c'est le bouquet !

dat kan er ook nog wel bij, dat doet de deur dicht !
('dat is het boeket')

Als iemand je in Frankrijk een bloemetje aanbiedt, kun je maar beter niet zeggen C'est le bouquet ! hoewel het op zich een juiste constatering is. De uitdrukking moet je namelijk ironisch opvatten en betekent dus juist het tegenovergestelde van blijdschap, tevredenheid of dankbaarheid. Oorspronkelijk zat die ironie er nog niet in, en betekende C'est le bouquet ! 'dat is het hoogtepunt', positief bedoeld dus, maar nu is het zoiets als 'Dat kan er ook nog wel bij', ook ironisch bedoeld, want als je dat zegt in het Nederlands, dan heb je het juist even helemaal gehad...

volgende keer

Kennen ze in het Frans ook zoiets als 'ochtendrood, water in de sloot' ?

mettre la main à la poche

(diep) in de buidel tasten
('de hand in de zak steken')

Deze persoon heeft het waarschijnlijk al moeten doen, want zo te zien is hij platzak, maar als je in het Frans in de buidel moet tasten om iets (kostbaars) te financieren, dan steek je dus je hand niet in de geldbuidel, maar in je broekzak. Duidelijk toch?

volgende keer

Waarom kun je als iemand je een mooie bos bloemen aanbiedt, maar beter niet zeggen: "C'est le bouquet !" ?

se piquer de

zich laten voorstaan op, prat gaan op
('zich prikken met')

Dat wordt nog een hele opgave voor de egel hiernaast...

Ik heb de herkomst van deze uitdrukking nog niet kunnen vinden, maar je komt hem vaak tegen. Iemand kan se piquer de littérature bijvoorbeeld, en dan wil hij of zij vooral laten weten dat hij/zij veel kennis heeft van de literatuur, m.a.w. er zit iets pedants of arrogants in de uitdrukking, of laten we in ieder geval zeggen dat degene van wie wordt gezegd dat hij se pique bepaald niet bescheiden is. Er zijn nog wat andere uitdrukkingen met se piquer. Onlangs zagen we nog se piquer le nez of se piquer la ruche voor iemand die graag een glaasje drinkt, maar als je se pique pour un rien, dan ben je behoorlijk lichtgeraakt. Iemand die se pique au jeu, blijft verbeten doorspelen ook al weet hij dat hij gaat verliezen. En iemand die se pique 'tout court', is verslaafd aan de verdovende middelen: die spuit.

volgende keer:

Hoe zeg je in het Frans dat je in de buidel moet tasten?

hoe vertaal je 'groeien' in het Frans?

augmenter - s'accroître - croître - s'étendre - grandir - grossir - pousser - prendre - végéter

Laten we eerst even onderscheid maken tussen mensen, planten en dingen. Mensen hebben de neiging te grandir. Dat kan staan voor letterlijk, fysiek groeien: 'wat ben je gegroeid!' comme tu as grandi ! 'hij moet nog groeien' il doit encore grandir, maar ook voor 'opgroeien': il a grandi dans un milieu bourgeois ('hij is in een burgerlijk milieu opgegroeid'). Als je het over planten hebt, gebruik je het werkwoord pousser : l'herbe pousse vite ('het gras groeit hard') of ook wel végéter of croître. Nog even terug naar pousser: als je het niet over de hele mens hebt, maar een onderdeel (bijv. haar), dan gebruik je dit werkwoord in plaats van grandir : il laisse pousser sa barbe ('hij laat zijn baard groeien'). En als je het groeiproces gaat meten, dan kun je ook prendre gebruiken: elle a pris six livres ('ze is zes pond gegroeid'). Ook voor gewicht gebruik je dat: elle a pris six kilos ('ze is zes kilo aangekomen'). En als je dat bedoelt met 'groeien', dan kun je ook grossir ('dik worden') gebruiken. Het werkwoord croître kan ook voor dingen en begrippen gebruikt worden die toenemen (zo is een croissant eigenlijk een 'wassende (groeiende) maan'), net als s'accroître : ma considération pour vous s'accroît ('mijn achting voor u neemt toe'). In de betekenis 'toenemen' kunnen ook de werkwoorden augmenter en zelfs grandir (bijv. in impatience grandissante 'groeiend ongeduld') gebruikt worden. Bedoel je met 'groeien' 'zich uitbreiden' dan kan ook s'étendre gebruikt worden: le mécontentement s'étend ('de ontevredenheid groeit').

volgende keer:

Sommige mensen groeien van zelfvoldaanheid. Hoe kun je 'pochen' in het Frans?

tourner au vinaigre

slecht aflopen, daar komt een hoop gedonder van
('azijn worden')

Natuurlijk denken we bij deze uitdrukking niet aan de milde, smaakvolle balsamico-azijn waarmee we een lekkere salade kunnen optillen, maar aan wijn die zuur wordt. Je hoopt op een lekkere smaaksensatie, maar je vertrekt je gezicht al bij de eerste slok, omdat de wijn wrang is geworden. 

Zo kan ook een aanvankelijk goed bedoelde discussie flink uit de hand lopen, waarbij de sfeer verzuurt en het als je niet oppast tot een handgemeen komt.

En om dan in de beeldspraak van de vinaigrette te blijven: een ander belangrijk ingrediënt naast de azijn is natuurlijk de mosterd. En als iemand ergens heel 'giftig' van wordt, kun je zeggen dat de mosterd hem naar de neus stijgt: la moutarde lui monte au nez. Het komt heel nauw bij het maken van een lekkere vinaigrette...

volgende keer:

Hoe vertaal je 'groeien' in het Frans?

prendre ombrage de

zich gekwetst voelen, jaloers zijn
('(een) schaduw(plek) nemen')

Een ombrage is een plek met schaduw,   in eerste instantie 'lommer', 'schaduwrijke bladeren (en takken)'. Dat soort schaduwrijke plekken lijkt sommige dieren argwaan en onrust in te boezemen. Als je je gekwetst voelt, kun je ook plotseling heftig reageren, en dan kan de uitdrukking gebruikt worden in dezelfde betekenis als  het eerder besproken prendre la mouche. ('een kort lontje hebben, heftig reageren', lett. 'de vlieg pakken'). 

volgende keer:

Hoe kun je in het Frans zeggen dat ergens 'gedonder van komt' ?

ne pas avoir un radis

geen rooie cent hebben
('geen radijs hebben')

Deze uitdrukking stamt uit het midden van de negentiende eeuw, toen radijsjes een bijzonder goedkope groente waren en zelfs regelmatig gratis werden uitgedeeld in cafés om de dorst op te wekken. Als je je zelfs geen radijs kon veroorloven, dan had je dus geen rooie cent. De ronde vorm van het radijsje roept misschien ook het beeld van een stuiver op, want twee andere uitdrukkingen om hetzelfde te zeggen zijn ne pas avoir un rond (lett. 'geen rondje (munt) hebben') en être sans le sou ('zonder stuiver zitten'). Je kunt in omgangstaal ook 'gemaaid' zijn (être fauché) eventueel uitgebreid met 'zoals het koren' : être fauché comme les blés.

volgende keer:

Zoek je als je jaloers of gekwetst bent, de schaduw op?