. Een veel gehoord bijwoord is ook franchement, dat al een beetje in de buurt komt van ons stopwoordje 'gewoon': c'est franchement immangeable ('dat is gewoon niet te eten'). Gaat het om iets wat je gewoon even moet doen, dan komt eerder simplement in zicht: tu vas simplement le voir ('je gaat gewoon even naar hem toe'). In een (verontwaardigde) ontkenning kun je ook comme ça gebruiken: tu ne peux pas passer comme ça ('je kunt toch niet gewoon doorlopen!').

En nu moet ik echt stoppen, want het wordt gewoon te veel!

volgende keer
Kunnen in Frankrijk Pasen en Pinksteren op één dag vallen?