volg Typisch Frans

donderdag 14 december 2017

être solide comme le Pont-Neuf

in blakende gezondheid zijn, stevig op zijn benen staan
('stevig zijn als de Nieuwe Brug')

Er liggen heel wat bruggen over de Seine en daarvan is de Pont Neuf niet brug nummer 9, maar de 'Nieuwe Brug'. Het woord neuf betekent namelijk niet alleen 'negen' maar ook '(spinsplinter)nieuw'. Dat is nu wel een beetje opmerkelijk, want het gaat om de oudste brug van Parijs, die er al ligt vanaf 1607 (begonnen in 1578). Destijds was de brug echter een grote nieuwigheid. Tot die tijd werden alle bruggen van hout gebouwd en bovenop de brug werden huizen gebouwd, net als nu nog te zien is op de Ponte Vecchio in Florence. Die combinatie van huizen op houten bruggen zorgde er echter voor dat bruggen veelvuldig instortten. Hendrik III besloot aan het uiteinde van het Île de la Cité een nieuwe brug te bouwen van steen die de tand des tijds moest doorstaan en dat deed hij, want hij staat er nog: de eerste stenen brug zonder bebouwing erop. Het werd al snel een geliefde verblijfplaats van acrobaten, bootsmannen en natuurlijk verliefde stelletjes (getuige de film Les amants du Pont Neuf). Omdat de brug al meer dan vier eeuwen zijn stevigheid heeft weten te behouden, spreekt men nu van iemand die een onverwoestbare gezondheid heeft als van iemand die est solide of se porte comme le Pont-Neuf.

volgende keer:
Wat doe je in Frankrijk om je ongelijk te bekennen? 

woensdag 13 december 2017

ruer dans les brancards

zijn kont tegen de krib gooien
('op de brancards afvliegen' ?)









Dat klinkt eigenaardig. O.K. Je zou je kunnen voorstellen dat je van je werk thuiskomt en dat je een ambulance voor de deur ziet staan en ziekenbroeders die mensen op brancards vervoeren. Logisch dat je je dan snel in die richting beweegt om te zien of het niet je geliefden zijn die naar het ziekenhuis worden vervoerd. Maar wat heeft dat dan te maken met 'je kont tegen de krib gooien'? De uitdrukking betekent dan ook niet wat hij op het eerste gezicht lijkt te betekenen. Allereerst staat er niet se ruer ('zich storten op, afvliegen op') maar ruer dat zoiets betekent als 'achteruit slaan, weerspannig zijn' en brancards was vroeger (15e eeuw) een benaming voor twee lange houten balken die voor aan een wagen bevestigd waren en waartussen het trekdier zijn werk uitvoerde. Als het paard of de ezel het zat was om de kar te blijven trekken, dan kon het weigeren, steigeren of weerspannig zijn tussen de twee brancards. Het tweede plaatje geeft de situatie dus accurater weer. En op het derde plaatje lijkt de lading zelf de beslissing te hebben genomen...

volgende keer:
Hoe zeg je in het Frans dat iemand in blakende gezondheid is, stevig op zijn benen staat ?

dinsdag 12 december 2017

feu

wijlen
('vuur')

Afgelopen weekend werd wijlen rockster Johnny Halliday in de grootste begrafenisstoet sinds die van Victor Hugo eind negentiende eeuw over de Champs-Élysées gereden. Waarom zeggen de Fransen feu ('vuur') voor iemand die (recentelijk) overleden is? Wil dat zeggen dat hij gecremeerd is? Volgens de Vlaamse orkestleider van het televisieprogramma De Kwis is dat niet het geval: de zanger zou ingevroren worden ('Halliday on ice'), maar dat was waarschijnlijk een 'grap'. 
Het woord feu heeft niets met vuur te maken. Het komt van het Latijnse fatutus hetgeen betekent: 'die een bepaald lot heeft' of 'die zijn lot heeft volbracht'. Het lot is in het Latijn fatum. Het woord feu wordt nu vooral in juridische omgevingen gebruikt en alleen voor personen.

volgende keer:
Hoe gooi je in het Frans je kont tegen de krib?

maandag 11 december 2017

un rond de cuir

een pennenlikker, een kantoorklerk
('een leren rondje')

Wat heeft een 'leren rondje' met een kantoorklerk te maken? Het beroep 'kantoorklerk' is bij uitstek een zittend beroep. Tegenwoordig wordt veel aandacht besteed aan de ergonomische kwaliteit van bureaustoelen, maar dat is wel eens anders geweest. Vroeger waren de stoelen zo oncomfortabel dat veel klerken hun zitcomfort vergrootten door een rond leren kussen op hun stoel te leggen.
In 1893 schreef Georges Courteline de roman Messieurs les ronds-de-cuir waarin hij de middelmatigheid van deze beroepsgroep beschreef, de kantoorklerken die idiote regels uitvoerden of daaraan onderworpen werden. Deze roman heeft ertoe bijgedragen dat rond-de-cuir een wijdverbreide uitdrukking werd om matig gemotiveerde of inefficiënt werkende ambtenaren mee aan te duiden.

volgende keer:
Hoe zeg je 'wijlen' in het Frans?

zondag 10 december 2017

hoe vertaal je 'eerlijk' in het Frans?

je l'assure - de bonne foi - droit - franc - franchement - honnête(ment) - honorable - intègre - je le jure - juste - loyal - sincère(ment)


Om maar met Calimero te beginnen: als je iets niet eerlijk vindt, dan vind je dat je onrechtvaardig (injuste) behandeld bent en dan kun je dus zeggen: c'est pas juste ! of zoals Calimero hier zegt: c'est vraiment trop injuste ! Als je iemand wilt verzekeren van je oprechtheid ('eerlijk waar!') dan kun je iemand verzekeren: je l'assure ! of je kunt zweren: je le jure ! In zo'n geval, maar ook als je iets toegeeft ('eerlijk gezegd') kun je ook Franchement (of sincèrement) zeggen. Sincère betekent 'eerlijk' in de zin van 'oprecht'. In die betekenis kun je ook honnête, franc of de bonne foi gebruiken. Honnête heeft ook de connotatie 'betrouwbaar', net als intègre en droit. Zo kun je het hebben over un caractère droit ('een eerlijk karakter'). Motieven kunnen honorables ('eerlijk, achtenswaardig') zijn. Een eerlijke tegenstander wordt wel un adversaire loyal genoemd. Een eerlijke behandeling - daar hebben we het eigenlijk al over gehad - is een rechtvaardige behandeling, dus un traitement juste. 
Dan hebben we nog wat uitdrukkingen met het woord 'eerlijk', naast het al eerder genoemde 'eerlijk gezegd' (franchement, sincèrement, à parler franc). Als je 'eerlijk zegt' wat je van iemand vindt, dan zeg je dire franchement. 'Ik zal het je maar eerlijk zeggen' is Je vais être franc avec toi. En 'eerlijk is eerlijk': il faut reconnaître ce qui est (lett. 'je moet erkennen wat is').

volgende keer:
Wat is een leren rondje?

zaterdag 9 december 2017

manger l'oreiller

klaarkomen
('het hoofdkussen opeten')

Zou een Fransman of misschien zelfs vaker een Française zijn of haar hoofdkussen opeten uit frustratie? Nee, eerder uit discretie. 
Discretie... om de kinderen of de buren niet wakker te maken door hen deelgenoot te maken van je intiemste genotsmoment kun je misschien beter je hoofd in je kussen begraven, er desnoods in bijten als je een gelukskreet voelt aankomen, of het desnoods opeten. Het 'gewone' woord voor 'klaarkomen' is in het Frans overigens veel minder prozaïsch dan het Nederlandse. Waar wij kennelijk zoiets hebben van 'zo, klaar! Dat hebben we ook weer gehad', heeft een Fransman het over jouir, en dat betekent 'genieten'. 

volgende keer:
Hoe vertaal je 'eerlijk' in het Frans?

vrijdag 8 december 2017

c'est la Bérézina

zijn Waterloo vinden
('dat is de Berezina')


Dat is inderdaad precies wat het is: ik sta hier vier jaar geleden aan de oever van de Berezina, zo op het oog een lieflijk riviertje in het huidige Wit-Rusland, maar het is toch ook echt de barrière waar het inmiddels van 300.000 tot 70.000 troepen uitgedunde leger van Napoleon stuitte op zijn terugtocht uit Rusland in de winter van 1812. Slechts 40.000 man bereikten de overkant van de destijds 100 meter brede en 2 à 3 meter diepe ijskoude rivier (het was eind november). Napoleon had niet gerekend op Ruslands politiek van de verschroeide aarde waardoor de mannen en de paarden niet meer bevoorraad konden worden en velen dus van de honger stierven. Eenmaal aangekomen bij de Berezina constateerden ze dat ze de rivier niet konden doorwaden. Er moesten pontons worden aangelegd, terwijl er bij een temperatuur van 30 graden onder nul grote ijsschotsen door de rivier dreven.
Aan de definitieve nederlaag van Napoleon in Waterloo willen de Fransen kennelijk liever niet herinnerd worden, maar als er nu naar een hopeloze nederlaag wordt verwezen zeggen de Fransen dus dat het 'de Berezina' voor iemand is...

volgende keer:
Als een Fransman zijn kussen opeet, is dat dan uit frustratie?