volg Typisch Frans

vrijdag 9 december 2016

(au nez et) à la barbe de

voor de ogen van
('voor de neus en de baard van')


Deze uitdrukking komt voor in de meest besproken passage van de recente biografie van Juliana, de koningin die op een vraag in een televisie-interview of ze wel eens incognito naar de Albert Heijn ging suggereerde dat ze dan een baard opplakte. De passage heeft betrekking op de manier waarop Bernhard haar behandelde tijdens hun verlovingsreis: Aan de Grande Table kwam Juliana naar hem toe, maar hij is alleronhebbelijkst tegen haar, à la barbe du public. (...) Zij is vreselijk lief tegen hem en komt iedere keer weer, later aan een roulettetafel, en staat dan zijn rok af te borstelen. Maar hij neemt geen notie van haar en praat alleen met andere vrouwen. (...) Hij mag een prins zijn, een heer is hij niet. Ieder kent ze hier en kijkt dan naar hem.*
De uitdrukking luidt volledig au nez et à la barbe de, maar de neus wordt vaak weggelaten. Hij betekent dat je er niet voor terugdeinst iemand openlijk te bespotten en hij dateert al uit de vijftiende eeuw. Waarschijnlijk gaat het om een versmelting van twee al bestaande uitdrukkingen, nl. sous le nez de ('onder de neus van') en devant la barbe de ('voor de baard van'), waarbij de baard als pars pro toto staat voor het hele gezicht.

* Jolande Withuis, Juliana, vorstin in een mannenwereld. De Bezige Bij, 2016, blz. 197

volgende keer
Hoe kun je in het Frans zeggen dat je gek wordt?

donderdag 8 december 2016

remuer (tourner) le couteau dans la plaie

zout in de wonde strooien
('het mes in de wond ronddraaien')

Ik had gewaarschuwd dat het bloederig werd vandaag... En dan mag het nog zo'n engelachtige jongen zijn, hij werpt ons terecht een verwijtende blik toe. De foto heeft iets ontregelends. Het moet toch buitengewoon pijnlijk - wat zeg ik - dodelijk zijn als je dit werkelijk overkomt. We kunnen ons de pijn voorstellen als er zout in je wond wordt gestrooid, maar een vers in het lijf geplant mes ook nog eens bewust door de wond heen en weer bewegen is buitengewoon sadistisch. De uitdrukking spreekt dus voor zich...

volgende keer
Hoe kun je in het Frans zeggen dat je iemand ongegeneerd bespot, recht voor zijn neus?

woensdag 7 december 2016

n'en rajoute pas !

je moet niet overdrijven
('voeg niet nog meer toe')


Het plaatje komt van een bewustwordingscampagne in de Elzas nadat bleek dat er in die Franse streek veel te veel zout werd geconsumeerd. Gooi er niet te veel van in je eten, was het devies en inderdaad, als je overdrijft en te veel zout aan je eten toevoegt, dan wordt het vanzelf oneetbaar.
Iemand moet op een gegeven moment weten wanneer hij beter zijn mond kan houden. Je kunt ook overdrijven namelijk en daar word je niet geloofwaardiger door...

volgende keer
Nu we toch kwistig met zout aan het strooien zijn: hoe zeg je in het Frans dat je zout in de wonde strooit? Ik waarschuw alvast... het wordt bloederig!

dinsdag 6 december 2016

avoir le coeur sur la main

het hart op de juiste plaats hebben, genereus zijn
('het hart op de hand hebben')

Mij heeft de goedheiligman zoals altijd overgeslagen, maar ik hoop dat hij voor de meeste lezers gul is geweest. Hoewel de hand natuurlijk niet de juiste plaats is voor het hart, kun je niet anders zeggen dan dat je je kwetsbaar en genereus opstelt als je je hart zo open en bloot aan een ander aanbiedt. Als je dus van iemand zegt dat hij a le coeur sur la main dan is die persoon niet alleen genereus in woord, maar eerst en vooral ook in zijn daden. En dan heeft hij dus toch het hart op de juiste plaats.

volgende keer
Hoe zeg je in het Frans dat iemand niet moet overdrijven?

maandag 5 december 2016

tant qu'on y est

dat kan er ook nog wel bij (als we toch bezig zijn...)
('zolang we er zijn')

Arme, oude Sint. Nu zijn Pieten zo onder discussie staan, neemt hij zelf de zware taak op zich om de pakjes te versjouwen... En dat valt natuurlijk niet mee als het om een mandvol woordenboeken (dicos) gaat. Nou ja, het had nog erger gekund. 'Waarom geen aambeelden, verzucht hij, nu we toch bezig zijn?'...

volgende keer
hopen we allemaal dat Sinterklaas weer erg gul is geweest...

zondag 4 december 2016

hoe vertaal je 'leren' in het Frans?

apprendre, enseigner, étudier, faire connaissance avec, faire ses devoirs, réviser

Net als in het Nederlands kan het werkwoord 'leren' zowel betekenen 'kennis opdoen' als 'kennis overdragen' en daarvoor kun je in de meeste gevallen het werkwoord apprendre gebruiken, maar niet altijd : j'apprends le français à l'école ('ik leer Frans op school'), il m'a appris à jouer aux échecs ('hij heeft mij leren schaken'). Als je met 'leren' 'onderwijzen' bedoelt, kun je ook het werkwoord enseigner gebruiken: je vous enseigne la langue française ('ik leer jullie de Franse taal'). Het Nederlandse werkwoord 'leren' kan ook gebruikt worden voor 'huiswerk maken' en 'goed zijn op school'. In die gevallen is het werkwoord apprendre vaak minder geschikt. Je moet bij apprendre eigenlijk ook altijd aangeven wàt je leert. Als je wilt zeggen: 'Ik moet nog leren voor school', zeg je in het Frans Je dois encore faire mes devoirs of Je dois encore réviser. Een goede Franse leerling beseft namelijk dat hij of zij niet pas vlak voor een toets moet beginnen met leren, maar dat hij datgene wat al eerder geleerd is, nog eens moet herhalen. Als er een grotere intellectuele inspanning vereist is, kan ook het werkwoord étudier gebruikt worden, liefst ook met een lijdend voorwerp erbij, want étudier betekent vooral 'bestuderen' : il étudie le problème des immigrés ('hij bestudeert het migrantenvraagstuk') maar il fait des études d'histoire ('hij studeert geschiedenis'). Als wij zeggen 'zij kan goed leren', zeg je in het Frans elle est bonne élève ('zij is goede leerling') en als we iemand of iets 'leren kennen', gebruik je daarvoor faire connaissance avec ('kennis maken met'). Zo te zien, hebben we toch nog wat te leren... 

volgende keer:
Hoe zeg je in het Frans 'dat kan er ook nog wel bij!' ?


zaterdag 3 december 2016

apprendre par coeur

uit het hoofd leren
('door het hart leren')

De Fransen leren iets niet uit het hoofd, maar  - net als de Engelsen - door het hart. En dan moet je dus geen hartproblemen hebben, zoals de rechterfiguur op het plaatje...
Maar waarom uit het hart? Dat klinkt onlogisch, aangezien onze hersenen zich toch echt in ons hoofd bevinden. Maar het inzicht dat geheugen en hersenen iets met elkaar te maken hebben, begon pas in de negentiende eeuw gemeengoed te worden. Vanaf de Middeleeuwen - de tijd waaruit de uitdrukking van vandaag dateert - werd het hart gezien als het orgaan dat verantwoordelijk was voor intelligentie, gevoelens en het geheugen. Immers, waarom gaat het hart sneller kloppen als we ons voor een hersenbrekende of emotionerende taak gesteld zien?
En ook Aristoteles noemde het hart al 'de zetel van het verstand'.

de volgende keer
bekijken we hoe we het woord 'leren' in het Frans kunnen vertalen.