volg Typisch Frans

dinsdag 31 maart 2020

péter un câble

doorslaan / helemaal gek worden
('een kabel kapot trekken')

Ben je wekenlang thuis door de coronacrisis en ben je hetzij voor je werk als docent of leerling, hetzij voor de broodnodige ontspanning afhankelijk van een goede wifiverbinding en dan lijkt alles uit te vallen. Daarom zou je toch doorslaan van paniek. In het Frans wordt in dit soort situaties vaak een link gelegd met elektriciteit: je stoppen slaan door (péter les plombs) of je trekt een kabel kapot (péter un câble). Onovergankelijk betekent péter 'een scheet laten' of 'knallen' (een pétard is een 'rotje'), met een lijdend voorwerp betekent het 'kapotmaken, doen knallen' en dat laatste risico is er natuurlijk als je aan een elektrische kabel gaat trekken. 

volgende keer:
hebben we geen cent meer te makken...

maandag 30 maart 2020

avoir/mettre le pied à l'étrier

stevig in het zadel zitten / stevig in zijn schoenen staan (met avoir) / in het zadel helpen (met mettre)
('de voet in de stijgbeugel hebben/zetten')

Onze beide talen gebruiken hetzelfde beeld uit de wereld van het paardrijden, alleen focussen we op een ander moment. Het doel dat bereikt moet worden is het zadel. Als je eenmaal stevig in het zadel zit, kun je de teugels ter hand nemen en bepalen waar het paard je heen brengt. In het Frans wordt meer gefocust op de weg naar het doel: je moet immers eerst in de stijgbeugels klimmen om je - als je handig genoeg bent - zelf in het zadel te hijsen (avoir le pied à l'étrier) of je door een ander laten helpen (mettre le pied à l'étrier).

volgende keer:
worden we helemaal gek van het thuiszitten...

zondag 29 maart 2020

panneaux insolites : heure d'été

een verloren uurtje...

Vannacht is de klok weer een uur vooruitgezet, waardoor we dus dit weekend een uurtje missen. Voor degenen onder ons die geen vitaal beroep uitvoeren, is dat momenteel niet zo erg en als we het bord hiernaast moeten geloven is het sowieso geen probleem. Het is immers altijd tijd om niets te doen...

volgende keer:
helpen we iemand in het zadel...

zaterdag 28 maart 2020

mdr

lol
('laughing out loud', mort de rire)

De mobiele telefoon heeft in alle talen gezorgd voor een boost in afkortingen. Helaas zijn wij in onze eigen taal niet altijd even inventief en nemen we gewoon klakkeloos de Engelse afkortingen over, zoals 'lol' (nou ja, op zich klinkt dat in het Nederlands ook wel lollig, maar het staat voor laughing out loud). Die connotatie heb je in het Frans niet, het woord lolo is kindertaal voor 'melk' en kan ook 'tiet' betekenen. In het Frans wordt de afkorting mdr gebruikt, wat staat voor mort de rire, vrij vertaald 'ik lach me dood'.

volgende keer:
slaan we een andere richting in...

vrijdag 27 maart 2020

famille de mots : rouleau

se dérouler - déroulement - (s') enrouler - enroulement - roulade - roulage - roulant - rouleau - roulée - roulement - rouler - roulette - rouleur - rouleuse - roulier - roulis - roulotte - roulure

Als brave burger had ik de afgelopen weken niet gehamsterd en daardoor heb ik dus uiterst zuinig moeten doen met mijn rollen WC-papier (rouleaux de papier hygiénique). Heel Nederland probeerde intussen kennelijk hun quarantainetijd te doden door Theo en Thea en de ontmaskering van het tenenkaasimperium na te spelen... 
Inmiddels kan ik weer enige tijd vooruit, al zal ik de tien jaar poepen bij lange na niet halen. Vandaag de familie van rouler ('rollen'). Naast 'rollen' betekent rouler ook 'rijden' (niet op een paard uiteraard, maar op alles wat wielen heeft) en heel veel andere dingen. Ik beperk me tot een paar bijzondere betekenissen zoals 'belazeren' en ça roule ! dat 'het loopt, het gaat' betekent.
Se dérouler is 'zich afspelen' en le déroulement is de 'afwikkeling, ontwikkeling'.
(S') enrouler is '(zich) oprollen' of 'zich slingeren' en enroulement is dan ook 'krul, winding, spiraal'. 
Een roulade kan een 'rollade' zijn, maar ook een 'opgerolde cake' of gewoon algemeen staan voor 'het naar beneden rollen'. Roulage staat voor 'ondergronds transport' in de mijnen, maar ook voor 'platwalsen' en 'roll-on-roll-off'.
Een roulant is een 'postsorteerder in de trein' of duidt in het meervoud op 'rijdend personeel van de spoorwegen' en als bijvoeglijk naamwoord is het 'rollend', 'goed berijdbaar' of 'heel leuk, grappig'. Een fauteuil roulant is een 'rolstoel'.
Een rouleau is een 'rol' (niet van een acteur, dat is een rôle, maar letterlijk zoals een rol wc-papier), maar ook een 'haarkrul' of een 'cilinder' en in de sport staat het voor 'hoogspringen met een lat'.
Als je een roulée krijgt, krijg je een 'pak slaag'. Een roulement is 'rollen, rijden' of 'geroffel'. Het kan ook staan voor een 'toerbeurt'. 
Roulette kan staan voor het bekende gokspel, maar het is ook een 'rolletje, wieltje' of een 'radertje'. Des patins à roulettes zijn 'rolschaatsen' en als iets va sur des roulettes, dan 'loopt het op rolletjes'.
Een roulotte daarentegen is een 'woonwagen' en een vol à la roulette is een 'autodiefstal' in de zin van het ontvreemden van spullen uit een auto.
Een rouleur is een 'wielrenner op de vlakke baan', maar ook naast vele andere zaken een 'werkman die vaten e.d. rolt'. Een rouleuse daarentegen is een 'bladroller', een soort rups.
Een roulier is een 'vrachtrijder' of 'vrachtvaarder' en le roulis is het 'slingeren' van een schip of een trein.
Zonder overigens volledig te zijn, is een roulure ten slotte een 'hoer' of een 'slet', maar het kan ook gewoon 'ineenrolling' betekenen.

volgende keer:
lachen we wat af (lol)...

donderdag 26 maart 2020

avoir un polichinelle dans le tiroir

zwanger zijn / Hansje in de kelder hebben
('een (Jan-Klaassen-)pop in de la hebben (liggen)')

Een polichinelle is een 'hansworst' of 'Jan-Klaassen-pop' en is etymologisch een verbastering van Pulcinella, een personage uit de Italiaanse commedia dell' arte. Pulcinella is een verkleinwoord van pulcino (in het Frans poussin), dat 'kuikentje' betekent. Avoir une polichinelle dans le tiroir moet je dus metaforisch lezen als avoir un poussin dans le ventre, nog steeds metaforisch: 'een kuikentje in de buik hebben'. 

volgende keer:
controleren we of we nog genoeg wc-rollen hebben...

woensdag 25 maart 2020

se servir à discrétion

zich naar hartenlust bedienen / zo veel opscheppen als men wil
('zich met/naar discretie bedienen')

De uitdrukking lijkt in eerste instantie tegenstrijdig. Discrétion betekent namelijk 'bescheidenheid, terughoudendheid'. Als je iets discreet wilt doen, wil je het onopvallend doen en wat valt er nu juist meer op dan wanneer je je bord helemaal vol schept met allerlei lekkernijen en niet één keer maar zelfs meerdere malen? De andere Franse variant - à volonté - klinkt wat dat betreft veel logischer. Maar toen het woord discrétion in de zeventiende eeuw in het Frans geïntroduceerd werd, betekende het 'onderscheidingsvermogen, verstand'. En laten we wel wezen... als het voedsel in overvloed aanwezig is, dan doet dat een beroep op je gezond verstand: wat kies je uit en wat laat je liggen, ga je alleen voor de bevrediging van je culinaire verlangens of denk je ook aan je gezondheid? Maar vreemd blijft het wel...

volgende keer:
kijken we wat we nog in de la hebben liggen...