occuper le devant de la scène

in het midden van de belangstelling staan / gezet worden
('de voorkant van het podium bezetten')

... maar dan natuurlijk niet met je rug naar het publiek en met de schijnwerpers op je gericht. Ja, dan word je gezien...

volgende keer:
vinden we het niet eerlijk...

peloter en attendant partie

een balletje trappen / aan iemand zitten friemelen
('frunniken terwijl je op een potje wacht')

Tegenwoordig betekent peloter 'bevoelen, betasten, frunniken', maar het is afkomstig van het woord pelote, dat eigenlijk 'kluwen' of 'speldenkussen' betekent en van daaruit ook een soort voorloper van een bal voor verschillende sporten, zoals het jeu de paume waaruit het uiteindelijke tennis (dat woord komt trouwens van tenez, 'vang, pak aan', een veel gebruikte uitroep tijdens het jeu de paume) is ontstaan. Het jeu de paume heeft de taal veel uitdrukkingen opgeleverd, zoals al eerder besproken, en zo ook die van vandaag. In het jeu de paume werd de term peloter gebruikt voor het elkaar toespelen van de bal zonder dat het punten oplevert. Pas wanneer je de bal zo sloeg dat de ander hem niet terug kon spelen, leverde dat een punt op. Figuurlijk is het vervolgens allerlei nevenactiviteiten 'tijdens het wachten' aan gaan duiden en kennelijk was dat voor velen al in de achttiende eeuw aanleiding om een ander te gaan 'bepotelen'...

volgende keer:
gaan we op het podium staan...

inventaire à la Prévert

willekeurige opsomming
('inventaris op zijn Préverts')

De uitdrukking doet al snel denken aan ons 'een huishouden van Jan Steen' die gebaseerd is op de rommelige taferelen op de schilderijen van Jan Steen (1626-1679). Ook in de Franse uitdrukking is sprake van een verwijzing naar het werk van een kunstenaar, in dit geval de dichter Jacques Prévert (1900-1977). Om precies te zijn gaat het hier om zijn gedicht Inventaire -

een woord dat overigens niet alleen 'inventaris' maar ook 'opsomming' betekent - uit zijn beroemde bundel Paroles (1946) waarin sprake is van een tamelijk willekeurige opsomming van dingen:

Une pierre

deux maisons
trois ruines
quatre fossoyeurs
un jardin
des fleurs

un raton laveur

une douzaine d’huîtres un citron un pain
un rayon de soleil
une lame de fond
six musiciens
une porte avec son paillasson
un monsieur décoré de la légion d’honneur

un autre raton laveur

un sculpteur qui sculpte des napoléon
la fleur qu’on appelle souci
deux amoureux sur un grand lit
un receveur des contributions une chaise trois dindons
un ecclésiastique un furoncle
une guêpe
un rein flottant
une écurie de courses
un fils indigne deux frères dominicains trois sauterelles
un strapontin
deux filles de joie un oncle Cyprien
une Mater dolorosa trois papas gâteau deux chèvres de
Monsieur Seguin
un talon Louis XV
un fauteuil Louis XVI
un buffet Henri II deux buffets Henri III trois buffets
Henri IV
un tiroir dépareillé
une pelote de ficelle deux épingles de sûreté un monsieur
âgé
une Victoire de samothrace un comptable deux aides-
comptables un homme du monde deux chirurgiens
trois végétariens
un cannibale
une expédition coloniale un cheval entier une demi-
pinte de bon sang une mouche tsé-tsé
un homard à l’américaine un jardin à la française
deux pommes à l’anglaise
un face-à-main un valet de pied un orphelin un poumon
d’acier
un jour de gloire
une semaine de bonté
un mois de marie
une année terrible
une minute de silence
une seconde d’inattention
et…

cinq ou six ratons laveurs

un petit garçon qui entre à l’école en pleurant
un petit garçon qui sort de l’école en riant
une fourmi
deux pierres à briquet
dix-sept éléphants un juge d’instruction en vacances
assis sur un pliant
un paysage avec beaucoup d’herbe verte dedans
une vache
un taureau
deux belles amours trois grandes orgues un veau
marengo
un soleil d’austerlitz
un siphon d’eau de Seltz
un vin blanc citron
un Petit Poucet un grand pardon un calvaire de pierre
une échelle de corde
deux sœurs latines trois dimensions douze apôtres mille
et une nuits trente-deux positions six parties du
monde cinq points cardinaux dix ans de bons et
loyaux services sept péchés capitaux deux doigts de
la main dix gouttes avant chaque repas trente jours
de prison dont quinze de cellule cinq minutes
d’entracte

et…

plusieurs ratons laveurs.

(Jacques Prévert, Paroles, 1946)

volgende keer:
spelen we met een balletje...

à midi pétant

om twaalf uur precies / klokslag twaalf uur 
('om knallend 12 uur')

Péter betekent 'scheten laten', maar ook 'knallen, knetteren'. Vandaar ook dat het Franse woord voor een rotje, of knalvuurwerk pétard is. Weinigen onder ons zullen hun fysiek zo onder controle hebben dat ze altijd precies om twaalf uur 's middags een scheet kunnen laten, maar een kanon kan dat wel. In de achttiende eeuw werd er in het Palais Royal in Parijs een klein kanon opgesteld dat precies om twaalf uur 's middags afging en daarmee de Parijzenaren liet weten hoe laat het was. Toch is er niets dat deze theorie werkelijk ondersteunt. Waarschijnlijker is dat het gewoon een variant is van de al bestaande aanduidingen tapant ('een klap gevend') en sonnant ('klinkend'): à midi tapant, à midi sonnant. Ook in het Nederlands zeg je 'in één klap' om aan te geven dat iets op plotseling op één duidelijk moment gebeurt. Daar hoef je geen kanon voor op te stellen.

volgende keer:
bespreken we de inventaris van een dichter...

un ballon d'oxygène

ademruimte / een reddingsboei
('een zuurstofballonnetje')

Deze uitdrukking komt uit de medische wereld. Vijf jaar geleden overkwam het mezelf, toen ik met covid op de intensive-care-afdeling terechtkwam, al ging het in mijn geval niet om een ballonnetje maar om een hele zuurstoftank die voortdurend ververst moest worden.

volgende keer:
laten we een scheet om twaalf uur...

autopsie

autopsie

- Is het ernstig wat ik heb, dokter?

= Shit, stop de autopsie!

volgende keer:
dienen we zuurstof toe...

dessins humoristiques : assurance maladie

ziektekostenverzekering

- Nou ja, zeg!

o Wie is het?

- Mijn verzekering. Ze vragen me of het wel een goed idee is dat ik nog een keer opschep...

volgende keer:
doen we een autopsie...