volg Typisch Frans

maandag 24 september 2018

comme pas deux

uniek, heel bijzonder
('zoals niet twee')

Naast comme pas deux bestaat ook comme pas un en beide uitdrukkingen geven aan dat je van iets geen andere of betere variant aan zou kunnen treffen: zoals er geen tweede is. Geen beter design dus dan Comme Pas Deux. Je kunt het ook toevoegen aan een bijvoeglijk naamwoord. Zo kwam ik in een boek van Didier van Cauwelaert de combinatie confuse comme pas deux tegen, die dan zoiets moet betekenen als 'buitengewoon in de war'. 

volgende keer:
Hoe zeg je in het Frans 'de slager keurt niet zijn eigen vlees' ?

zondag 23 september 2018

location - lieu

verhuur - locatie

Nee, dit betekent niet dat Nice een mooie fietslocatie is. Het woord location is een zogenaamde faux ami ('valse vriend'). Je denkt meteen te weten wat het is, omdat wij hetzelfde woord kennen, maar... in een andere betekenis. Location betekent 'verhuur'. Je kunt op deze locatie dus fietsen huren. 
Als je naar een mooie locatie om te fietsen zoekt, zul je op zoek moeten gaan naar een lieu, endroit of région waar het mooi fietsen is. En als je 'op locatie' wilt filmen, dan ga je tourner en extérieur.
Toch kom je wel de combinatie location de vacances tegen en die betekent wel degelijk 'vakantielocatie'. Waarom? Omdat het hier gaat om een vakantieplek die je vooraf moet reserveren. Het gaat dus wederom om het huren, niet bijvoorbeeld om de schoonheid van de omgeving. Dan zou je het bijvoorbeeld weer eerder over een cadre hebben: un cadre magnifique ('een prachtige locatie, een schitterende omgeving'). Met taal hoef je je nooit te vervelen...

volgende keer:
Hoe kun je in het Frans aangeven dat iets uniek is?

zaterdag 22 september 2018

coincer la bulle

lanterfanten / pitten / maffen
('de luchtbel vastzetten')

Deze man lijkt zich eerder uit te sloven om uit zijn bubbel te komen, waarin hij zelf lijkt vast te zitten.
Maar toch betekent de uitdrukking juist 'niets doen, lanterfanten'. Hoe kan dat?
Je moet denken aan de luchtbel in een waterpas. Als die luchtbel zich precies tussen de twee markeerstrepen bevindt, dan is het voorwerp waarop je de waterpas legt, ook echt precies horizontaal. 
Welnu, in de École Militaire Saint-Cyr werd gewerkt met een mortier waarin een plaat zat met een ingebouwde waterpas, die alleen inzetbaar was als de luchtbel zich precies midden tussen de twee markeerstrepen bevond en de plaat dus volmaakt horizontaal was. Deze horizontale positie doet al denken aan iemand die ligt te slapen. En als het apparaat eenmaal waterpas was, moest er gewacht worden op het bevel om de mortier ook daadwerkelijk in te zetten. Zo'n order kon soms lang op zich laten wachten, en wat kun je dan nog doen... precies, een beetje lanterfanten...

volgende keer:
gaan we op locatie...

vrijdag 21 september 2018

ça me fait une belle jambe

daar schiet ik niets mee op
('dat maakt me een mooi been')












De uitdrukking gaat terug op de gewoonte van aanzienlijke mannen uit de zeventiende eeuw die graag zelfingenomen de mooie welvingen van hun benen toonden door ze in niets verhullende hoge kousen te hullen. De Zonnekoning Lodewijk de Veertiende deed dit zelfs tot op zeer hoge leeftijd. Van mannen die zich mooier of beter voordeden dan ze waren, werd al snel gezegd dat ze faisaient la belle jambe. 'Ze zetten hun beste beentje voor', zou je kunnen zeggen, al moet je daar wel enige spot aan toevoegen. Het blijft allemaal maar uiterlijke schijn. Later kon je - als iemand je een voorstel deed waar je geen voordeel uit kon halen - zeggen: cela ne me rendra pas la jambe mieux faite 'daar krijg ik geen beter gebouwd been van'. Denk aan ons: 'daar zie ik geen been in'. Haal de ontkenning weg en je hebt de ironische variant te pakken die in de huidige uitdrukking zit.

volgende keer:
gaan we even lanterfanten...

donderdag 20 september 2018

il fait un temps de curé

het is schitterend (rustig) weer
('het is pastoorsweer')

Of kaasmakers in Nantes nog altijd blij zijn met de naam van hun product, valt te bezien want gezien alle affaires die voortdurend weer aan het licht komen, hebben pastoors hun beste tijd gehad, maar goed, het gaat hier dus niet over de tijd, maar over het weer. 
De uitdrukking komt uit de wereld van zeelui, die het vooral gebruiken om kalm weer aan te duiden, wanneer de zee rustig is. Volgens een pastoor (curé) uit Ouessant zou het gaan om een verkeerd verstane uitdrukking. Het zou eigenlijk un temps à curer moeten zijn, nl. un temps à curer le fond du port, 'een goede tijd om de bodem van de haven uit te baggeren', wat uiteraard alleen zin heeft, als de zin rustig is. Of de pastoors ooit nog in rustiger vaarwater terechtkomen, is maar de vraag...

volgende keer:
Hoe kan een mooi been je verder helpen?

woensdag 19 september 2018

peau de balle

geen bal, geen zak, geen reet
('balhuid')

Une balle is een kogel of een kleine bal zoals gebruikt wordt bijvoorbeeld bij tennis en hockey, maar niet in deze uitdrukking. Net als in de Nederlandse varianten moeten we de betekenis zoeken in het mannelijk kruis, specifiek de teelbal, tegenwoordig eerder aangeduid met couille. Een man heeft er slechts twee en die zijn voor hem een kostbaar bezit. Heb je alleen de huid zonder inhoud, tja... daar kun je natuurlijk niets mee: geen bal. 
Er bestaat overigens nog een uitgebreide variant van de uitdrukking: peau de balle et balai de crin ('balhuid en paardenharen bezem'), waarin dat laatste gereedschap wordt gezien als een symbool van schaarste, om daarmee de uitdrukking nog te versterken.

volgende keer:
Wat voor weer is pastoorsweer?

dinsdag 18 september 2018

(ne pas) avoir la carte

niets fout/niets goed kunnen doen / goed/slecht aangeschreven staan

Deze uitdrukking dateert pas uit de jaren zeventig van de vorige eeuw en komt uit de film- en theaterwereld. Het wil wel eens voorkomen dat het niet uitmaakt wat een bepaalde acteur of actrice op toneel brengt, maar dat het altijd in goede aarde valt of juist niet. De critici lijken een vooropgezette mening te hebben waar ze niet vanaf te brengen zijn. Sta je bij ze in een goed blaadje, dan heb je la carte, zoniet, on n'a pas la carte. Tegenwoordig kan het ook gebruikt worden in bijvoorbeeld de wereld van de politiek of van de sport. Al is het bij voetbal natuurlijk meestal geen goed teken als je een kaart hebt...

volgende keer:
Wat heb je aan de huid van een teelbal?