abandonner à son sort

aan zijn lot overlaten
('aan zijn lot in de steek laten')

In vakantietijd worden er nog altijd huisdieren aan hun lot overgelaten, al jaren worden Oekraïners en Palestijnen aan hun lot overgelaten en de lijst is nog lang niet vol.
In 1100 betekende het werkwoord abundoner nog 'de teugels laten vieren', wat nog enigszins positief klinkt, al moet ook een op hol geslagen paard zonder zijn berijder voor zichzelf zien te zorgen. Later is het werkwoord steeds meer de betekenis 'in de steek laten' gaan betekenen, aangevuld met 'het lot' betekent dat dus inderdaad dat niemand zich meer over jouw lot ontfermt. De enige die dat nog kan doen, ben je zelf als in de steek gelatene.

volgende keer:
krijgen we een klap van de pomp...

dessins humoristiques : vas-y, on te couvre

ga je gang, we dekken je!

Sinds Trump weer aan de macht is, vragen veel NAVO-landen zich af wat artikel 5 nog waard is en Oekraïne zal zich al langer afvragen wat eventuele veiligheidsgaranties van Europa betekenen. Misschien zou on se couvre ('we dekken onszelf') eerlijker zijn dan on te couvre...

volgende keer:
laten we u aan uw lot over...

rester à l'ombre

blijf in de schaduw

'Ik had haar/hem nog gezegd in de schaduw te blijven!'

... maar ja, wij zijn geobsedeerd door de waan van de dag en de klimaatverandering is weer helemaal op de achtergrond geraakt terwijl grote delen van Europa en Amerika, waaronder Frankrijk, geroosterd worden door extreem hoge temperaturen.

Iemand zin in een gebraden kippetje?

volgende keer:
zoeken we dekking...

grincer des dents

knarsetanden / tandenknarsen
('knarsen met de tanden')

De een noemt het 'knarsetanden', de ander 'tandenknarsen', in het Frans zeg je 'knarsen met de tanden'. Grincer betekent 'knarsen' en 'piepen' en als je dat met je tanden doet, kook je van binnen (van woede) of huiver je. 

volgende keer:
voelen we ons kiplekker in de hitte...

un coup de Trafalgar

een vuile/smerige streek
('een slag van Trafalgar')

Het was 21 oktober 1805 in de Atlantische Oceaan in de buurt van de kaap van Trafalgar in Zuid-Spanje tussen Cádiz en Tarifa. Een Frans-Spaanse coalitie van 33 schepen (18 Franse en 15 Spaanse) en 2600 kanonnen stuit op de Engelse vloot van admiraal Nelson met (slechts) 27 schepen en 2200 kanonnen.

Nelson, die een oog en een arm mist, hanteert een ongebruikelijke tactiek om de vijand aan te vallen. Hij isoleert en entert enkele schepen aan het begin en eind van de Frans-Spaanse vloot. Napoleon is verrast en hij verliest 22 schepen, waarvan 13 Franse. Er vallen meer dan 4.000 doden en 3.000 gewonden. En hoewel Nelson het grootste offer brengt - hij sneuvelt in de strijd - verliest de Engelse vloot 'slechts' 400 bemanningsleden en betreurt 1200 gewonden. 
Het is de eerste nederlaag van Napoleon en zijn vloot loopt zoveel schade op dat hij zijn invasieplannen voor Engeland moet vergeten en hij de Franse koloniën ook niet meer kan beschermen.

In Londen werd een groot plein naar Trafalgar vernoemd om de sluwe Nelson te eren, maar aan de andere kant van het kanaal wordt de naam Trafalgar alleen in negative zin gebezigd in de uitdrukking van vandaag om een smerige streek uit te drukken.

volgende keer:
gaan we knarsetanden... of tandenknarsen... 

tirer le bon numéro

een lot uit de loterij
('het goede nummer trekken')

Het nummertje in deze uitdrukking verwijst niet naar een gokspel als roulette, maar naar de militaire dienst. Tot het eind van de achttiende eeuw bestond er geen dienstplicht in Frankrijk. Maar alle mannen tussen de 18 en de 40 jaar konden voortdurend worden opgeroepen. Als dat echter niet goed uitkwam vanwege je studie of je gezin, dan kon je je laten vervangen door iemand anders daarvoor te betalen. Tijdens de Franse Revolutie vond men dat echter schandalig, want op deze manier konden de rijkeren altijd hun leven redden en moesten minder gefortuneerden dienen als kanonnenvoer. Daarom werd in 1798 een loterij ingesteld. Als je een goed nummer trok, hoefde je niet ten strijde te trekken. Trok je het verkeerde nummer, dan was je de pineut. Toch kon je ook dan nog altijd tussen de 400 en 900 francs betalen om je te laten vervangen. Deze praktijk duurde voort tot 1905. 

volgende keer:
gaan we naar Londen...

rester en ces quatre murs

vertrouwelijk blijven
('in/binnen deze vier muren blijven')

Tijdens de NAVO-conferentie in Den Haag zijn veel maatregelen genomen om te voorkomen dat er wordt afgeluisterd. Zo is er alleen bekabeld internet en geen wifi. Wat tussen de vier muren van een vertrek van het congresgebouw wordt gezegd moet ook tussen die vier muren blijven. Maar het is een groot gebouw en er lopen veel mensen rond. Het is maar de vraag of alles zo vertrouwelijk kan blijven als de bedoeling is. Ruim vijftig jaar geleden werd ik zelf ondervraagd in de grote zaal van het centrum dat nu World Forum heet. Heel Nederland kon gewoon meekijken naar de aflevering van KRO's Klassewerk met als thema Spanje...

volgende keer:
gaan we lootjes trekken...