chose promise chose due

beloofd is beloofd
('ding beloofd ding verschuldigd')

Devoir betekent 'moeten', maar ook '(ver)schuldig(d) zijn'. Je vous dois cent euros betekent bijvoorbeeld 'ik ben je 100 euro schuldig'. En als je een belofte hebt gemaakt, ben je ook verschuldigd die belofte na te komen. 

volgende keer:
bouwen we een nest...

changer de disque

van onderwerp veranderen
('van plaat veranderen / een andere plaat opzetten')

Tegenwoordig maken we een playlist op Spotify en kunnen we een hele avond naar een eigen muzieksamenstelling luisteren, maar in de jaren tachtig moesten we steeds na een minuut of 20 (of eerder al) uit onze stoel komen om de plaat om te draaien of een andere plaat op te zetten. En vaak moesten we al eerder de naald oppikken als de plaat bleef hangen. In een gesprek kan dat figuurlijk ook gebeuren: iemand is maar niet van zijn stokpaardje af te krijgen en blijft dezelfde dingen herhalen. Dan is het goed om van gespreksonderwerp te veranderen en dus een andere plaat op te zetten.

volgende keer:
maken we een belofte...

être à pied d'oeuvre

klaar zijn om aan de slag te gaan
('aan voet van werk zijn')

Je bent à pied d'oeuvre als je aanwezig bent op de werkplaats, klaar om aan de slag te gaan. Het verwijst naar de tijd van de werkplaatsen van ambachtslui. Figuurlijk betekent de uitdrukking dat iemand betrokken is bij zijn of haar werk en graag de handen uit de mouwen steekt.

volgende keer:
zetten we een andere plaat op...

dessins humoristiques : tout a une fin

alles heeft een (uit)einde

... behalve de worst, die heeft er twee.

Dit komt in het Nederlands niet over, maar in het Frans betekent fin zowel 'eind', 'uiteinde' en 'doel'. 

volgende keer:
gaan we weer aan de slag...

dessins humoristiques : tour du monde en ballons

reis om de wereld

'Ik proef de wijnen van 5 continenten. Het is mijn reis om de wereld in ballons.'

Dat klinkt als tour du monde en ballon ('wereldreis in een luchtballon') maar een ballon is ook een wijnglas...

volgende keer:
gaan we tot het eind...

sauver les apparences

de schijn ophouden
('de uiterlijkheden redden')

Bij deze uitdrukking moet ik meteen denken aan Hyacinth Bucket uit de beroemde Britse serie Keeping up appearances. Voor ons niet-Fransen kan het al als een upgrade voelen om onze namen te verfransen. Zo werd Bucket ('emmer') Bouquet, wat veel chiquer klinkt. Fransen hebben die optie niet, al kunnen zij naar ons toe natuurlijk juist de schijn ophouden. Zo heten de gerenommeerde tragedieschrijvers Pierre Corneille en Jean Racine in hun eigen taal letterlijk vertaald gewoon Piet Kraai en Jan Wortel en Thierry Baudet klinkt in het Frans zelf als Theo Ezel. 

volgende keer:
maken we een reis om de wereld...

se casser le nez à la porte de quelqu'un

niemand thuis vinden
('zich de neus breken aan iemands deur')

Het eerste beeld dat bij me opkomt is iets wat me haast wekelijks overkomt op mijn werk: ik loop door de gang met een grote stapel papier in mijn hand. Ineens snelt een leerling voor me langs en in mijn naïveteit ben ik even vertederd door de gedachte dat de leerling zo hoffelijk is om de deur voor mij open te houden, maar dat is dan helaas negen van de tien keer niet het geval. Hij of zij werd gewoon door mij opgehouden en wilde nog even snel voor mij langs gaan, waardoor ik dus de klapdeur hard in mijn gezicht krijg. 
Maar de uitdrukking heeft een meer figuurlijke betekenis. Se casser le nez betekende aanvankelijk letterlijk 'je neus breken' en dan meestal door 'op de grond te vallen', maar is figuurlijk 'mislukken in een bepaalde onderneming' gaan betekenen. Je bereikt niet het doel dat je je had gesteld. En als dat dus aan de deur van iemand gebeurt, dan was je doel om iemand te ontmoeten. Blijkt die persoon niet thuis te zijn, dan ben je dus niet geslaagd in je onderneming.

volgende keer:
houden we de schijn op...