le coeur n'y est pas

het gaat niet van harte / niet gemotiveerd zijn
('het hart is er niet')

De uitdrukking van vandaag is eigenlijk een onderdeel van een langer spreekwoord, nl. quand le coeur n'y est pas, les mains ne sont pas habiles, waarmee je in feite zegt dat er niets uit je handen komt, als het hart niet meedoet. Het hart kan symbool staan voor veel zaken, in dit geval is dat voor motivatie en plezier in je werk.

volgende keer:
hebben we last van jeuk...

gâcher le métier

onder de prijs werken
('het vak verpesten')

Vandaag horen mijn leerlingen en met hen alle eindexamenkandidaten in Nederland of ze hun diploma gehaald hebben of dat het examen hun beroepskansen (voorlopig) verpest heeft. Spannende dag dus. Heb je eenmaal je diploma, en kies je later voor een ander beroep dan waar je eigenlijk voor opgeleid was, heb je dan daarmee je diploma verpest? Dat is de vraag die op het plaatje met nee beantwoord wordt. Maar ga je in dat beroep onder de algemeen geaccepteerde prijs werken om maar opdrachten voor jezelf binnen te halen ten koste van anderen, ja, dan verpest je het beroep voor iedereen, dat is de gedachte onder de uitdrukking van vandaag.

volgende keer:
is het hart er even niet bij...

faire ses choux gras

een slaatje uit iets slaan
('zijn vette kolen maken')

Een kool is eenvoudig maar gezond voedsel waar niet iedereen misschien meteen lyrisch van wordt maar wat al flink meer smaak krijgt als je hem in vet gaar laat stoven. De uitdrukking van vandaag is dan ook in die betekenis voor het eerst te vinden in het werk van François Rabelais waarin gulzige reuzen de hoofdrol spelen. Door je kool met vet te bereiden, haal je je voordeel uit eenvoudige zaken. Tegenwoordig is de culinaire betekenis uit de uitdrukking verloren en heeft de uitdrukking vooral een negatieve bijbetekenis gekregen, nl. die van persoonlijk gewin halen ten koste van een ander. Het dichtst in de buurt komt daarom misschien ook ons 'een slaatje uit iets slaan', waarbij we dan het slaatje ook op een culinaire manier kunnen lezen.

volgende keer:
verpesten we het vak...

se mettre du côté du manche

zich bij de sterkste partij aansluiten
('naast de stuurknuppel gaan zitten')

Het woord manche kan heel verschillende dingen betekenen. Gisteren hadden we het over la manche. Dit vrouwelijke woord betekent 'mouw' of 'onderdeel van een (race)wedstrijd'. Het kan ook nog de aanduiding zijn voor een 'pijp', 'buis' of 'waterslang' of 'windzak' of 'luchtkoker' betekenen. Tenslotte is het nog de naam van een departement in Normandië. Op het plaatje zijn we dan ook niet du côté du manche, maar sur la côte de la Manche.

Maar in de uitdrukking van vandaag hebben we het dus over de mannelijke variant le manche. Dat woord is vooral een aanduiding voor een 'handvat' en soortgelijke dingen als 'heft', 'steel (van een pan)' en zelfs 'hals' (van een viool). Andere 'handvatten' zijn 'bezemsteel' en 'stuurknuppel'. Wie de stuurknuppel in handen heeft, bepaalt waar we heen gaan. Hij of zij is dus een leider die ons de weg wijst en de ervaring leert dat veel mensen zich graag in het kamp bevinden van leidinggevende personen. Een winnaar heeft vele vrienden, voor zo lang het duurt...

volgende keer:
hebben we vette kool...

avoir quelqu'un dans sa manche

iemand in zijn zak hebben
('iemand in zijn mouw hebben')

Tegenwoordig zijn we gewend aan mouwen die onze armen nauw omsluiten, maar lange tijd waren pofmouwen in de mode die dan ook gebruikt werden om dingen in te verbergen zoals een geldbeurs, zodat je snel iets 'onder de hand' had wanneer je het nodig had. Figuurlijk kun je dat zeggen van een persoon die je gemakkelijk kunt manipuleren (wat overigens letterlijk ook 'met de hand bewerken' betekent).

volgende keer:
komt er nog wat anders uit de mouw...

gardez les toilettes propres

houdt de toiletten schoon
(gendeneutrale versie)

Of het klopt weet ik niet, maar ik heb eens gelezen dat uit een onderzoek bleek dat openbare damestoiletten smeriger zijn dan herentoiletten, terwijl het vrijwel uitsluitend heren zijn die hierop worden aangesproken. Deze advertentie wijst iedereen op diens verantwoordelijkheid:

'Heren
Kom dichterbij staan, hij is misschien korter dan u had gedacht.

Dames
Gelieve tijdens de hele voorstelling te blijven zitten.'

volgende keer:
komt de aap uit de mouw...

brosse à dents

tandenborstel

"Als je op de toiletpot pist, maak ik hem schoon met je tandenborstel."

volgende keer:
meer WC-humor...