recevoir cinq sur cinq

iets ter harte nemen / iemand luid en duidelijk verstaan
('vijf op vijf ontvangen')

De boodschap op dit doosje is helder overgekomen: zelfs met het raam open doden deze stripjes muggen en houden ze op veilige afstand. Als er vijf voorbij komen, leggen er ook vijf het loodje.
De uitdrukking van vandaag dateert uit de twintigste eeuw en komt uit de taal van walkie-talkies, in het Frans overigens talkies-walkies geheten. De ontvangst door deze apparaten was in het verleden niet altijd optimaal en vooral onder militairen werd dan ook door de ontvanger vaak op een schaal van 1 tot 5 gecommuniceerd hoe goed de ontvangst was. Dat betekent dus dat een ontvangst van 5 op 5 een optimale ontvangst was. En die betekenis heeft zich dus uitgebreid naar echte face-to-face communicatie, als de boodschap luid en duidelijk overkomt.

volgende keer:
schieten we als paddenstoelen uit de grond...

fier comme Artaban

trots als een pauw / blaaskaak
('trots als Artaban') 

Artaban is een belangrijk personage uit de historische roman Cléopâtre van Gautier de la Calprenède uit het midden van de zeventiende eeuw. De roman telt 12 delen en meer dan 4.000 bladzijden! De roman was destijds heel populair, maar nu is alleen de spreekwoordelijke trots en arrogantie van het genoemde personage bekend gebleven.

volgende keer:
krijgen we de vijf...

faire le gros dos

in zijn schulp kruipen / wachten tot de bui overwaait
('de dikke rug maken')

Dieren beschermen zich op verschillende manieren tegen dreigend gevaar. Een heremietkreeft zal zich inderdaad in zijn schulp terugtrekken, maar een kat zet een hoge rug op om de vijand te imponeren in de hoop dat zo het gevaar vanzelf zal wijken. Aanvankelijk, in de zeventiende eeuw, had de uitdrukking ook vooral dit aspect van imponeren in zich: 'zichzelf belangrijk voordoen'. Maar tegenwoordig wordt de uitdrukking meestal gebruikt voor passief gedrag: wachten tot de bui overwaait, een situatie negeren om zichzelf in bescherming te nemen.

volgende keer:
gaan we blazen als een kat...

dessins humouristiques : dites non à l'alcool

zeg nee tegen alcohol

Nou ja, als je met de alcohol begint te praten, is het waarschijnlijk al te laat...

volgende keer:
zetten we een grote rug op...

français de la rue : baveux / bavard

advocaat
('kwijler, kwijlende / kletsmajoor')

Baver betekent 'kwijlen', bavarder 'kletsen'. Dat laatste moet een advocaat uiteraard beroepsmatig doen. Baveux is eigenlijk een bijvoeglijk naamwoord en kan bijvoorbeeld worden gebruikt in combinatie met bouche ('mond'), bébé ('baby') en chien ('hond'). Maar ook een omelette kan baveuse zijn, als het niet helemaal doorbakken is, maar hier en daar nog wat slijmerig van substantie is. In het Frans van Québec kan het ook figuurlijk staan voor 'pretentieus en provocerend'. Of die eigenschap ook wordt toegeschreven aan advocaten is onduidelijk, maar zeer wel mogelijk, bavard ('veel pratend') is hij of zij in ieder geval...

volgende keer:
zeggen we 'nee' tegen alcohol...

le premier chien coiffé

de eerste de beste / wie het eerst komt het eerst maalt
('de eerste gekapte hond')

De uitdrukking wordt in sommige regionen van Frankrijk vooral gebruikt voor mensen die om een partner te vinden zich op de eerste de beste die ook maar enigszins geschikt lijkt werpen, de eerste de beste die enigszins presentabel overkomt, in dit geval dus met een presentabel kapsel. Als je haar maar goed zit, toch?

volgende keer:
zoeken we er een die kwijlt...

autant que faire se peut

zo veel als mogelijk is / meer dan je best kun je niet doen / binnen het raam van de mogelijkheden
('zoveel als je kunt doen')

Aan de zinsbouw van deze uitdrukking (persoonsvorm achter de infinitief, geen onderwerp) kun je zien dat die al erg oud is, op zijn minst vijf eeuwen. In moderner Frans zou het bijvoorbeeld autant qu'il est possible de le faire luiden. Ondanks de afwijkende zinsbouw is de betekenis duidelijk. Als het al mogelijk is iets te doen, laten we dan doen wat in ons vermogen ligt. Je moet nu eenmaal roeien met de riemen die je hebt...

volgende keer:
gaat een hond naar de kapper...