faire ses choux gras

een slaatje uit iets slaan
('zijn vette kolen maken')

Een kool is eenvoudig maar gezond voedsel waar niet iedereen misschien meteen lyrisch van wordt maar wat al flink meer smaak krijgt als je hem in vet gaar laat stoven. De uitdrukking van vandaag is dan ook in die betekenis voor het eerst te vinden in het werk van François Rabelais waarin gulzige reuzen de hoofdrol spelen. Door je kool met vet te bereiden, haal je je voordeel uit eenvoudige zaken. Tegenwoordig is de culinaire betekenis uit de uitdrukking verloren en heeft de uitdrukking vooral een negatieve bijbetekenis gekregen, nl. die van persoonlijk gewin halen ten koste van een ander. Het dichtst in de buurt komt daarom misschien ook ons 'een slaatje uit iets slaan', waarbij we dan het slaatje ook op een culinaire manier kunnen lezen.

volgende keer:
verpesten we het vak...

se mettre du côté du manche

zich bij de sterkste partij aansluiten
('naast de stuurknuppel gaan zitten')

Het woord manche kan heel verschillende dingen betekenen. Gisteren hadden we het over la manche. Dit vrouwelijke woord betekent 'mouw' of 'onderdeel van een (race)wedstrijd'. Het kan ook nog de aanduiding zijn voor een 'pijp', 'buis' of 'waterslang' of 'windzak' of 'luchtkoker' betekenen. Tenslotte is het nog de naam van een departement in Normandië. Op het plaatje zijn we dan ook niet du côté du manche, maar sur la côte de la Manche.

Maar in de uitdrukking van vandaag hebben we het dus over de mannelijke variant le manche. Dat woord is vooral een aanduiding voor een 'handvat' en soortgelijke dingen als 'heft', 'steel (van een pan)' en zelfs 'hals' (van een viool). Andere 'handvatten' zijn 'bezemsteel' en 'stuurknuppel'. Wie de stuurknuppel in handen heeft, bepaalt waar we heen gaan. Hij of zij is dus een leider die ons de weg wijst en de ervaring leert dat veel mensen zich graag in het kamp bevinden van leidinggevende personen. Een winnaar heeft vele vrienden, voor zo lang het duurt...

volgende keer:
hebben we vette kool...

avoir quelqu'un dans sa manche

iemand in zijn zak hebben
('iemand in zijn mouw hebben')

Tegenwoordig zijn we gewend aan mouwen die onze armen nauw omsluiten, maar lange tijd waren pofmouwen in de mode die dan ook gebruikt werden om dingen in te verbergen zoals een geldbeurs, zodat je snel iets 'onder de hand' had wanneer je het nodig had. Figuurlijk kun je dat zeggen van een persoon die je gemakkelijk kunt manipuleren (wat overigens letterlijk ook 'met de hand bewerken' betekent).

volgende keer:
komt er nog wat anders uit de mouw...

gardez les toilettes propres

houdt de toiletten schoon
(gendeneutrale versie)

Of het klopt weet ik niet, maar ik heb eens gelezen dat uit een onderzoek bleek dat openbare damestoiletten smeriger zijn dan herentoiletten, terwijl het vrijwel uitsluitend heren zijn die hierop worden aangesproken. Deze advertentie wijst iedereen op diens verantwoordelijkheid:

'Heren
Kom dichterbij staan, hij is misschien korter dan u had gedacht.

Dames
Gelieve tijdens de hele voorstelling te blijven zitten.'

volgende keer:
komt de aap uit de mouw...

brosse à dents

tandenborstel

"Als je op de toiletpot pist, maak ik hem schoon met je tandenborstel."

volgende keer:
meer WC-humor...

refaire le monde

eindeloos discussiëren
('de wereld opnieuw maken')

Ja, dat is wel een onderwerp waar je eindeloos over kunt discussiëren, over hoe je de wereld zo kunt veranderen dat hij beantwoordt aan je idealen, of je nu ideoloog, utopist, terrorist of revolutionair bent. Of zullen we hem maar gewoon de gelegenheid geven te laten doordraaien? Daarover kun je dan weer eindeloos discussiëren...

volgende keer:
gaan we de wc schoonmaken...

fumer une clope

een peukje roken

'Een peuk roken, dat is je weg plaveien naar het paradijs...'

'... Ja, dus als je wiet rookt, dan leg je een gazon aan?' 

De woordspelletjes gaan helaas verloren in het Nederlands. Het werkwoord goudronner (hier vertaald als 'plaveien') betekent letterlijk 'teren' of 'asfalteren' en de eerste betekenis van het woord herbe ('wiet') is 'gras'. Vandaar dus...

Een clope is het meest gebruikte Franse straattaalwoord voor 'sigaret'. Een peuk in de letterlijke zin van een (haast) opgerookte sigaret is een mégot.

volgende keer:
scheppen we de wereld nog een keer...