faire une niche à quelqu'un

iemand een poets bakken
('een nest maken voor iemand')

Hebban olla uogala nestas hagunan hinase hic enda thu? Ik moest meteen aan onze 'eerste' Nederlandse zin denken toen ik deze uitdrukking tegenkwam. Je zou ook denken dat het betekent 'een nestje bouwen voor iemand', maar dat is niet het geval. De foto mag misschien ook enigszins verrassend zijn, maar in het Frans is niche niet alleen de benaming voor een (vogel)nest, maar ook voor een hondenhok. Daar heb ik u toch maar mooi twee keer beetgenomen. De uitdrukking betekent inderdaad 'iemand een poets bakken' en is ook net zo gedateerd als die Nederlandse variant. Tegenwoordig zul je eerder zeggen jouer un tour of faire une blague als je met iemand een onschuldige grap uithaalt. Waarschijnlijk komt het woord niche in de uitdrukking niet van het woord dat 'nest', 'hondenhok' of 'nis' betekent, maar van het werkwoord nicher dat vroeger 'de dwaas uithangen'  of 'zich als een sukkel gedragen' betekende. Ook wordt wel geopperd dat het een vervorming van het woord nique zou zijn, dat 'spot', 'iemand voor gek zetten' betekent en ook bestaat in faire la nique à quelqu'un met dezelfde betekenis.

volgende keer:
hopen we op een einde van de oorlog...

chose promise chose due

beloofd is beloofd
('ding beloofd ding verschuldigd')

Devoir betekent 'moeten', maar ook '(ver)schuldig(d) zijn'. Je vous dois cent euros betekent bijvoorbeeld 'ik ben je 100 euro schuldig'. En als je een belofte hebt gemaakt, ben je ook verschuldigd die belofte na te komen. 

volgende keer:
bouwen we een nest...

changer de disque

van onderwerp veranderen
('van plaat veranderen / een andere plaat opzetten')

Tegenwoordig maken we een playlist op Spotify en kunnen we een hele avond naar een eigen muzieksamenstelling luisteren, maar in de jaren tachtig moesten we steeds na een minuut of 20 (of eerder al) uit onze stoel komen om de plaat om te draaien of een andere plaat op te zetten. En vaak moesten we al eerder de naald oppikken als de plaat bleef hangen. In een gesprek kan dat figuurlijk ook gebeuren: iemand is maar niet van zijn stokpaardje af te krijgen en blijft dezelfde dingen herhalen. Dan is het goed om van gespreksonderwerp te veranderen en dus een andere plaat op te zetten.

volgende keer:
maken we een belofte...

être à pied d'oeuvre

klaar zijn om aan de slag te gaan
('aan voet van werk zijn')

Je bent à pied d'oeuvre als je aanwezig bent op de werkplaats, klaar om aan de slag te gaan. Het verwijst naar de tijd van de werkplaatsen van ambachtslui. Figuurlijk betekent de uitdrukking dat iemand betrokken is bij zijn of haar werk en graag de handen uit de mouwen steekt.

volgende keer:
zetten we een andere plaat op...

dessins humoristiques : tout a une fin

alles heeft een (uit)einde

... behalve de worst, die heeft er twee.

Dit komt in het Nederlands niet over, maar in het Frans betekent fin zowel 'eind', 'uiteinde' en 'doel'. 

volgende keer:
gaan we weer aan de slag...

dessins humoristiques : tour du monde en ballons

reis om de wereld

'Ik proef de wijnen van 5 continenten. Het is mijn reis om de wereld in ballons.'

Dat klinkt als tour du monde en ballon ('wereldreis in een luchtballon') maar een ballon is ook een wijnglas...

volgende keer:
gaan we tot het eind...

sauver les apparences

de schijn ophouden
('de uiterlijkheden redden')

Bij deze uitdrukking moet ik meteen denken aan Hyacinth Bucket uit de beroemde Britse serie Keeping up appearances. Voor ons niet-Fransen kan het al als een upgrade voelen om onze namen te verfransen. Zo werd Bucket ('emmer') Bouquet, wat veel chiquer klinkt. Fransen hebben die optie niet, al kunnen zij naar ons toe natuurlijk juist de schijn ophouden. Zo heten de gerenommeerde tragedieschrijvers Pierre Corneille en Jean Racine in hun eigen taal letterlijk vertaald gewoon Piet Kraai en Jan Wortel en Thierry Baudet klinkt in het Frans zelf als Theo Ezel. 

volgende keer:
maken we een reis om de wereld...