et ta soeur!

Gaat je niks aan!
('en je zus!')

Eergisteren mijn moeder, vandaag is mijn zus jarig en ik realiseer me meteen dat ik mijn broer - ook in maart jarig - nu ernstig tekortdoe. Dat halen we volgend jaar in...

Et ta soeur! kun je iemand in het gezicht smijten als die je een impertinente vraag heeft gesteld. Je kunt het ook zeggen in antwoord op iets wat je volstrekt ongeloofwaardig vindt. Ook wij kunnen in zulke gevallen naar familieleden verwijzen: 'Je tante!' of 'Loop naar je grootje!'

Overigens hoeft de aangesprokene het hierbij niet te laten. Op het agressieve Et ta soeur! kan hij of zij antwoorden: Ma soeur, elle bat le beurre! (lett. 'Mijn zus, die karnt/klopt de boter!' maar ook: 'Mijn zus, die raakt de kluts kwijt!)

volgende keer

is het 1 april...

tirer le diable par la queue

de broekriem moeten aanhalen / de eindjes niet aan elkaar kunnen knopen
('de duivel aan de staart trekken')

Dit is echt een mysterieuze uitdrukking dus hierbij een oproep aan iedereen die duidelijkheid kan verschaffen: waar komt deze uitdrukking vandaan? 

Ik ben er alleen achtergekomen dat de uitdrukking eeuwen geleden betekende 'in nederigheid werken om op eerlijke wijze in je bestaan te voorzien' en dat de betekenis in de zeventiende eeuw gekanteld is naar het huidige 'de broekriem moeten aanhalen'. 

Als die betekenisverschuiving niet had plaatsgevonden, had je nog kunnen denken dat iemand die aan het eind van de maand niet rond dreigde te komen, in uiterste nood de duivel aanriep, dat deze zich meteen vertoonde in de hoop een zieltje te kunnen winnen, maar zich al snel weer uit de voeten maakte. In uiterste vertwijfeling zou de arme man om zich heen hebben gegrepen om de duivel toch aan zijn belofte te houden en daarbij kon hij hooguit het puntje van zijn staart aanraken... Maar ja, toch een beetje vergezocht, niet? Het blijft dus vooralsnog een raadsel...

volgende keer

is mijn zus jarig...

une mère poule

een moederkloek

Nog één keer de kip en het ei... Mijn moeder is vandaag jarig, dus bekijken we vandaag een aantal uitdrukkingen met het woord (grand-)mère. Zo wordt in beide talen naar een kloek (moederkip) verwezen als we het willen hebben over een moeder die zich heel beschermend opstelt tegenover haar kroost. Een draagmoeder heet in het Frans een mère porteuse en een stamcel een cellule mère. Het woord mère wordt ook in andere contexten gebruikt om de oorsprong aan te duiden. Zo is een idée mère de Franse aanduiding voor een grondgedachte en een langue mère niet een moedertaal, maar een taal die aan de oorsprong ligt van andere talen, zoals het Latijn voor het Frans. Een moedertaal is une langue maternelle. Grappige uitdrukkingen kom je tegen met het woord grand-mère ('grootmoeder'). We bespraken al eerder het beeldende faut pas pousser mémé dans les orties  (lett. 'je moet oma niet in de brandnetels duwen', 'je kunt ook te ver gaan'). Zo kun je in het Frans ook zeggen Est-ce que je te demande si ta grand-mère fait du vélo? (lett. 'Vraag ik je of je grootmoeder fietst?') om aan te geven dat iemand zich met zijn eigen zaken moet bemoeien. Overigens zijn er tegenwoordig zoveel oma's die fietsen - ook in Frankrijk - dat deze laatste uitdrukking steeds vaker wordt aangepast: ... fait du roller / du skate / du surf? ('...rolschaatst / skatet / surft?'). 

volgende keer

Komen we weer rond aan het eind van de maand of moeten we de broekriem aanhalen?

c'est dur de tondre un oeuf

van een kale kip kun je niet plukken
('het is moeilijk om een ei te scheren')

Hier hebben we in het Frans en in het Nederlands een kip-of-ei-kwestie: wij bekijken de kip, de Fransen het ei, maar de kaalheid komt overeen. De Franse uitdrukking is overigens op verschillende manieren te gebruiken. Je kunt ook zeggen on ne tond pas un oeuf ('een ei scheer je niet'), of chercher des poils sur un oeuf ('haar zoeken op een ei'), of chercher à tondre un oeuf ('een ei proberen te scheren'). In de laatste twee gevallen wordt dus meer gefocust op de inhaligheid van de dader, terwijl onze uitdrukking het slachtoffer meer centraal stelt.

Iets anders nu. Nu we het toch over eieren hebben, is het misschien goed om ook het culinaire aspect van het ei eens te bekijken. Frankrijk blijft immers toeristenbestemming nummer 1 voor Nederlanders en hoe leg je dan uit hoe je je eitje wilt? Noteer dus even je voorkeur uit onderstaand lijstje:

un oeuf à la coque of un oeuf mollet - 'een zachtgekookt ei' (voor wie echt de fijne kneepjes wil weten: 3 minuten koken levert un oeuf à la coque op, even doorkoken tot het geel enigszins begint te stollen - mijn persoonlijke favoriet - geeft un oeuf mollet)

un oeuf dur - een hardgekookt ei

un oeuf brouillé - 'roerei'

des oeufs à la neige - 'gepocheerd eiwitschuim'

un oeuf sur le plat (˜au plat) - 'een spiegelei' (of... 'een vrouw met platte boezem')

Bon appétit!

volgende keer

Is mijn moeder jarig...

mettre tous ses oeufs dans le même panier

alles op één kaart zetten
('al zijn eieren in hetzelfde mandje leggen')

Joyeuses Pâques! Een goed advies voor iedereen die nu eieren gaat zoeken: leg ze niet allemaal in hetzelfde mandje. Als je je evenwicht verliest, ben je ze allemaal kwijt. Er is weleens geopperd dat de uitdrukking zoals die in het Frans gesteld wordt, afkomstig is uit Cervantes' Don Quichotte, maar het lijkt erop dat de uitdrukking al eerder bestond in het boerenleven.

Er bestaat in het Frans - net als in het Nederlands - nog een andere uitdrukking die betrekking heeft op de breekbaarheid van eieren: marcher sur des oeufs ('op eieren lopen').

Maar neem voor nu gewoon het advies van vandaag aan, anders heeft iemand vast nog wel een appeltje met je te schillen (avoir un oeuf à peler avec quelqu'un, 'met iemand een eitje te pellen hebben'). Quel oeuf! ('Wat een oen!')

volgende keer

is het nog steeds Pasen, dus nog meer eieren...

tuer la poule aux oeufs d'or

de kip met de gouden eieren slachten

Dit is nu eens echt een Franse uitdrukking, want hij is afkomstig uit een van de beroemde fabels van La Fontaine (1621-1695). In de overigens op de dichter Aesopus geïnspireerde fabel komt een vrek voor die een kip heeft die steeds gouden eieren legt. Denkend dat deze kip een schat in zijn binnenste verbergt, slacht hij hem en dan komt hij erachter dat de kip niets anders verbergt dan een gewone kip. Had hij hem in leven gelaten, dan had hij zich nog iedere dag kunnen verrijken. Voor wie de originele fabel nog eens in zijn geheel wil beluisteren, zie hier een filmpje:

volgende keer...
is het Eerste Paasdag, dus gaan we nog even verder met eieren...

les drapeaux en berne

stadhuis Rotterdam 24 maart 2016

de vlaggen halfstok

de Erasmusbrug 23 maart 2016

Gisteren hingen in Rotterdam overal Belgische vlaggen halfstok uit eerbetoon voor de slachtoffers die gevallen zijn tijdens de terroristische aanslagen van 22 maart j.l. Waarom er de weken daarvoor geen Turkse vlaggen halfstok hingen, is niet duidelijk, maar daar gaat het nu niet over. De Franse uitdrukking laat zich niet vertalen... omdat hij uit het Nederlands afkomstig schijnt te zijn. Als er in andere talen Nederlandse woorden worden overgenomen, dan zijn die meestal uit de scheepvaart afkomstig (denk bijvoorbeeld aan het Franse bâbord en tribord voor 'bak- en stuurboord'), ook als deze woorden bij ons in onbruik zijn geraakt. Dat lijkt het geval te zijn voor en berne dat vroeger in de Nederlandse scheepvaart werd gebruikt in de betekenis van 'zoom, rand'. Vaak worden vlaggen die halfstok hangen inderdaad aan de rand vastgemaakt om te voorkomen dat ze gaan wapperen. In de Franse scheepvaart wordt overigens gesproken van drapeaux hissés à mi-drisse waarbij drisse 'hijstouw' betekent.

volgende keer

op Paaszaterdag alles over eieren...