mettre les petits plats dans les grands

vorstelijk onthalen
('kleine gerechtjes in grote maken')

Na de feestdagen houden we vaak allerlei kliekjes over waarvan we vervolgens weer een nieuwe maaltijd proberen te fabriceren. Toch is dat een heel Nederlandse interpretatie van de uitdrukking van vandaag, want je kunt toch niet beweren dat je met zo'n kliekjesmaaltijd iemand vorstelijk onthaalt?

Nee, denk dan eerder aan een maaltijd in een Michelinrestaurant, waarbij je een grootse beleving creëert door een vorstelijke maaltijd te maken die samengesteld is uit vele kleine, maar zeer geraffineerde hapjes. Kosten noch moeite worden gespaard om de gast te trakteren op een onvergetelijke ervaring, wel met een vorstelijke rekening, maar dat is dan misschien weer mijn Nederlandse aard die opspeelt...

volgende keer:
gooien we een muntje op...

baîller comme une carpe

aanhoudend geeuwen
('geeuwen als een karper')

Iedereen de allerbeste wensen voor het jaar 2026! 1 Januari is voor de meesten van ons doorgaans niet de dag van het jaar waarop we het kwiekst en meest uitgerust zijn en dan druk ik me waarschijnlijk voorzichtig uit. We zullen misschien wat meer geeuwen dan gewoonlijk. Dat doet de Fransen kennelijk denken aan een karper die voortdurend zijn grote mond opent (en weer sluit) om aan voedsel te komen. De karper komt trouwens voor in meer uitdrukkingen. Eerder besprak ik al eens muet comme une carpe ('zwijgen in alle talen', lett. 'stom als een karper') want de vis mag dan wel voortdurend zijn mond bewegen, er komt geen hoorbaar geluid uit. Wat ook wijd open blijft staan, zijn zijn ogen en dat ziet er kennelijk romantisch uit, want faire des yeux de carpe betekent 'verliefd kijken'. Maak er een mooie dag van vandaag!

volgende keer:
ruimen we de kliekjes op...

être tout raplati

afgepeigerd zijn
('helemaal geplet zijn')

Soms kun je zo gebukt gaan onder alle drukte dat je tot de verpletterende conclusie komt dat je erdoor geplet voelt, je bent helemaal afgepeigerd.

Hopelijk gaat het volgend jaar beter. Een fijne jaarwisseling!

volgende keer:
kunnen we hopelijk uitslapen...

c'est râpé !

dat kun je schudden!
('het is geraspt')

Als er geen hoop meer is dat iets nog zal lukken kun je in het Frans zeggen dat het 'geraspt' is. Ik heb nergens kunnen vinden wat de oorsprong is van deze uitdrukking, maar ik kan zelf een poging wagen. De Franse taal heeft meer dan welke andere Europese taal ook ontzettend veel uitdrukkingen die ontleend zijn aan het culinaire. Dat hoeft dus niet te verbazen. Als een stuk kaas, of een wortel, of welk voedingsmiddel dan ook, in vele kleine stukjes geraspt is, is het onmogelijk daar weer een geheel te maken, net zoals je van een hardgekookt ei geen vloeibaar ei meer kunt maken. Misschien dat dat simpele gegeven ten grondslag ligt aan de uitdrukking van vandaag.

volgende keer:
hebben we een platte uitdrukking om het oude jaar uit te luiden...

se ranger

je wilde haren verliezen
('zich scharen/opruimen')

Tja, zo ziet mijn bureau er ook ongeveer uit na een half schooljaar en natuurlijk heb ik het goede voornemen het op te gaan ruimen, ook al weet ik dat het meteen na de vakantie weer snel naar de oude staat terugkeert.

Ranger betekent 'opruimen'. Het is afgeleid van rang ('rij'), dus eigenlijk is het 'op een rij zetten, op zijn plaats zetten'. Als dat je auto is, dan is ranger het woord voor 'parkeren'. Se ranger betekent dus 'in de rij gaan staan / in het gelid gaan staan' of 'zich scharen', ook in de zin van 'zich scharen bij, aan iemands kant gaan staan, zich aansluiten (bij een partij bijvoorbeeld)'. Figuurlijk kan het dus ook betekenen dat je je oude (wilde) gewoonten afzweert en netjes in het gelid gaat staan, dat je dus je wilde haren verliest. 

volgende keer:
gaan we raspen...

dessins humoristiques : niveaux de langue

taalregisters

Het Frans kent vele taalregisters...

- Hee joh gozer, geef me een peuk, man, wees niet zo aas!

- Wablief? Wat aanmatigend dat u mij een sigaret denkt te kunnen ontfutselen? Beseft u niet dat roken levensbedreigend is?

volgende keer:
volgt over ruim een week, als ik terugkom uit Italië...

mettre la bouche en cul de poule

een pruilmondje opzetten
('een mond als een kippenkont zetten')

Het is maar waar een pruilmondje je aan doet denken, in Frankrijk kennelijk aan een kippenkont. De uitdrukking kan ook figuurlijk betekenen dat je je honingzoet gedraagt om iets gedaan te krijgen. Ik kan alvast melden dat dat in mijn geval absoluut niet werkt. Een bewust getrokken pruilmond werkt op mij eerder afstotend. Zou het mij dan ook aan een kippenkont doen denken?

volgende keer:
hebben we het over taalregisters...