faire de la prose sans le savoir

onbewust iets goeds doen / per ongeluk iets voor elkaar krijgen
('proza maken zonder het te weten')

De Franse taal heet niet voor niets la langue de Molière. Als je alleen al kijkt naar het aantal uitdrukkingen dat via het werk van Molière in de Franse taal terecht is gekomen... hetzelfde geldt overigens voor het werk van La Fontaine.

De uitdrukking wordt - net als het werk van Molière - vaak met een knipoog gebruikt en is afkomstig uit zijn toneelstuk Le bourgeois gentilhomme (1670) waarin de rijke burger Monsieur Jourdain dolgraag bij de adel wil horen.

Hij probeert zich allerlei verfijnde manieren en culturele vaardigheden eigen te maken om een echte edelman te worden. Op een gegeven moment legt zijn filosofieleraar hem het verschil uit tussen proza en poëzie. De leraar vertelt hem dat alles wat niet in verzen is geschreven, proza is. Jourdain is stomverbaasd wanneer hij ontdekt dat hij dus al zijn hele leven proza spreekt, zonder dat hij dat ooit heeft beseft!

Hij roept uit: « Par ma foi ! Il y a plus de quarante ans que je dis de la prose sans que j'en susse rien ! »

Vrij vertaald: 'Wel heb ik ooit! Ik spreek al meer dan veertig jaar proza zonder dat ik het wist!'

Het komische zit hem in zijn naïviteit: hij ontdekt iets heel gewoons en doet alsof hij een bijzondere ontdekking heeft gedaan.

Nu kun je de uitdrukking bijvoorbeeld als volgt inzetten:
 Il paraît que je suis un bon négociateur. Je fais de la prose sans le savoir ! ('Blijkbaar ben ik een goed onderhandelaar, zonder dat ik het wist!')

volgende keer:
gaan we flipperen...

dessins humoristiques : quelle belle journée !

wat een mooie dag!

... maar wie merkt het op?...

volgende keer:
gaan we proza schrijven...

dessins humoristiques : malheureux maintenant

nu ongelukkig

- Ben je nu ongelukkig?
   Wacht maar af...

volgende keer:
verwachten we een mooie dag...

jouer les maquerelles

koppelaarster spelen / zich bemoeien met andermans liefdesleven
('de bordeelhoudsters spelen')

Een maquereau is een 'makreel', maar ook een 'pooier'. Het vrouwelijke maquerelle wordt niet gebruikt om de vis aan te duiden, maar wel voor de hoerenmadam. 

Ik heb me vaak het hoofd gebroken over wat nou de overeenkomst is tussen een souteneur en een makreel. Het antwoord lijkt te liggen in onze eigen taal. Het woord maquereau is waarschijnlijk een verbastering van ons 'makelare'. Een makelaar is ook een bemiddelaar tussen twee partijen. 

Hoe de vis aan zijn naam komt, is niet helemaal duidelijk. Waarschijnlijk heeft het een andere, onbekende etymologische oorsprong. Daarnaast ontstond een volksetymologische verklaring die niet waarschijnlijk is en die juist de andere kant op ging: makrelen zouden tijdens hun trektochten haringen begeleiden en daarbij mannetjes en vrouwtjes bij elkaar brengen. Volgens deze volksetymologie zouden de vissen hun naam dus juist aan de pooiers ontlenen. Een kip-en-ei-kwestie dus, maar volgens taalkundigen berust die op toeval.

volgende keer:
zijn we ongelukkig...

perdre le goût du pain

doodgaan / het tijdelijke met het eeuwige verwisselen
('de smaak van het brood verliezen')

Sinds het plotselinge en zeer onverwachte overlijden van mijn lieve broer twee weken geleden heb ik een beetje de smaak van lekker eten verloren en mijn broer zal in ieder geval niet meer genieten van een smakelijk kakelvers brood.

Dat is dan ook precies de verklaring voor de herkomst van deze informele, licht archaïsche metaforische uitdrukking voor overlijden. Waarom brood? Brood is natuurlijk eeuwenlang een van de belangrijkste voedingsmiddelen geweest voor arm en rijk, dat symbool stond voor het dagelijks leven en wat je nodig had om in leven te blijven. Wie stierf, at geen brood meer.

Le vieux monsieur a perdu le goût du pain à l'âge de quatre-vingt-dix ans ('De oude man is op 90-jarige leeftijd overleden').

Er bestaat ook een variant met faire ('laten'):

Cette brute voulait lui faire perdre le goût du pain ('Die bruut wilde hem vermoorden', lett. 'hem de smaak van het brood doen verliezen').

volgende keer:
staat er makreel op het menu...

manger comme quatre

eten als een paard
('eten als vier')

Het kan overigens nog erger... toen ik in Brazilië was en per ongeluk één maaltijd bestelde in een restaurant, kreeg ik een hoeveelheid vlees voorgeschoteld waar zes mensen nog meer dan genoeg aan zouden hebben gehad. Je kon daar dan ook kwart- en zesde porties bestellen, bleek achteraf.

De uitdrukking kan zowel bewonderend als licht spottend worden gebruikt.

volgende keer:
verliest het brood zijn smaak...

faire et défaire, c'est toujours travailler

werk is werk, ook als je het over moet doen
('doen en ongedaan maken, het is nog steeds werken')

Op het schilderij zie je Penelope die de lijkwade van haar lang vermiste man Odysseus weeft, terwijl vele jongemannen haar het hof maken. Zij heeft beloofd opnieuw in het huwelijk te treden als ze haar lijkwade heeft voltooid, maar iedere nacht haalt ze het weefwerk weer uit elkaar.

Je gebruikt de uitdaging van vandaag wanneer iemand iets maakt, uitvoert of organiseert, en het vervolgens weer moet veranderen, afbreken of opnieuw moet doen. Bijvoorbeeld: je ruimt je kamer helemaal op, maar iemand maakt er meteen weer een rommel van. Je kunt dan zeggen: Faire et défaire, c'est toujours travailler ! De uitdrukking wordt dus vaak ironisch gebruikt. Je bent druk bezig, maar uiteindelijk schiet je er weinig mee op.

volgende keer:
eten we voor vier...