donderdag 19 november 2026

battre le chien devant le loup

een spelletje met iemand spelen / doen alsof je ruzie hebt
('de hond slaan in aanwezigheid van de wolf')

De Franse uitdrukking battre le chien devant le loup betekent: doen alsof je ruzie hebt met iemand, om een derde persoon te misleiden. Je speelt dus twee mensen tegen elkaar uit, terwijl ze in werkelijkheid onder één hoedje spelen.

Het gaat om een vorm van schijnbare onenigheid of toneelspel, bedoeld om een gemeenschappelijke tegenstander op het verkeerde been te zetten.

Ne te laisse pas prendre au piège : ils battent le chien devant le loup ! ('Laat je niet beetnemen: ze spelen een spelletje met je!).

volgende keer:
gaan we van daar tot... 

woensdag 18 november 2026

un ver rongeur

een knagend geweten / een onophoudelijk verdriet
('een knagende worm')

Als een pijnlijk gevoel je maar niet los wil laten, kan dat voelen als een worm die zich langzaam een weg vreet door je lichaam en hersenen.

Il avait un ver rongeur : il n'avait pas dit la vérité ('Hij werd voortdurend gekweld door het feit dat hij niet de waarheid had verteld'.)

volgende keer:
gaan we dieren mishandelen...

dinsdag 17 november 2026

un poids mort

een blok aan je been / een zware last die je met je meesleept
('een dood gewicht')

Een 'dood gewicht' is een gewicht dat zelf geen nuttige arbeid verricht, maar dat je wel moet meeslepen of verplaatsen. Daaruit ontstond de figuurlijke betekenis van iemand of iets dat wel gewicht of moeite veroorzaakt, maar geen nuttige bijdrage levert.

Il est devenu un poids mort pour l'entreprise. ('Hij is een blok aan het been voor het bedrijf geworden').

volgende keer:
krijgen we last van wormen...

maandag 16 november 2026

les adieux de Fontainebleau

een mooi waardig afscheid / een afscheid in stijl
('het afscheid van Fontainebleau')

Op het beroemde schilderij van Montfort zie je hoe Napoléon op 20 april 1814 officieel afscheid neemt van zijn trouwe soldaten, de Vieille Garde, nadat de geallieerde troepen Parijs hadde ingenomen en hem gedwongen hadden afstand te doen van de trein. Hij werd verbannen naar het eiland Elba. Hij sprak hen toe met de woorden Soldats de la Vieille Garde, je vous fais mes adieux. Vervolgens omhelsde hij generaal Petit en kuste hij de regimentsvlag. Het was een bijzonder emotioneel moment dat later een belangrijke plaats kreeg in de Napoleontische legende.

In het huidige Frans heeft de uitdrukking een historische en plechtige bijklank en betekent zoiets als 'een laatste, plechtig afscheid' of 'een afscheid in stijl, maar met een ondertoon van nederlaag' of 'het definitieve vertrek van iemand die zijn macht of positie heeft verloren'. 

volgende keer:
voelen we het gewicht van de dood...

zondag 15 november 2026

dessins humoristiques : plus rapide que l'éclair

sneller dan de bliksem


De slak die sneller was dan de bliksem...


volgende keer:
nemen we afscheid...

zaterdag 14 november 2026

dessins humoristiques : enfin lire

performatief lezen

Sommigen doen aan performatief lezen, sommigen hebben zelfs alleen een 'performatieve boekenkast'...


Nu heb ik eindelijk de tijd om die boeken die ik zogenaamd gelezen heb ook daadwerkelijk te lezen...


volgende keer:
gaan we sneller dan het licht...

vrijdag 13 november 2026

se moquer du tiers comme du quart

geen ene bal kunnen schelen
('spotten met zowel het derde als het vierde deel')

Il se moque du tiers comme du quart de ce qu'on pense de lui. ('Het kan hem geen bal schelen wat anderen van hem denken').

Het is niet helemaal duidelijk waar de uitdrukking vandaan komt. Je zou kunnen denken dat het veronderstelt dat iemand zich voor geen enkel deel (niet voor 33 of voor 25 %, maar de bedoeling is uiteraard voor 100 %) druk maakt. Het zou ook kunnen verwijzen naar oude belastingen, zoals de tiend (waarbij je een tiende deel van de oogstinkomsten moest afstaan aan de eerste stand). In dat geval gaat het bij een derde of een vierde om een aanzienlijk groter deel en als je bedenkt dat er nu bijna een kabinet valt - en misschien ook echt gaat vallen - omdat miljonairs zelfs geen 200 euro willen afstaan, dan geeft dat aan dat het je inderdaad geen ene bal scheelt, als je je niet druk maakt om zo'n financiële aderlating.

volgende keer:
gaan we eindelijk lezen...

donderdag 12 november 2026

point chaud

brandhaard / hotspot
('warm punt')

Op deze hotspot kun je warme broodjes uit de oven kopen. 

Le Moyen-Orient est un point chaud du globe ('het Midden-Oosten is een brandhaard in de wereld')

C'est le point chaud de la discussion ('Dat is het heikele punt van de discussie').

De beeldspraak is heel logisch: een plek die letterlijk of figuurlijk heet wordt, is een plek waar iets bijzonders, intens of gevaarlijks gebeurt.

De term heeft ook een wetenschappelijke oorsprong. In de geologie wordt point chaud gebruikt voor een plek diep in de aardmantel waar bijzonder veel warmte en vulkanische activiteit aanwezig is. Vanuit die betekenis is de woordgroep ook figuurlijk gebruikt voor conflictgebieden en spanningshaarden.

volgende keer:
lachen we ons een breuk...

woensdag 11 november 2026

ça va tonner !

dat wordt nog wat! / dat gaat heftig worden!
('dat gaat donderen!')

Als je verwacht dat het er flink aan toe zal gaan, kun je in het Frans zeggen dat het gaat donderen.

Quand le patron va apprendre ça, ça va tonner ! ('Als de baas dat te weten komt, dan zul je het krijgen!')

Attention ! Ça va tonner ! ('Pas op! Er staat je wat te wachten!')

De donder is van oudsher een krachtig beeld voor lawaai, woede, dreiging en een naderende gebeurtenis van grote omvang.

volgende keer:
bereiken we een heet punt...

dinsdag 10 november 2026

flipper sa race

in paniek raken / doodsbang zijn
('zijn ras bang zijn')

Flipper betekent in de Franse omgangstaal al 'bang zijn' en sa race wordt toegevoegd als versterkend element.

J'ai flippé ma race ! ('ik ben me rotgeschrokken!')

Il va flipper sa race quand il va apprendre la nouvelle ('Hij zal zich rotschrikken wanneer hij het nieuws hoort').

Het werkwoord flipper is uit het Engels overgenomen in de jongerentaal van de jaren zeventig van de vorige eeuw, aanvankelijk voor de angstige toestand die door drugsgebruik kan ontstaan. Later heeft die betekenis zich uitgebreid tot paniek in het algemeen.

Het versterkende element sa race lijkt te zijn ontstaan in het Frans van Noord-Afrika en komt ook voor in andere samenstellingen als kiffer sa race ('iets ontzettend leuk vinden') en défoncer sa race ('iemand helemaal in elkaar slaan').

Overigens bestaat er ook een variant van flipper sa race, nl. flipper sa mère. 'Je moeder' doet het in het algemeen aardig goed in o.a. verwensingen in straattaal.

volgende keer:
krijgen we onweer...

maandag 9 november 2026

faire de la prose sans le savoir

onbewust iets goeds doen / per ongeluk iets voor elkaar krijgen
('proza maken zonder het te weten')

De Franse taal heet niet voor niets la langue de Molière. Als je alleen al kijkt naar het aantal uitdrukkingen dat via het werk van Molière in de Franse taal terecht is gekomen... hetzelfde geldt overigens voor het werk van La Fontaine.

De uitdrukking wordt - net als het werk van Molière - vaak met een knipoog gebruikt en is afkomstig uit zijn toneelstuk Le bourgeois gentilhomme (1670) waarin de rijke burger Monsieur Jourdain dolgraag bij de adel wil horen.

Hij probeert zich allerlei verfijnde manieren en culturele vaardigheden eigen te maken om een echte edelman te worden. Op een gegeven moment legt zijn filosofieleraar hem het verschil uit tussen proza en poëzie. De leraar vertelt hem dat alles wat niet in verzen is geschreven, proza is. Jourdain is stomverbaasd wanneer hij ontdekt dat hij dus al zijn hele leven proza spreekt, zonder dat hij dat ooit heeft beseft!

Hij roept uit: « Par ma foi ! Il y a plus de quarante ans que je dis de la prose sans que j'en susse rien ! »

Vrij vertaald: 'Wel heb ik ooit! Ik spreek al meer dan veertig jaar proza zonder dat ik het wist!'

Het komische zit hem in zijn naïviteit: hij ontdekt iets heel gewoons en doet alsof hij een bijzondere ontdekking heeft gedaan.

Nu kun je de uitdrukking bijvoorbeeld als volgt inzetten:
 Il paraît que je suis un bon négociateur. Je fais de la prose sans le savoir ! ('Blijkbaar ben ik een goed onderhandelaar, zonder dat ik het wist!')

volgende keer:
gaan we flipperen...


zondag 8 november 2026

dessins humoristiques : quelle belle journée !


wat een mooie dag!


... maar wie merkt het op?...


volgende keer:
gaan we proza schrijven...

zaterdag 7 november 2026

dessins humoristiques : malheureux maintenant

nu ongelukkig


- Ben je nu ongelukkig?
   Wacht maar af...


volgende keer:
verwachten we een mooie dag...

vrijdag 6 november 2026

jouer les maquerelles

koppelaarster spelen / zich bemoeien met andermans liefdesleven
('de bordeelhoudsters spelen')

Een maquereau is een 'makreel', maar ook een 'pooier'. Het vrouwelijke maquerelle wordt niet gebruikt om de vis aan te duiden, maar wel voor de hoerenmadam. 

Ik heb me vaak het hoofd gebroken over wat nou de overeenkomst is tussen een souteneur en een makreel. Het antwoord lijkt te liggen in onze eigen taal. Het woord maquereau is waarschijnlijk een verbastering van ons 'makelare'. Een makelaar is ook een bemiddelaar tussen twee partijen. 

Hoe de vis aan zijn naam komt, is niet helemaal duidelijk. Waarschijnlijk heeft het een andere, onbekende etymologische oorsprong. Daarnaast ontstond een volksetymologische verklaring die niet waarschijnlijk is en die juist de andere kant op ging: makrelen zouden tijdens hun trektochten haringen begeleiden en daarbij mannetjes en vrouwtjes bij elkaar brengen. Volgens deze volksetymologie zouden de vissen hun naam dus juist aan de pooiers ontlenen. Een kip-en-ei-kwestie dus, maar volgens taalkundigen berust die op toeval.

volgende keer:
zijn we ongelukkig...

donderdag 5 november 2026

perdre le goût du pain

doodgaan / het tijdelijke met het eeuwige verwisselen
('de smaak van het brood verliezen')

Sinds het plotselinge en zeer onverwachte overlijden van mijn lieve broer twee weken geleden heb ik een beetje de smaak van lekker eten verloren en mijn broer zal in ieder geval niet meer genieten van een smakelijk kakelvers brood.

Dat is dan ook precies de verklaring voor de herkomst van deze informele, licht archaïsche metaforische uitdrukking voor overlijden. Waarom brood? Brood is natuurlijk eeuwenlang een van de belangrijkste voedingsmiddelen geweest voor arm en rijk, dat symbool stond voor het dagelijks leven en wat je nodig had om in leven te blijven. Wie stierf, at geen brood meer.

Le vieux monsieur a perdu le goût du pain à l'âge de quatre-vingt-dix ans ('De oude man is op 90-jarige leeftijd overleden').

Er bestaat ook een variant met faire ('laten'):

Cette brute voulait lui faire perdre le goût du pain ('Die bruut wilde hem vermoorden', lett. 'hem de smaak van het brood doen verliezen').

volgende keer:
staat er makreel op het menu...

woensdag 4 november 2026

manger comme quatre

eten als een paard
('eten als vier')

Het kan overigens nog erger... toen ik in Brazilië was en per ongeluk één maaltijd bestelde in een restaurant, kreeg ik een hoeveelheid vlees voorgeschoteld waar zes mensen nog meer dan genoeg aan zouden hebben gehad. Je kon daar dan ook kwart- en zesde porties bestellen, bleek achteraf.

De uitdrukking kan zowel bewonderend als licht spottend worden gebruikt.

volgende keer:
verliest het brood zijn smaak...

dinsdag 3 november 2026

faire et défaire, c'est toujours travailler

werk is werk, ook als je het over moet doen
('doen en ongedaan maken, het is nog steeds werken')

Op het schilderij zie je Penelope die de lijkwade van haar lang vermiste man Odysseus weeft, terwijl vele jongemannen haar het hof maken. Zij heeft beloofd opnieuw in het huwelijk te treden als ze haar lijkwade heeft voltooid, maar iedere nacht haalt ze het weefwerk weer uit elkaar.

Je gebruikt de uitdaging van vandaag wanneer iemand iets maakt, uitvoert of organiseert, en het vervolgens weer moet veranderen, afbreken of opnieuw moet doen. Bijvoorbeeld: je ruimt je kamer helemaal op, maar iemand maakt er meteen weer een rommel van. Je kunt dan zeggen: Faire et défaire, c'est toujours travailler ! De uitdrukking wordt dus vaak ironisch gebruikt. Je bent druk bezig, maar uiteindelijk schiet je er weinig mee op.

volgende keer:
eten we voor vier...

maandag 2 november 2026

bien mal acquis ne profite jamais

gestolen goed gedijt niet
('goed verworven goed profiteert nooit')

Na een gedwongen pauze door een bijzonder ingrijpende gebeurtenis probeer ik de draad weer op te pakken. Het spreekwoord van vandaag vindt zijn oorsprong in de Oudheid en in de Bijbel. Redenaar Cicero gebruikte in een van zijn toespraken de spreuk Male parta male dilabuntur wat betekent 'wat op slechte wijze is verkregen, gaat op slechte wijze weer verloren'. En in het boek Prediker 10:2 staat dat schatten die door slechtheid zijn verkregen, geen werkelijk vordeel opleveren. De huidige formulering in het Franse spreekwoord dateert uit de zestiende eeuw.

volgende keer:
zijn we nog steeds aan het werk...

woensdag 21 oktober 2026

en prendre plein les gencives

er flink van langs krijgen
('er het tandvlees vol van nemen' / 'het vol voor je tandvlees krijgen')

Dit is een informele, beeldende uitdrukking die betekent dat je een flinke klap krijgt, het zwaar te verduren krijgt of een stortvloed aan kritiek, verwijten of problemen over je heen krijgt.

Pendant la réunion, j'en ai pris plein les gencives. 'Tijdens de vergadering heb ik flink op mijn kop gekregen'.

Avec cette défaite, l'équipe en a pris plein les gencives. 'Door die nederlaag heeft het team een flinke dreun gekregen'.

De uitdrukking is in feite een wat specifiekere variant van en prendre plein la figure of en prendre plein la gueule waarin figure en gueule allebei voor het hele gezicht staan.

volgende keer:
vragen we ons af hoe je aan die mooie spullen komt...



dinsdag 20 oktober 2026

fermer l'écurie une fois les chevaux enfuis

Als het kalf verdronken is, dempt men de put
('de stal sluiten als de paarden al ontsnapt zijn')

In het Frans bestaat een even beeldend gezegde als in het Nederlands om aan te geven dat er pas een oplossing voor problemen wordt gezocht op het moment dat de schade al is aangericht, en beide uitdrukkingen komen van het landleven.

Paarden waren uiteraard kostbaar en een stal was bedoeld om ze veilig binnen te houden. Als de paarden eenmaal ontsnapt of gestolen waren, had het weinig zin de stal alsnog af te sluiten.

volgende keer:
krijgen we het op ons tandvlees...

maandag 19 oktober 2026

être d'un autre bois

uit ander hout gesneden zijn / van een ander kaliber zijn
('van een ander hout zijn')

De uitdrukking kan bewonderend zijn, maar ook gewoon een verschil tussen mensen aangeven. In sommige contexten heeft ze een kritische of ironische ondertoon. 

De oorsprong ligt in een oude, concrete vergelijking van houtsoorten. Hout kan sterk of zwak, hard of zacht, duurzaam of breekbaar zijn. Niet elke houtsoort heeft dezelfde eigenschappen, en die verschillen bepalen waarvoor het hout geschikt is.

volgende keer:
sluiten we de paardenstal...

zondag 18 oktober 2026

dessins humoristiques : prise de sang

bloedafname

Vandaag heb ik een junk geweigerd...

(of hoe het werkelijk ging: )

- Hebt u liever dat ik het doe?
Ik doe het wel vaker.

volgende keer:
gaan we houthakken...

zaterdag 17 oktober 2026

dessins humoristiques : livre de bricolage

klusboek


- Niet duur!
En u krijgt er gratis een klusboek bij!


volgende keer:
geven we bloed...

vrijdag 16 oktober 2026

rouler comme un fêlé

als een gek rijden / levensgevaarlijk rijden
('rijden als een gebarstene')

Fêlé betekent letterlijk 'gebarsten' of 'gebroken' stem. Je kunt figuurlijk een voix fêlée ('een gebroken stem') hebben of avoir le cerveau fêlée ('een gebroken brein hebben', d.w.z. niet goed snik zijn). Die laatste betekenis leidt al snel tot het idee van 'een gek', 'iemand bij wie een draadje los is'. 

volgende keer:
gaan we doe-het-zelven...

donderdag 15 oktober 2026

se ronger l'esprit

zich het hoofd breken / zich kwellen met gedachten
('zich de geest knagen')

Dit is precies wat ik vannacht weer heb liggen doen nadat er ineens een mailtje binnenkwam van de schoolleiding dat van het ene op het andere moment een bovenbouwkeuzewerktijd werd omgezet naar een onderbouwkeuzewerktijd (terwijl ik helemaal geen onderbouwleerlingen heb) en ik mijn hele systeem van mondelingen (waar moet je die nog uitvoeren als klassen van tot 32 leerlingen krijgt toebedeeld?) in elkaar zag donderen. Ik moet dan stante pede een andere oplossing zien te bedenken want nu maken leerlingen zich al zorgen over wanneer ze zichzelf kunnen inplannen. 

Ik kan me dan niet omdraaien en denken dat dat probleem bij daglicht wel kan worden opgelost, maar het blijft dan maar aan me knagen met als resultaat de zoveelste doorwaakte nacht... Ik doe mijn werk met passie, heb dat altijd zo gedaan, maar kan door de bezuinigingen van de laatste jaren eerlijk gezegd niet meer wachten tot ik binnenkort de deur definitief achter me dicht kan doen als ik straks twee jaar eerder met vervroegd pensioen ga. Sorry, lieve leerlingen.

In het Frans wordt al eeuwenlang het werkwoord ronger ('knagen') gebruikt om over gevoelens te praten die je van binnenuit kwellen.

volgende keer:
gaan we een stukje rijden...




woensdag 14 oktober 2026

se mettre dans de sales draps

zich in de nesten werken
('zich in vieze lakens leggen')

Het klinkt niet aantrekkelijk om in vieze lakens te gaan liggen en dat is het dus ook niet.

Het woord draps betekende oorspronkelijk 'stoffen' en stond dan ook voor kleding in het algemeen. Een variant van de uitdrukking is overigens se mettre dans de beaux draps waarin beaux ('mooie') dus ironisch moet worden opgevat. Dat kunnen wij in het Nederlands ook: 'daar ben je dan mooi klaar mee' bijvoorbeeld. 

Il s'est mis dans de sales draps ('hij heeft zich flink in de nesten gewerkt').
Tu vas te mettre dans de sales draps, si tu continues ('je gaat jezelf nog in de problemen brengen als je zo doorgaat')

volgende keer:
knaagt er iets aan ons...

dinsdag 13 oktober 2026

faire l'article

reclame maken voor / aanprijzen
('het artikel maken')

Het gaat hier niet om een krantenartikel maar om een product dat verkocht moet worden. De uitdrukking is ontstaan vanuit de negentiende-eeuwse handelstaal. Iemand die fait l'article prees zijn waar aan.

Le vendeur fait l'article pour ce produit. ('De verkoper houdt een verkooppraatje over dit product.'). De uitdrukking komt al voor in het werk van Balzac.

Vervolgens heeft de betekenis zich verbreed en kun je bijvoorbeeld ook zeggen: Il fait l'article pour son candidat ('Hij bepleit de belangen van zijn (politieke) kandidaat'). Je kunt met deze uitdrukking dus ook een persoon of een idee promoten of de hemel in prijzen.

volgende keer:
hullen we ons in vieze lakens...

maandag 12 oktober 2026

dis toujours

- Wat je denkt: 'Ik ben woedend en zal nooit 
vergeven wat je hebt gedaan !"
- Wat je zegt: "Geeft niks."
zeg nou maar / vertel maar gewoon
('zeg (nog) altijd')

Toujours betekent in eerste instantie 'altijd' maar kan ook 'nog altijd, nog steeds' en van daaruit ook 'toch' of 'dan maar' betekenen.

Als iemand niet meteen wil of durft te zeggen wat hij of zij op zijn hart heeft, kun je die persoon aanmoedigen door Dis toujours te zeggen (Dis toujours, on verra après 'Zeg het nou maar, dan zien we later wel'), en het kan zelfs helemaal verzwakt worden tot bijvoorbeeld:

Dis toujours, tu as fini ? ('Zeg eens, ben je al klaar?')

volgende keer:
maken we weer een artikel...

zondag 11 oktober 2026

dessins humoristiques : traitement à l'hôpital

uitbehandeld

- We stemmen bij handopsteken voor of tegen voortzetting van de behandeling...

- Mag ik meedoen?


volgende keer:
zeggen we altijd...

zaterdag 10 oktober 2026

dessins humoristiques : essence ou diesel

benzine of diesel?


De prijzen rijzen de pan uit, dus brandstof wordt een luxe-artikel...


'Benzine of diesel?'

'Nee, ik kijk alleen maar...'


Maar wees gerust, de beste wereldleider aller tijden die helaas gisteren wederom naast de Nobelprijs voor de vrede heeft gegrepen, heeft al een oplossing: je heft gewoon de sancties op tegen die andere verlichte wereldleider en accepteert de vernietiging van een land en het uitbreken van een wereldoorlog als collateral damage. Dan kan dat superbrein met superego tenminste weer doen waar hij zo goed in is: de zoveelste oorlog beëindigen...

volgende keer:
moeten we naar het ziekenhuis...


vrijdag 9 oktober 2026

laisser en suspens

even laten liggen / de beslissing uitstellen
('in spanning laten')

Het woord suspens en via het Engels weer teruggeleende suspense betekent nu vooral 'spanning', maar komt oorspronkelijk van het Latijnse suspendere dat 'ophangen' betekent en van daaruit figuurlijk ook 'opschorten' of 'onderbreken'. Je zegt ook niet voor niets 'blijf even hangen' als je om een momentje uitstel vraagt aan de telefoon. Als je moet wachten tot er wat gebeurt, als je dus even 'blijft hangen', kan de spanning stijgen, vandaar de ontwikkeling naar de huidige betekenis van het woord.

Maar in de uitdrukking van vandaag ligt de betekenis iets dichter bij de oorsprong.

Il a laissé la question en suspens. ('Hij heeft de kwestie onbeslist gelaten').
Laisser une affaire en suspens. ('Een zaak laten liggen zonder haar af te handelen').

Het woord suspens is een beetje archaïsch in het Frans, in tegenstelling tot het later uit het Engels opnieuw geleende suspense. Dat hoor je trouwens ook in de uitspraak: suspens beantwoordt aan de Franse uitspraakregels en rijmt op banc, grand en tant, terwijl suspense rijmt op het Engelse woord [suuspens].

volgende keer:
maken we ons zorgen over de prijs van diesel...

donderdag 8 oktober 2026

marcher à son pas

je eigen tempo volgen
('in je pas lopen')

Je volgt je eigen tempo en laat je niet opjagen door anderen.

Il faut le laisser marcher à son pas ('Je moet hem zijn eigen tempo laten volgen').

Pas betekent 'pas' of 'stap' maar is natuurlijk ook bekend als 'niet' in de meest gebruikte ontkenning ne ... pas. Maar van oorsprong betekende het daar ook 'stap'. Ne, dat in gesproken Frans overigens nagenoeg verdwenen is, is eigenlijk het enige woord dat 'niet' betekent en dat versterkt wordt door een tweede deel: ne ... personne ('geen persoon', dus 'niemand'), ne ... rien ('geen zaak', dus 'niets') en ne ... pas ('geen stap', dus 'niet': hij komt geen stap vooruit...).

volgende keer:
laten we u even in spanning...

woensdag 7 oktober 2026

enterrement de vie de garçon

vrijgezellenfeest
('begrafenis van het jongensleven')

Tijdens een vrijgezellenfeest (enterrement de vie de fille voor vrouwen) wordt het vrijgezellenbestaan voorafgaand aan het huwelijk symbolisch 'begraven'. 

In onze taal wordt het een feest genoemd, in de Franse taal wordt het kennelijk intens betreurd dat er een eind komt aan het vrijgezellenbestaan.

Laat ik me daar dan maar aan vasthouden. Als eeuwige vrijgezel is het voor mij kennelijk alle dagen feest?...

volgende keer:
lopen we in de pas...

dinsdag 6 oktober 2026

un coup de Jarnac

een dolksteek in de rug
('een steek van Jarnac')

Iedere taal heeft zo zijn uitdrukkingen die ontleend zijn aan de geschiedenis, zo ook het Frans. 

In 1547 leefden we in Europa in een tijd waarin geschillen tussen edelen nogal eens 'geregeld' werden d.m.v. een duel. En zo vond er aan het hof van Hendrik de Tweede (opvolger van Frans de Eerste) op 10 juli een duel plaats tussen Guy Chabot de Saint Gelais, baron van Jarnac, en François de Vivonne, heer van la Châtaigneraie, die de baron van Jarnac verweet hem te hebben belasterd in een geschrift dat de kroonprins betichtte van een incestueuze relatie met Diane de Poitiers.

Algemeen wordt verwacht dat Châtaignerie - een veel betere vechter - het duel zal winnen. Maar het lukt Jarnac om zijn tegenstander te verwonden in zijn knieholte (het duel vond plaats met dolk en zwaard) waardoor deze laatste het duel niet kan voortzetten. Jarnac spaart vervolgens Châtaignerie omdat die een gunsteling van de koning is. Deze voelt zich echter vernederd en verwijdert zijn verband in de hoop daarmee aan te tonen dat hij een moedig man is. Het gevolg is dat hij te veel bloed verdient en even later toch de geest geeft.

Twee eeuwen later werd de 'methode Jarnac' afgekeurd als een verraderlijke methode om een tegenstander uit te schakelen.

volgende keer:
gaan we naar een begrafenis...

maandag 5 oktober 2026

faut pas rêver

vergeet het maar / blijf maar lekker dromen
('(je) moet niet dromen')

Faut pas rêver is de naam van een populair Frans reisprogramma op de televisie, dat bestemmingen aandoet waar de meesten van ons alleen maar van kunnen dromen.

De uitdrukking zelf is een verkorting van Il ne faut pas rêver en betekent zoiets als 'Vergeet het maar, blijf maar lekker dromen'. Het kan ook de connotatie hebben van 'Kom nou, doe niet zo naief!'

Tu crois qu'il va te donner 500 euros ? Faut pas rêver ! ('Geloof je dat hij je 500 euro gaat geven? Vergeet het maar!')

volgende keer:
krijgen we een mes in de rug...

zondag 4 oktober 2026

dessins humoristiques : crise de logement


woningnood

- Voor die prijs is het natuurlijk niet verwarmd...

ik zou niet lang wachten, ze zijn snel weg...


volgende keer:
dromen we...

zaterdag 3 oktober 2026

dessins humoristiques : on devient vieux


we worden oud


- We worden oud...
... maar de techniek gaat vooruit...


volgende keer:
bespreken we de woningnood...

 

vrijdag 2 oktober 2026

il faut s'y frotter

daar kom je wel achter / je moet het zelf maar eens proberen
('je moet je eraan wrijven')

Als iets moeilijker is dan het op het eerste gezicht lijkt, kun je deze uitdrukking gebruiken. Pas wanneer je er zelf mee in aanraking komt, als je erlangs wrijft, voel je wat het is.

Tu crois que c'est facile ? Il faut s'y frotter ! ('Denk je dat het makkelijk is? Probeer het zelf maar eens!').

volgende keer:
zijn we nog niet jarig...

donderdag 1 oktober 2026

ça caille !

wat is het koud! / ik sta te vernikkelen!
('het stremt!')

Het tegendeel is waar, natuurlijk. Het is begin oktober en twee dagen geleden tipten we bijna de 30 graden aan.

Het werkwoord cailler (niet te verwarren met het zelfstandig naamwoord caille dat 'kwartel' betekent), betekent 'samenklonteren, stremmen, stollen' en komt van het Latijnse coagulare 'doen stollen'. Als het koud wordt, kan iets verstijven of stollen. Alles wordt wat minder beweeglijk. Je vriest als het ware vast... moeilijk voor te stellen na zo'n lange zomer en nazomer, maar wie weet?...

volgende keer:
kijken we of wrijven helpt...


woensdag 30 september 2026

le dernier carré

de die-hards / de laatste standvastigen
('het laatste vierkant')

De uitdrukking van vandaag komt uit de militaire geschiedenis. Een carré was een gevechtsformatie waarbij soldaten zich in een vierkant opstelden, vaak om zich rondom tegen vijandelijke aanvallen te verdedigen. Wanneer een legeronderdeel sterk was uitgedund, kon zo'n formatie een soort laatste verdedigingslinie vormen.

Daaruit ontstond de figuurlijke betekenis van dernier carré: de kleine groep die als laatste overblijft en zich staande houdt.

Bij voetbal en tennis kan de uitdrukking trouwens ook een heel 'letterlijke' betekenis hebben: het wordt wel gebruikt voor de spelers/teams die de halve finale bereiken, de laatste vier dus.

volgende keer:
krijgen we het koud (?)...

dinsdag 29 september 2026

tirer une tête

een gezicht trekken
("een hoofd trekken')

Tu tires un drôle de tête! betekent 'Wat trek jij een raar gezicht!'

Je kunt allerlei 'hoofden' (gezichten) trekken in het Frans, bijvoorbeeld:

tirer une sale tête ('een lelijk gezicht trekken', lett. 'vies'), tirer une tête triste ('een droevig gezicht trekken') of zelfs tirer une tête de déterré ('eruitzien alsof je uit het graf bent opgegraven, dus er compleet uitgeput of ellendig uitzien').

volgende keer:
tekenen we het laatste vierkant...

maandag 28 september 2026

rester sur les bras

blijven zitten met / ergens niet van afkomen
("op de armen blijven')

Après la fête, il nous est resté beaucoup de nourriture sur les bras betekent 'na het feest bleven we met heel veel eten zitten'.

De uitdrukking gaat terug op het beeld van iets letterlijk in je armen dragen. Als je iets sur les bras hebt, draag je er als het ware de verantwoordelijkheid voor. Het is lastig om het weer kwijt te raken.

volgende keer:
trekken we aan ons hoofd...

zondag 27 september 2026

dessins humoristiques : parler aux plantes

praten met planten

Het schijnt heilzaam te zijn om te praten met je planten...

- Ik ga jullie de mop vertellen van de bisschop en de twee...

- Die kennen we al!!!

volgende keer:
stropen we de mouwen op...

zaterdag 26 september 2026

dessins humoristiques : congeler les ovules

eicellen invriezen


'Ik denk eraan mijn eitjes te laten invriezen'


volgende keer:
gaan we met planten praten...

vrijdag 25 september 2026

on a vite fait de


je kunt al snel... / voor je het weet...
('je hebt snel gedaan om...')

On a vite fait de se tromper
('Je kunt je al snel vergissen'.)

On a vite fait de perdre patience.
('Voor je het weet, verlies je je geduld.')

Er zit een soort waarschuwing in deze idiomatische uitdrukking: iets kan zo snel gaan dat je er gewoon geen erg in hebt.

volgende keer:
denken we aan de (vruchtbare) toekomst...

donderdag 24 september 2026

nager en eaux troubles

in onrustig vaarwater terechtkomen
('in troebel water zwemmen')

In troebel water kun je niet zien wat er zich op de bodem bevindt en daardoor is het een natuurlijke metafoor geworden voor onduidelijkheid, intriges, gevaar of dubieuze zaken.

De uitdrukking wordt ook gecombineerd met andere werkwoorden zoals pêcher ('vissen') en (re)plonger ('duiken').

volgende keer:
doen we even snel...

woensdag 23 september 2026

tenir la route

standhouden / steekhouden
('de weg houden')

Als een auto zich stabiel weet te houden op een hobbelige weg of in barre weersomstandigheden, zeggen we dat hij een goede wegligging heeft. In het Frans kun je zeggen dat hij tient bien la route of a une bonne tenue de route.

Figuurlijk kan de uitdrukking gebruikt worden in de betekenissen 'standhouden, deugen, steekhouden, overtuigend of logisch zijn, kloppen' of 'houdbaar zijn'.

Ton explication ne tient pas la route ('Je uitleg houdt geen steek / je verklaring klopt niet'). Son projet tient la route ('Haar plan is degelijk / Zijn plan houdt stand').

volgende keer:
proberen we ons ook stabiel te houden in het water...

dinsdag 22 september 2026

il n'est bon bec que de Paris

in Parijs hebben ze een vlotte babbel
('er is geen goede snavel dan van Parijs')

... en dat is niet van gisteren. De zin komt uit de Ballade des femmes de Paris van de middeleeuwse schrijver François Villon (1431-...). Kennelijk waren de Parijse dames in de vijftiende eeuw al niet op hun mondje gevallen. Het woord bec dat eigenlijk 'snavel' betekent, kan al heel lang staan voor 'mond, praatvermogen' of 'tong'. Ook in het Nederlands kunnen we zeggen dat iemand zijn snavel of zijn bek moet houden. Maar dat doen de Parijse dames dus duidelijk niet. En dat geldt misschien voor alle Europese hoofdsteden...

volgende keer:
hebben we een goede wegligging...

maandag 21 september 2026

ça se maquille

dat kunnen we verdoezelen / onder de pet houden / oppimpen
('dat maakt zich op')

Se maquiller betekent 'zich opmaken', maar in het Frans en andere Romaanse talen kan een wederkerend werkwoord ook gebruikt worden om een passief (lijdende vorm) uit te drukken, in dit geval dus 'opgemaakt worden'. 

En als je de naakte waarheid liever niet als zodanig zou willen laten zien omdat het misschien niet zo fraai is als je had gehoopt, dan kun je ervoor zorgen dat het wordt 'opgemaakt', een beetje verfraaid, opgepimpt dus, of je haalt er bijvoorbeeld de minder fraaie kantjes af, je verdoezelt die als het ware.

Ça se maquille is dan een opmerking die je kunt maken als iemand vindt dat bepaalde informatie niet als zodanig de wereld in kan: je ziet dan mogelijkheden om de informatie zo aan te passen, zo op te maken, dat het een bevredigend resultaat oplevert.

volgende keer:
hebben we een vlotte babbel...

zondag 20 september 2026

dessins humoristiques : niveau de la mer

niveau van de zeespiegel


De zeespiegel stijgt - een alternatieve theorie...


volgende keer:
maken we ons op...