on n'a rien sans rien

niets is gratis
('je hebt niets zonder (n)iets')

Eerst even iets over elkaar opheffende ontkenningen: dat bestaat niet in het Frans. 'Ik heb nooit niets' zou in het Nederlands 'ik heb altijd iets' betekenen. Zo niet in het Frans. Het tweede deel van iedere ontkenning is namelijk in feite een positief woord. Het duidelijkst is dat bij personne ('niemand') dat inderdaad eigenlijk 'persoon' (dus 'iemand') betekent. Het verandert in zijn tegengestelde door de ontkenning ne ('niet, geen'). Zo betekent pas eigenlijk 'stap' (denk aan 'ik zet geen stap') en rien eigenlijk 'ding, zaak'. In de Franse spreektaal is het partikel ne grotendeels verdwenen, waardoor het tweede deel van de ontkenning de ontkennende betekenis heeft overgenomen en daardoor hebben we nu dus de vreemde situatie dat une personne nog altijd 'een persoon' betekent (en ja, het is altijd vrouwelijk!) en personne ('niemand'). Mijn leerlingen blijven meestal ne personne zeggen, omdat het tegen hun gevoel ingaat dat personne een ontkenning is. Als je 'niets zonder niets hebt' heb je in het Nederlands dus 'niets zonder iets', voor alles heb je iets nodig. Niets is gratis.

volgende keer:
is te mooi om waar te zijn...

mettre en sommeil

even in de ijskast zetten
('in slaap zetten')

Wilders moest bij de formatie van het vorige brokkenkabinet zo veel in de ijskast zetten dat die helemaal uitpuilde en nog was de ellende niet te overzien.

In Frankrijk wordt niets in de ijskast gezet, maar wordt iets in slaap gebracht. Bij het ontwaken kan vervolgens besloten worden om het idee alsnog in te zetten.

volgende keer:
hebben we een bijdrage van niks...

mal embouché

grof in de mond
('slecht aan de mond gezet')

Emboucher betekent 'aan de mond zetten'. Je doet het normaal gesproken met een blaasinstrument. Daarvoor moet je een goede embouchure hebben. Dat is zowel een woord voor het 'mondstuk' als voor het gemak waarmee je je mond aan het mondstuk zet en er een zuivere toon uit het instrument komt. Wie dat niet kan en bij wie er dus alleen grove taal uit de mond komt, kan overdrachtelijk mal embouché genoemd worden. Als gewezen dwarsfluitist weet ik hoe belangrijk een goede embouchure is. Maar dan moeten sommige niet nader te noemen spelers in de wereldpolitiek wel een toontje lager gaan zingen...

volgende keer:
breng ik u in slaap...

être assis entre deux chaises

zich in een ongemakkelijke situatie bevinden
('tussen twee stoelen zitten')

Het is me wel eens overkomen dat ik aan een lange tafel moest zitten waar te weinig stoelen stonden. Dan kon ik toch zitten door stoelen te delen, één bil op de ene en één op de ander. O.K., het zit, maar echt comfortabel is het niet.

volgende keer:
hebben we geen embouchure...

chercher un emploi 1

Randstad inclusief

- U bent op zoek naar een baan?
o Eh... ja.

- En u bent zwart?
o Eh... ja.

- U helpt me niet echt, moet ik zeggen.

Randstad Uitzendbureau heeft een Franse cartoontekenaar in dienst genomen om een opmerkelijke reclamecampagne op te zetten waarin ze het gebrek aan inclusiviteit aan de kaak stellen. De bedoeling is uiteraard om mee te delen dat er bij Randstad wèl sprake is van een inclusief beleid. Zou de boodschap overkomen?
De komende weken zal ik meer voorbeelden tonen uit deze campagne.

volgende keer:
bied ik u twee stoelen aan...

bouger avec la poste

Beweeg mee (met de post)

'Om de service te verbeteren', zijn de postkantoren gesloten. 

Het zorgt wel voor de nodige beweging, met het volgende verkooppunt over 777 kilometer...

volgende keer:
gaan we op zoek naar een (inclusieve) baan...

les mains lui brûlent

zijn/haar handen jeuken
('de handen branden hem/haar')

In onze beide talen lijkt het alsof onze handen zo hun eigen wil hebben als we iets aan willen pakken, alleen de aard van het gevoel verschilt een beetje: bij ons beginnen ze te jeuken, in Franstalige landen beginnen ze te branden, zoals wij ook een brandend verlangen kunnen hebben om aan de slag te gaan.

volgende keer:
komen we in beweging...