bien mal acquis ne profite jamais

gestolen goed gedijt niet
('goed verworven goed profiteert nooit')

Na een gedwongen pauze door een bijzonder ingrijpende gebeurtenis probeer ik de draad weer op te pakken. Het spreekwoord van vandaag vindt zijn oorsprong in de Oudheid en in de Bijbel. Redenaar Cicero gebruikte in een van zijn toespraken de spreuk Male parta male dilabuntur wat betekent 'wat op slechte wijze is verkregen, gaat op slechte wijze weer verloren'. En in het boek Prediker 10:2 staat dat schatten die door slechtheid zijn verkregen, geen werkelijk vordeel opleveren. De huidige formulering in het Franse spreekwoord dateert uit de zestiende eeuw.

volgende keer:
zijn we nog steeds aan het werk...

en prendre plein les gencives

er flink van langs krijgen
('er het tandvlees vol van nemen' / 'het vol voor je tandvlees krijgen')

Dit is een informele, beeldende uitdrukking die betekent dat je een flinke klap krijgt, het zwaar te verduren krijgt of een stortvloed aan kritiek, verwijten of problemen over je heen krijgt.

Pendant la réunion, j'en ai pris plein les gencives. 'Tijdens de vergadering heb ik flink op mijn kop gekregen'.

Avec cette défaite, l'équipe en a pris plein les gencives. 'Door die nederlaag heeft het team een flinke dreun gekregen'.

De uitdrukking is in feite een wat specifiekere variant van en prendre plein la figure of en prendre plein la gueule waarin figure en gueule allebei voor het hele gezicht staan.

volgende keer:
vragen we ons af hoe je aan die mooie spullen komt...

fermer l'écurie une fois les chevaux enfuis

Als het kalf verdronken is, dempt men de put
('de stal sluiten als de paarden al ontsnapt zijn')

In het Frans bestaat een even beeldend gezegde als in het Nederlands om aan te geven dat er pas een oplossing voor problemen wordt gezocht op het moment dat de schade al is aangericht, en beide uitdrukkingen komen van het landleven.

Paarden waren uiteraard kostbaar en een stal was bedoeld om ze veilig binnen te houden. Als de paarden eenmaal ontsnapt of gestolen waren, had het weinig zin de stal alsnog af te sluiten.

volgende keer:
krijgen we het op ons tandvlees...

être d'un autre bois

uit ander hout gesneden zijn / van een ander kaliber zijn
('van een ander hout zijn')

De uitdrukking kan bewonderend zijn, maar ook gewoon een verschil tussen mensen aangeven. In sommige contexten heeft ze een kritische of ironische ondertoon. 

De oorsprong ligt in een oude, concrete vergelijking van houtsoorten. Hout kan sterk of zwak, hard of zacht, duurzaam of breekbaar zijn. Niet elke houtsoort heeft dezelfde eigenschappen, en die verschillen bepalen waarvoor het hout geschikt is.

volgende keer:
sluiten we de paardenstal...

dessins humoristiques : prise de sang

bloedafname

Vandaag heb ik een junk geweigerd...

(of hoe het werkelijk ging: )

- Hebt u liever dat ik het doe?
Ik doe het wel vaker.

volgende keer:
gaan we houthakken...

dessins humoristiques : livre de bricolage

klusboek

- Niet duur!
En u krijgt er gratis een klusboek bij!

volgende keer:
geven we bloed...

rouler comme un fêlé

als een gek rijden / levensgevaarlijk rijden
('rijden als een gebarstene')

Fêlé betekent letterlijk 'gebarsten' of 'gebroken' stem. Je kunt figuurlijk een voix fêlée ('een gebroken stem') hebben of avoir le cerveau fêlée ('een gebroken brein hebben', d.w.z. niet goed snik zijn). Die laatste betekenis leidt al snel tot het idee van 'een gek', 'iemand bij wie een draadje los is'. 

volgende keer:
gaan we doe-het-zelven...