woensdag 25 februari 2026

inventaire à la Prévert

willekeurige opsomming
('inventaris op zijn Préverts')

De uitdrukking doet al snel denken aan ons 'een huishouden van Jan Steen' die gebaseerd is op de rommelige taferelen op de schilderijen van Jan Steen (1626-1679). Ook in de Franse uitdrukking is sprake van een verwijzing naar het werk van een kunstenaar, in dit geval de dichter Jacques Prévert (1900-1977). Om precies te zijn gaat het hier om zijn gedicht Inventaire -


een woord dat overigens niet alleen 'inventaris' maar ook 'opsomming' betekent - uit zijn beroemde bundel Paroles (1946) waarin sprake is van een tamelijk willekeurige opsomming van dingen:





Une pierre




deux maisons
trois ruines
quatre fossoyeurs
un jardin
des fleurs

un raton laveur

une douzaine d’huîtres un citron un pain
un rayon de soleil
une lame de fond
six musiciens
une porte avec son paillasson
un monsieur décoré de la légion d’honneur

un autre raton laveur

un sculpteur qui sculpte des napoléon
la fleur qu’on appelle souci
deux amoureux sur un grand lit
un receveur des contributions une chaise trois dindons
un ecclésiastique un furoncle
une guêpe
un rein flottant
une écurie de courses
un fils indigne deux frères dominicains trois sauterelles
un strapontin
deux filles de joie un oncle Cyprien
une Mater dolorosa trois papas gâteau deux chèvres de
Monsieur Seguin
un talon Louis XV
un fauteuil Louis XVI
un buffet Henri II deux buffets Henri III trois buffets
Henri IV
un tiroir dépareillé
une pelote de ficelle deux épingles de sûreté un monsieur
âgé
une Victoire de samothrace un comptable deux aides-
comptables un homme du monde deux chirurgiens
trois végétariens
un cannibale
une expédition coloniale un cheval entier une demi-
pinte de bon sang une mouche tsé-tsé
un homard à l’américaine un jardin à la française
deux pommes à l’anglaise
un face-à-main un valet de pied un orphelin un poumon
d’acier
un jour de gloire
une semaine de bonté
un mois de marie
une année terrible
une minute de silence
une seconde d’inattention
et…

cinq ou six ratons laveurs

un petit garçon qui entre à l’école en pleurant
un petit garçon qui sort de l’école en riant
une fourmi
deux pierres à briquet
dix-sept éléphants un juge d’instruction en vacances
assis sur un pliant
un paysage avec beaucoup d’herbe verte dedans
une vache
un taureau
deux belles amours trois grandes orgues un veau
marengo
un soleil d’austerlitz
un siphon d’eau de Seltz
un vin blanc citron
un Petit Poucet un grand pardon un calvaire de pierre
une échelle de corde
deux sœurs latines trois dimensions douze apôtres mille
et une nuits trente-deux positions six parties du
monde cinq points cardinaux dix ans de bons et
loyaux services sept péchés capitaux deux doigts de
la main dix gouttes avant chaque repas trente jours
de prison dont quinze de cellule cinq minutes
d’entracte

et…

plusieurs ratons laveurs.

(Jacques Prévert, Paroles, 1946)

volgende keer:
spelen we met een balletje...

dinsdag 24 februari 2026

à midi pétant

om twaalf uur precies / klokslag twaalf uur 
('om knallend 12 uur')

Péter betekent 'scheten laten', maar ook 'knallen, knetteren'. Vandaar ook dat het Franse woord voor een rotje, of knalvuurwerk pétard is. Weinigen onder ons zullen hun fysiek zo onder controle hebben dat ze altijd precies om twaalf uur 's middags een scheet kunnen laten, maar een kanon kan dat wel. In de achttiende eeuw werd er in het Palais Royal in Parijs een klein kanon opgesteld dat precies om twaalf uur 's middags afging en daarmee de Parijzenaren liet weten hoe laat het was. Toch is er niets dat deze theorie werkelijk ondersteunt. Waarschijnlijker is dat het gewoon een variant is van de al bestaande aanduidingen tapant ('een klap gevend') en sonnant ('klinkend'): à midi tapant, à midi sonnant. Ook in het Nederlands zeg je 'in één klap' om aan te geven dat iets op plotseling op één duidelijk moment gebeurt. Daar hoef je geen kanon voor op te stellen.

volgende keer:
bespreken we de inventaris van een dichter...

maandag 23 februari 2026

un ballon d'oxygène

ademruimte / een reddingsboei
('een zuurstofballonnetje')

Deze uitdrukking komt uit de medische wereld. Vijf jaar geleden overkwam het mezelf, toen ik met covid op de intensive-care-afdeling terechtkwam, al ging het in mijn geval niet om een ballonnetje maar om een hele zuurstoftank die voortdurend ververst moest worden.

volgende keer:
laten we een scheet om twaalf uur...

zondag 22 februari 2026

autopsie

autopsie



- Is het ernstig wat ik heb, dokter?

= Shit, stop de autopsie!


volgende keer:
dienen we zuurstof toe...

zaterdag 21 februari 2026

dessins humoristiques : assurance maladie

ziektekostenverzekering

- Nou ja, zeg!

o Wie is het?

- Mijn verzekering. Ze vragen me of het wel een goed idee is dat ik nog een keer opschep...

volgende keer:
doen we een autopsie...

vrijdag 20 februari 2026

tomber en carafe

in de kou blijven staan / met lege handen staan / met je mond vol tanden staan
('in karaf vallen')

Weer een uitdrukking uit de onuitputtelijke bron van de culinaire wereld. In het argot van de negentiende eeuw stond het woord carafe voor de mond. De uitdrukking werd aanvankelijk gebruikt voor een spreker die niet meer uit zijn woorden kon komen, een beetje dus als ons 'met je mond vol tanden staan'. Vervolgens breidde de betekenis van de uitdrukking zich uit naar iedereen die aan zijn lot wordt overgelaten.

volgende keer:
controleren we onze ziektekostenverzekering...

donderdag 19 februari 2026

fendre la foule

zich een weg banen door de menigte
('de menigte splijten')

De zomer is nog ver weg, maar als de Tour de France weer de bergen in gaat, zien we ongetwijfeld weer deze taferelen waarin redders zich een weg moeten banen door een dichtopeengepakte menigte, met alle risico's vandien. Het lijkt wel of de coureur de menigte splijt als een soort ritssluiting.

volgende keer:
vallen we in een karaf...