casser la tête à quelqu'un

aan iemands hoofd zeuren
('iemand het hoofd breken')

Vandaag weer een 'valse-vriend-uitdrukking'. Wij zouden misschien meteen denken aan 'zich het hoofd breken', maar dat betekent de uitdrukking dus niet. Casser betekent inderdaad 'breken' of 'kapot maken' en kan ook figuurlijk gebruikt worden. Het wordt ook in combinatie met verschillende lichaamsdelen gebruikt. Een casse-cou ('breekt-hals') is een 'waaghals' die 'halsbrekende' toeren uithaalt. Iets wat casse-pied (lett. 'breekt-voet', maar pied kan ook 'plezier' betekenen) is 'vervelend' of 'sfeerbedervend': het maakt de sfeer kapot. En als iemand je maar aan het hoofd blijft zeuren, kun je het gevoel krijgen dat je hoofd op het punt staat de exploderen. Je kunt het gewoon niet meer aanhoren, het maakt je hoofd kapot.

volgende keer:
zoeken we dekking...

ça ne casse rien

daar is niks bijzonders aan / het is geen probleem
('dat breekt niets')

Tu es arrivé cinq minutes en retard ? Ça ne casse rien. ('Was je vijf minuten te laat? Dat geeft niets').

Dat is tegenwoordig een veel gebruikte betekenis van ça ne casse rien. Je maakt niks kapot met zo'n kleine misstap. 

Eigenlijk is het een verkorte vorm van de veel gebruikte uitdrukking Ça ne casse pas trois pattes à un canard (lett. 'dat breekt geen drie poten van een eend', wat heel bijzonder zou zijn, want een eend heeft immers maar twee poten). Deze uitdrukking, eerder in dit blog besproken, betekent 'daar is niks bijzonders aan'. In ça ne casse rien wordt die uitzonderlijke driepotigheid van een eend niet meer vermeld, en daardoor kan misschien ook de algemene betekenis 'het geeft niets' erbij zijn gekomen.

volgende keer:
hebben we een hoofdbrekende uitdrukking...

tu l'as dit bouffi

beloofd is beloofd
('je hebt het gezegd opgezet')

Rijm doen het altijd goed in korte uitdrukkingen en de betekenis kan dan helemaal ondergeschikt zijn. Denk maar aan de Nederlandse voorbeelden 'aju paraplu' of 'helaas pindakaas'. Je voelt het al aan, het is een uitdrukking die je vooral onder vrienden gebruikt en niet in formele situaties.

volgende keer:
proberen we niets te breken...

se mettre quelqu'un à dos

iemand tegen zich in het harnas jagen
 ('zich iemand op/achter (de) rug zetten')

Het komt altijd heel nauw met voorzetsels. À dos is niet 'op de rug' (dat zou gewoon zijn sur le dos), maar betekent 'achter iemands rug' dus letterlijk, niet 'achter de rug' in de zin dat iets voorbij is, maar 'iemand achter je laten'. Figuurlijk kan het dan betekenen dat je iemand 'achterlaat' omdat die een andere richting uitgaat dan jijzelf, er andere opvattingen op nahoudt dan jijzelf. En als je elkaar dan 'niet meer kunt vinden', dan maak je de ander feitelijk tot een soort vijand, je jaagt die tegen je in het harnas en je zou dan natuurlijk ook kunnen denken: 'je kunt mijn rug op!'....

volgende keer:
mag je je gelijk halen...

le ver est dans le fruit

het kwaad zit van binnen / de kiem van het probleem zit er al in
('de worm is in de vrucht')

Je hebt het vast wel eens meegemaakt: je zet je tanden in een frisse appel en trekt ineens een vies gezicht omdat je stuit op een rotte plek van binnen. Als daar dan ook nog een worm uit kruipt, is de sensatie compleet. Je kunt er nog omheen eten, maar meestal is de lust je al vergaan. Het rottingsproces is begonnen en is niet meer te stoppen. De uitdrukking werd voor het eerst gebruikt in 1944 met betrekking tot de onvermijdelijke val van Adolf Hitler.

volgende keer:
kun je mijn rug op...

dessins humoristiques : tu as éteint la caméra ?

Heb je de camera uitgezet?

Ja, leuk, zo'n livestream...

volgende keer:
verwijderen we een rotte appel...

dessins humoristiques : tout sur papier

alles op papier

'Het werk is niet voltooid zolang niet alles op papier staat'.

(behalve dan in Japan en Zuid-Korea...)

volgende keer:
zetten we de camera uit...

de guerre lasse

murw geslagen, moegestreden
('de oorlog moe')

Je gebruikt deze uitdrukking vooral om aan te geven dat je niet overtuigd bent. maar simpelweg geen energie meer hebt om je ergens tegen te verzetten:

De guerre lasse, il accepta la proposition ('Uiteindelijk gaf hij toe en accepteerde het voorstel').

Natuurlijk is het ons aller hoop dat dit bijvoorbeeld uiteindelijk letterlijk gaat gelden voor Rusland in hun idiote strijd tegen buurland Oekraïne, maar ik heb er eerlijk gezegd een hard hoofd in.

volgende keer:
zetten we ons werk op papier...

faire une niche à quelqu'un

iemand een poets bakken
('een nest maken voor iemand')

Hebban olla uogala nestas hagunan hinase hic enda thu? Ik moest meteen aan onze 'eerste' Nederlandse zin denken toen ik deze uitdrukking tegenkwam. Je zou ook denken dat het betekent 'een nestje bouwen voor iemand', maar dat is niet het geval. De foto mag misschien ook enigszins verrassend zijn, maar in het Frans is niche niet alleen de benaming voor een (vogel)nest, maar ook voor een hondenhok. Daar heb ik u toch maar mooi twee keer beetgenomen. De uitdrukking betekent inderdaad 'iemand een poets bakken' en is ook net zo gedateerd als die Nederlandse variant. Tegenwoordig zul je eerder zeggen jouer un tour of faire une blague als je met iemand een onschuldige grap uithaalt. Waarschijnlijk komt het woord niche in de uitdrukking niet van het woord dat 'nest', 'hondenhok' of 'nis' betekent, maar van het werkwoord nicher dat vroeger 'de dwaas uithangen'  of 'zich als een sukkel gedragen' betekende. Ook wordt wel geopperd dat het een vervorming van het woord nique zou zijn, dat 'spot', 'iemand voor gek zetten' betekent en ook bestaat in faire la nique à quelqu'un met dezelfde betekenis.

volgende keer:
hopen we op een einde van de oorlog...

chose promise chose due

beloofd is beloofd
('ding beloofd ding verschuldigd')

Devoir betekent 'moeten', maar ook '(ver)schuldig(d) zijn'. Je vous dois cent euros betekent bijvoorbeeld 'ik ben je 100 euro schuldig'. En als je een belofte hebt gemaakt, ben je ook verschuldigd die belofte na te komen. 

volgende keer:
bouwen we een nest...

changer de disque

van onderwerp veranderen
('van plaat veranderen / een andere plaat opzetten')

Tegenwoordig maken we een playlist op Spotify en kunnen we een hele avond naar een eigen muzieksamenstelling luisteren, maar in de jaren tachtig moesten we steeds na een minuut of 20 (of eerder al) uit onze stoel komen om de plaat om te draaien of een andere plaat op te zetten. En vaak moesten we al eerder de naald oppikken als de plaat bleef hangen. In een gesprek kan dat figuurlijk ook gebeuren: iemand is maar niet van zijn stokpaardje af te krijgen en blijft dezelfde dingen herhalen. Dan is het goed om van gespreksonderwerp te veranderen en dus een andere plaat op te zetten.

volgende keer:
maken we een belofte...

être à pied d'oeuvre

klaar zijn om aan de slag te gaan
('aan voet van werk zijn')

Je bent à pied d'oeuvre als je aanwezig bent op de werkplaats, klaar om aan de slag te gaan. Het verwijst naar de tijd van de werkplaatsen van ambachtslui. Figuurlijk betekent de uitdrukking dat iemand betrokken is bij zijn of haar werk en graag de handen uit de mouwen steekt.

volgende keer:
zetten we een andere plaat op...

dessins humoristiques : tout a une fin

alles heeft een (uit)einde

... behalve de worst, die heeft er twee.

Dit komt in het Nederlands niet over, maar in het Frans betekent fin zowel 'eind', 'uiteinde' en 'doel'. 

volgende keer:
gaan we weer aan de slag...

dessins humoristiques : tour du monde en ballons

reis om de wereld

'Ik proef de wijnen van 5 continenten. Het is mijn reis om de wereld in ballons.'

Dat klinkt als tour du monde en ballon ('wereldreis in een luchtballon') maar een ballon is ook een wijnglas...

volgende keer:
gaan we tot het eind...

sauver les apparences

de schijn ophouden
('de uiterlijkheden redden')

Bij deze uitdrukking moet ik meteen denken aan Hyacinth Bucket uit de beroemde Britse serie Keeping up appearances. Voor ons niet-Fransen kan het al als een upgrade voelen om onze namen te verfransen. Zo werd Bucket ('emmer') Bouquet, wat veel chiquer klinkt. Fransen hebben die optie niet, al kunnen zij naar ons toe natuurlijk juist de schijn ophouden. Zo heten de gerenommeerde tragedieschrijvers Pierre Corneille en Jean Racine in hun eigen taal letterlijk vertaald gewoon Piet Kraai en Jan Wortel en Thierry Baudet klinkt in het Frans zelf als Theo Ezel. 

volgende keer:
maken we een reis om de wereld...

se casser le nez à la porte de quelqu'un

niemand thuis vinden
('zich de neus breken aan iemands deur')

Het eerste beeld dat bij me opkomt is iets wat me haast wekelijks overkomt op mijn werk: ik loop door de gang met een grote stapel papier in mijn hand. Ineens snelt een leerling voor me langs en in mijn naïveteit ben ik even vertederd door de gedachte dat de leerling zo hoffelijk is om de deur voor mij open te houden, maar dat is dan helaas negen van de tien keer niet het geval. Hij of zij werd gewoon door mij opgehouden en wilde nog even snel voor mij langs gaan, waardoor ik dus de klapdeur hard in mijn gezicht krijg. 
Maar de uitdrukking heeft een meer figuurlijke betekenis. Se casser le nez betekende aanvankelijk letterlijk 'je neus breken' en dan meestal door 'op de grond te vallen', maar is figuurlijk 'mislukken in een bepaalde onderneming' gaan betekenen. Je bereikt niet het doel dat je je had gesteld. En als dat dus aan de deur van iemand gebeurt, dan was je doel om iemand te ontmoeten. Blijkt die persoon niet thuis te zijn, dan ben je dus niet geslaagd in je onderneming.

volgende keer:
houden we de schijn op...

passer sous le nez à

aan iemands neus voorbijgaan
('onder de neus aan iemand voorbijgaan')

De neus is een deel van ons gezicht dat altijd zichtbaar is. In figuurlijke zin is iets dat aan onze neus voorbijgaat dus juist iets dat aan onze aandacht ontsnapt. Dat is althans de verklaring die taalkundigen geven voor deze uitdrukking die inmiddels zo'n tweehonderd jaar in onze beide talen bestaat.

volgende keer:
stoten we onze neus tegen een deur...

mener par le bout du nez

iemand om zijn vinger winden
('iemand aan het puntje van zijn neus leiden')

Als wij iemand bij de neus nemen, dan bedriegen of foppen wij die persoon, in het Frans breng je hem helemaal onder jouw invloed zodat hij of zij precies doet wat jij wilt. Wil je in Frankrijk iemand bij de neus nemen, dan zet je hem of haar in een bootje: mener quelqu'un en bateau.

volgende keer:
lopen we onder de neus door...

avaler un crapaud

een bittere pil slikken
('een pad slikken')

Bij de formatie van een van de vorige kabinetten zei de leider van de Christenunie dat hij een meloen had moeten slikken. Dat lijkt me eerlijk gezegd - in zijn geheel met schil en al - anatomisch onmogelijk. Dat is misschien niet het geval met een pad, maar aangenaam lijkt me dat zeker niet. Waarom nou juist de pad? Het zou met een eerder volksgeloof te maken kunnen hebben waarin de pad werd geassocieerd met ongeluk, gif en magische krachten. Denk maar aan Catweazle die ook een pad als kompaan had. Er werd wel gedacht dat je door een pad in te slikken je angsten kon overwinnen of een moeilijke situatie kon leren accepteren, wat op termijn zou leiden tot een verbetering van de omstandigheden.

volgende keer:
nemen we u bij de neus...

dessins humoristiques : smartphone

smartphone-etiquette

"Ja, nu is het wel genoeg! Je brengt te veel tijd door met mensen!
Straks word je nog debiel!"

- "Pfff..."

volgende keer:
hebben we iets te slikken...

dessins humoristiques : se gratter les couilles

in je kruis krabben

'Sinds ik een gitaar op mijn jas heb laten printen kan ik me heel discreet in mijn kruis krabben...'

volgende keer:
kijken we op onze smartphone...

le coeur n'y est pas

het gaat niet van harte / niet gemotiveerd zijn
('het hart is er niet')

De uitdrukking van vandaag is eigenlijk een onderdeel van een langer spreekwoord, nl. quand le coeur n'y est pas, les mains ne sont pas habiles, waarmee je in feite zegt dat er niets uit je handen komt, als het hart niet meedoet. Het hart kan symbool staan voor veel zaken, in dit geval is dat voor motivatie en plezier in je werk.

volgende keer:
hebben we last van jeuk...

gâcher le métier

onder de prijs werken
('het vak verpesten')

Vandaag horen mijn leerlingen en met hen alle eindexamenkandidaten in Nederland of ze hun diploma gehaald hebben of dat het examen hun beroepskansen (voorlopig) verpest heeft. Spannende dag dus. Heb je eenmaal je diploma, en kies je later voor een ander beroep dan waar je eigenlijk voor opgeleid was, heb je dan daarmee je diploma verpest? Dat is de vraag die op het plaatje met nee beantwoord wordt. Maar ga je in dat beroep onder de algemeen geaccepteerde prijs werken om maar opdrachten voor jezelf binnen te halen ten koste van anderen, ja, dan verpest je het beroep voor iedereen, dat is de gedachte onder de uitdrukking van vandaag.

volgende keer:
is het hart er even niet bij...

faire ses choux gras

een slaatje uit iets slaan
('zijn vette kolen maken')

Een kool is eenvoudig maar gezond voedsel waar niet iedereen misschien meteen lyrisch van wordt maar wat al flink meer smaak krijgt als je hem in vet gaar laat stoven. De uitdrukking van vandaag is dan ook in die betekenis voor het eerst te vinden in het werk van François Rabelais waarin gulzige reuzen de hoofdrol spelen. Door je kool met vet te bereiden, haal je je voordeel uit eenvoudige zaken. Tegenwoordig is de culinaire betekenis uit de uitdrukking verloren en heeft de uitdrukking vooral een negatieve bijbetekenis gekregen, nl. die van persoonlijk gewin halen ten koste van een ander. Het dichtst in de buurt komt daarom misschien ook ons 'een slaatje uit iets slaan', waarbij we dan het slaatje ook op een culinaire manier kunnen lezen.

volgende keer:
verpesten we het vak...

se mettre du côté du manche

zich bij de sterkste partij aansluiten
('naast de stuurknuppel gaan zitten')

Het woord manche kan heel verschillende dingen betekenen. Gisteren hadden we het over la manche. Dit vrouwelijke woord betekent 'mouw' of 'onderdeel van een (race)wedstrijd'. Het kan ook nog de aanduiding zijn voor een 'pijp', 'buis' of 'waterslang' of 'windzak' of 'luchtkoker' betekenen. Tenslotte is het nog de naam van een departement in Normandië. Op het plaatje zijn we dan ook niet du côté du manche, maar sur la côte de la Manche.

Maar in de uitdrukking van vandaag hebben we het dus over de mannelijke variant le manche. Dat woord is vooral een aanduiding voor een 'handvat' en soortgelijke dingen als 'heft', 'steel (van een pan)' en zelfs 'hals' (van een viool). Andere 'handvatten' zijn 'bezemsteel' en 'stuurknuppel'. Wie de stuurknuppel in handen heeft, bepaalt waar we heen gaan. Hij of zij is dus een leider die ons de weg wijst en de ervaring leert dat veel mensen zich graag in het kamp bevinden van leidinggevende personen. Een winnaar heeft vele vrienden, voor zo lang het duurt...

volgende keer:
hebben we vette kool...

avoir quelqu'un dans sa manche

iemand in zijn zak hebben
('iemand in zijn mouw hebben')

Tegenwoordig zijn we gewend aan mouwen die onze armen nauw omsluiten, maar lange tijd waren pofmouwen in de mode die dan ook gebruikt werden om dingen in te verbergen zoals een geldbeurs, zodat je snel iets 'onder de hand' had wanneer je het nodig had. Figuurlijk kun je dat zeggen van een persoon die je gemakkelijk kunt manipuleren (wat overigens letterlijk ook 'met de hand bewerken' betekent).

volgende keer:
komt er nog wat anders uit de mouw...

gardez les toilettes propres

houdt de toiletten schoon
(gendeneutrale versie)

Of het klopt weet ik niet, maar ik heb eens gelezen dat uit een onderzoek bleek dat openbare damestoiletten smeriger zijn dan herentoiletten, terwijl het vrijwel uitsluitend heren zijn die hierop worden aangesproken. Deze advertentie wijst iedereen op diens verantwoordelijkheid:

'Heren
Kom dichterbij staan, hij is misschien korter dan u had gedacht.

Dames
Gelieve tijdens de hele voorstelling te blijven zitten.'

volgende keer:
komt de aap uit de mouw...

brosse à dents

tandenborstel

"Als je op de toiletpot pist, maak ik hem schoon met je tandenborstel."

volgende keer:
meer WC-humor...

refaire le monde

eindeloos discussiëren
('de wereld opnieuw maken')

Ja, dat is wel een onderwerp waar je eindeloos over kunt discussiëren, over hoe je de wereld zo kunt veranderen dat hij beantwoordt aan je idealen, of je nu ideoloog, utopist, terrorist of revolutionair bent. Of zullen we hem maar gewoon de gelegenheid geven te laten doordraaien? Daarover kun je dan weer eindeloos discussiëren...

volgende keer:
gaan we de wc schoonmaken...

fumer une clope

een peukje roken

'Een peuk roken, dat is je weg plaveien naar het paradijs...'

'... Ja, dus als je wiet rookt, dan leg je een gazon aan?' 

De woordspelletjes gaan helaas verloren in het Nederlands. Het werkwoord goudronner (hier vertaald als 'plaveien') betekent letterlijk 'teren' of 'asfalteren' en de eerste betekenis van het woord herbe ('wiet') is 'gras'. Vandaar dus...

Een clope is het meest gebruikte Franse straattaalwoord voor 'sigaret'. Een peuk in de letterlijke zin van een (haast) opgerookte sigaret is een mégot.

volgende keer:
scheppen we de wereld nog een keer...

entrer en ligne de compte

in aanmerking komen / meetellen
('in tellijn treden')

Ouvrir un compte en ligne betekent 'online een rekening openen' of 'een online rekening openen') maar wat is eigenlijk een ligne de compte ? Voor zo ver ik weet komt het alleen in deze uitdrukking voor. Een ligne  is een 'lijn' of een 'regel' en een compte staat voor 'een rekening' of 'het tellen'. Moet ik me gewoon voorstellen dat je met een aantal mensen in een rijtje gaat staan om te worden geteld? Dat betekent in ieder gevel wel dat je meetelt. En dat gold nooit voor mij tijdens de gymles. Bij de waarschijnlijk goed bedoelde maar traumatisch uitwerkende methode waarbij twee leerlingen om beurten klasgenoten moesten aanwijzen om hun team te vullen, bleef ik altijd als laatste over. De leraar moest mij dan aan een van beide teams toewijzen, dat vervolgens heftig ging protesteren. Nee, ik telde duidelijk niet mee.

volgende keer:
geven we toe aan een slechte gewoonte...

depuis que le monde est monde

zo oud als de wereld
('sinds de wereld wereld is')

Dat is toch al gauw een aantal miljarden jaren, maar zoals het in het Frans wordt geformuleerd ga je je toch afvragen wat de wereld dan was voordat het de wereld was...

volgende keer:
gaan we lijntjes tellen...

c'est le pompon

dat spant de kroon
('het is de pompon')

Het woord pompon klinkt als ons 'pompoen' en heeft waarschijnlijk ook dezelfde oorsprong, al noemen de Fransen een pompoen een citrouille. Een pompon is een bolletje van stof, bijvoorbeeld bovenop een hoofddeksel. Het is dus het letterlijke hoogtepunt van een hoed of pet, maar kan er tegelijkertijd ook een beetje belachelijk uitzien. En dat is precies ook wat er gebeurt bij de uitdrukking c'est le pompon (of avoir le pompom) die namelijk vaak ironisch of spottend wordt gebruikt of in absurde situaties.

volgende keer:
vragen we ons af hoe lang de wereld al bestaat...

réduire le vin blanc

inkoken of indrinken?

Weer eens zo'n woordgrapje dat zich niet laat vertalen in het Nederlands:

'Ik weet niet zeker of ze dat nou bedoelen met 'laat de witte wijn tot de helft inkoken'...

Voor 'inkoken' wordt in het Frans het werkwoord réduire gebruikt, dat 'terugbrengen, minderen' betekent...

volgende keer:
hebben we pompoen...

dessins humoristiques : pisser assis

Heren... graag zittend plassen!

    zittend plassen

    Pfff... die vrouwen met hun idiote regels...

    volgende keer:
     verminderen we het drankgebruik...

lire entre les lignes

tussen de regels lezen
('tussen de lijnen lezen')

Een regel in een verhaal of een gedicht is een ligne ('lijn'). Een règle is een regel in de betekenis van een 'voorschrift' of het is een liniaal. Wie een tekst helemaal wil begrijpen moet vaak niet alleen afgaan op wat er expliciet wordt uitgedrukt, maar ook op wat niet wordt gezegd maar wel gesuggereerd, dus datgene lezen wat op de open plekken tussen de regels 'geschreven' staat.

volgende keer:
gaan we er even voor zitten...

vouloir en avoir le coeur net

Er het fijne van willen weten, 
dat is weten waar je aan toe bent.
Aan jou om het te ontdekken

er het fijne van willen weten
('er het duidelijke hart van willen hebben')

Zoals al eerder opgemerkt, werd het hart vroeger niet alleen als zetel van onze gevoelens, maar vooral ook als de kern van ons verstand gezien. Wie ergens dus het fijne van wilde weten, deed dat met diens hart.

volgende keer:
lezen we tussen de regels door...

rentrer dans l'ordre

weer in orde / tot rust komen
('in de orde terugkeren')

In de juiste context zou het ook dit kunnen betekenen: (weer) toetreden tot een priester- of kloosterorde. Daarbij kun je natuurlijk ook hopen dat je leven een beetje op orde komt. Maar in het dagelijks taalgebruik is uiteraard geen sprake van een kerkelijke orde, maar gewoon van de 'normale loop van zaken'. Als dingen even niet liepen zoals gebruikelijk was, maar de orde zich vervolgens weer herstelt, dan komt alles weer in orde en gaat het weer zoals het altijd ging...

volgende keer:
willen we er het fijne van weten...

avoir de l'estomac

lef hebben
('maag hebben')

Bij ons gaat de liefde van de man erdoor en als iemand lef heeft, heeft hij of zij ballen (kennelijk is lef in onze cultuur bij uitstek een mannelijke eigenschap), maar in het Frans heb je lef als je 'maag' hebt. Ook de Engelstaligen situeren moed in het spijsverteringskanaal, ietsje lager dan, in de darmen (guts). Inderdaad is het zo dat het spijsverteringskanaal sterk kan reageren op emoties. Je kunt het bijvoorbeeld in je broek doen van angst. Iemand die zijn of haar angst goed weet te beteugelen, heeft kennelijk sterke darmen of een sterke maag.

volgende keer:
brengen we een en ander in orde...

se fendre la gueule

in een deuk liggen / zich kapot lachen
('zich de muil splitsen') 

Als iets je onbedaarlijk doet lachen, kun je je mond zo wijd opensperren dat het lijkt alsof je gezicht in tweeën splijt. Wij zeggen dan ook niet voor niets dat we in lachen uitbarsten. Gelukkig blijven er na afloop doorgaans geen barsten in je gezicht staan...

volgende keer:
volgt na Pinksteren, als ik terugkom uit Lyon.

pousser à la roue

mee de schouders eronder zetten
('duwen aan het wiel')

Je geeft het wiel een zetje. Stel je een situatie voor waarbij je een auto wilt starten. De chauffeur gaat achter het stuur zitten, maakt contact, en verricht alle benodigde handelingen, terwijl twee passagiers of omstanders achter de auto plaatsnemen en het voertuig even voortduwen. Figuurlijk zet je zo samen de schouders onder iets om een plan of project te verwezenlijken.

volgende keer:
splijt ons gezicht...

à l'heure du laitier

in alle vroegte / voor dag en dauw
('op het uur van de melkboer')

In de tijd dat de melkboer nog zijn ronde deed om melk aan huis te bezorgen, moest deze erg vroeg opstaan om de melk overal nog vóór het ontbijt bezorgd te krijgen.

volgende keer:
geven we het wiel een zetje...

dessins humoristiques : obésité

'Als je één kilo meer aangeeft, zul je
daar spijt van krijgen!'

gevecht met de weegschaal

Zie hier mijn gevecht met de weegschaal in de afgelopen 25 (ruwe schatting) jaar, een gevecht dat ik komende week hoop te winnen. Als alles volgens schema verloopt raak ik deze week officieel het etiket 'obesitas' kwijt...

volgende keer:
staan we weer heel vroeg op...

faire marcher son chien

je hond laten uitlaten

'Natuurlijk laat ik iedere ochtend mijn hond uit maar ik kan nou niet zeggen dat ik me er fitter door voel.'

(meestal wordt voor 'uitlaten' het woord promener gebruikt, maar hier is gekozen voor faire marcher, 'laten lopen')

volgende keer:
ben ik bijna obees af...

un homme à la mer

man overboord
('een man in de zee')

Dat is wat er geroepen wordt als iemand van een schip valt en door de golven gegrepen wordt. In het Nederlands en in het Frans kan de uitdrukking ook figuurlijk gebruikt worden. In het Nederlands is dat doorgaans door het te ontkennen: "geen man overboord" wordt gebruikt om aan te geven dat een probleem wel meevalt. In het Frans blijft de ontkenning achterwege en duidt un homme à la mer iemand aan die in materiële of morele zin verloren is. Die gaat dus wel degelijk 'koppie onder'. Wil je trouwens in het Frans 'geen man overboord' zeggen, zeg dan: il n'y a pas mort d'homme.

volgende keer:
laten we de hond uit...

être comme l'oiseau sur la branche

nergens echt houvast hebben / van de ene dag op de andere leven
('zijn als de vogel op de tak')

Een vogeltje blijft zelden lang op dezelfde tak zitten, maar hupt voortdurend van de ene naar de andere tak. Dit beeld kan ook geschapen worden door iemand die in zijn of haar eigen leven ook niet zeker is welke weg te kiezen.

volgende keer:
gaat er een man overboord...

risquer gros / risquer le tout pour le tout

hoog spel spelen / alles op alles zetten
('dik riskeren / alles voor alles riskeren')

Vandaag weer eens twee uitdrukkingen ineen die eigenlijk geen uitleg behoeven. Op het plaatje word je gewaarschuwd voor het enorme risico dat je neemt als je appt (vroeger zouden we gezegd hebben sms't (texter, een 'tekstbericht' is een texto) achter het stuur (volant is een autostuur). Toch nog iets over de herkomst van de eerste uitdrukking: risquer gros komt uit de gokwereld en slaat op een hoge geldinzet in het casino. Een variant van de uitdrukking was dan ook jouer gros. Dat is ook te horen in de Nederlandse variant, waarin sprake is van hoog spel spelen.

volgende keer:
genieten we van een vogeltje op een tak...

avoir droit de cité

algemeen erkend worden / zijn sporen verdiend hebben
('burgerschapsrecht hebben')

De Romeinen waren er bekend om, het verlenen van burgerschapsrechten aan mensen die bijvoorbeeld in door hen veroverde gebieden woonden. Door hen burgerschapsrechten te verlenen konden ze meedraaien in de Romeinse maatschappij als volwaardig lid. Iets soortgelijks zagen we - ooit - in de Verenigde Staten en hopelijk blijft ook het Europese burgerschap nog een nastreefbaar doel. 
En toch is de uitdrukking niet tot de Romeinse geschiedenis te herleiden en niet tot het woord civitas ('burgerschap') maar tot de twintigste eeuw en tot het Franse woord cité. Civitas verbinden we met vrede, we spreken dan ook niet voor niets van pax romana ('Romeinse vrede') en ooit ook van pax americana, maar het is afkomstig uit de militaire wereld: als bepaalde legeronderdelen het recht kregen om door de stad te marcheren, dan hadden ze droit de cité. Ik blijf toch maar dromen van een vredelievende wereld waarin iedereen zijn of haar burgerschapsrecht heeft om volwaardig mee te draaien.

volgende keer:
nemen we een groot risico...

la tête la première

halsoverkop
('het hoofd het eerst')

Deze kapper zet het hoofd op de eerste plaats, een woordspelletje met de uitdrukking la tête la première, dat weer doet denken aan een duik in het water. Als je ergens spontaan en impulsief induikt, kun je dat zien als een duik in het water, waarbij je hoofd als eerste het wateroppervlak raakt. Je bent dan met recht een waaghals...

volgende keer:
krijgen we stadsrechten...

dessins humoristiques : mal à la tête

hoofdpijn

(heteromannenhumor...)

Ali B. is niet de enige man die moeite heeft met het woordje 'nee'....

- Vanavond niet, lieverd, ik heb hoofdpijn!

= Dat komt goed uit, ik heb mijn lid ingesmeerd met aspirine. Wil je het mondeling innemen of als zetpil?

volgende keer:
gaan we hoofd eerst...