vouloir en avoir le coeur net

er het zijne van willen weten

(lett. 'er een zuiver/duidelijk hart van willen hebben')

We hebben al eerder gezien dat het hart niet alleen gezien wordt als de zetel van gevoelens en zielenroerselen, maar aanvankelijk ook als de plek waar gedachten ontstaan. Vandaar dat in het Frans en in het Engels niets uit het hoofd maar uit het hart wordt geleerd (by heart, par coeur). Als je nu eens precies wilt weten hoe iets zit, waar je je aan te houden hebt (à quoi s'en tenir), dan zeg je in het Frans je veux en avoir le coeur net. In het plaatje hierboven zien we daar een voorbeeld van in een advertentie van de Franse aids-stichting. Daarin wordt iemand die er nu echt eens het zijne van wil weten aangeraden om naar een van de 126 centra te gaan waar gratis en anoniem een HIV-test gedaan kan worden. Dan weet je tenminste waar je aan toe bent (on sait à quoi s'en tenir).

volgende keer

gaan we ons voor het eerst ook eens bezighouden met eenvoudige vertaalkwesties. Spannend...

la caque sent toujours le hareng

afkomst verloochent zich niet / wie voor een dubbeltje geboren is, wordt nooit een kwartje
('de harington ruikt altijd naar haring')

Haring heeft - zoals de meeste vis overigens - een sterke geur als hij enige tijd in een ton bewaard wordt en de ton blijft dus altijd naar haring ruiken, ook al is hij al geruime tijd  geleden geleegd. Een harington heet een caque  in het Frans, hetgeen voor ons Nederlanders de onwelriekendheid nog eens extra benadrukt. Het woord komt ook terug in de uitdrukking serrés comme des harengs en caque ('als haringen in een ton zitten'), een variant van het inmiddels meer gebruikte serrés comme des sardines ('als sardientjes opeengepakt zijn').

Terug naar onze uitdrukking van vandaag, die helaas mensen die van een nederige afkomst zijn weinig reden tot optimisme geeft. Die afkomst zou namelijk net als de geur van de haringen nooit meer helemaal uit de ton verdwijnen, of zoals bij ons wel gezegd wordt: 'wie voor een dubbeltje geboren is, wordt nooit een kwartje'. 

volgende keer

bekijken we hoe je in het Frans zegt dat je ergens meer van wilt weten...

grand aise d'avoir la clé des champs

het is een groot goed om vrij te zijn / je zo vrij als een vogeltje voelen
(groot gemak om de sleutel van de velden te hebben)

Vandaag vieren we Bevrijdingsdag en laten we eerlijk zijn: vaak beseffen we ternauwernood wat een groot goed het is om in vrijheid te leven. In het Frans bestaat een spreekwoord om dit gevoel uit te drukken, al moet ik toegeven dat de connotatie wat luchtiger is. Wij kunnen ons zo vrij als een vogeltje voelen. Een Fransman hoeft niet het luchtruim te kiezen om zich vrij te voelen. Dat heb je nu eenmaal als je in een veel dunbevolkter land leeft als wij: je gaat gewoon de vrije natuur in, de velden op. Als je dus de sleutel van die vrije natuur hebt, mag je jezelf een gelukkig mens prijzen. 

Het spreekt voor zich dat veel recreatieve organisaties zich van deze spreuk bedienen. Zo zijn er vakantieverblijven die zichzelf La clé des champs noemen en heet de Open Boerderijendag die ieder jaar begin deze maand wordt gehouden Prenez la clé des champs.

Een fijne Bevrijdingsdag!

volgende keer

Zijn we echt allemaal even vrij, of geldt toch dat wie voor een dubbeltje geboren is, nooit een kwartje wordt?

brouiller les pistes

zijn sporen uitwissen
('de sporen verwarren')

Chawad: "Ze vroegen me mijn kattenbak te lenen. Ik ben ze gewoon ter dienst geweest."

Exclusieve foto van de politie-interventie die momenteel aan de gang is in Brussel

Verstop jezelf

Vandaag houden we een minuut stilte om de oorlogsslachtoffers te gedenken. Je kunt ook radiostilte houden om je sporen uit te wissen. Herinnert u zich nog hoe dat gebeurde enkele dagen na de aanslagen in Parijs in november vorig jaar? In Brussel was een grootscheepse politieactie aan de gang om de daders te vinden. Om te voorkomen dat bewoners bedoeld of onbedoeld informatie zouden geven via de sociale netwerken, vroeg de Brusselse politie de bevolking om een radiostilte in acht te nemen op deze media. Vervolgens deelden steeds meer Brusselaars tweets en Facebookberichten waarin katten een hoofdrol speelden. Hierbij enkele voorbeelden. 

wachten in onwetendheid

qui trop embrasse mal étreint

Je moet niet te veel hooi op je vork nemen
('wie te veel omarmt/aanpakt, houdt slecht vast')

In onze tijd wordt nogal eens van ons verwacht dat we kunnen multitasken maar in de Middeleeuwen wist men ons er al voor te behoeden dat we niet te veel verschillende taken tegelijk aan moesten pakken, omdat je daarmee het risico verhoogt dat het geheel misloopt. Aanvankelijk (aan het eind van de veertiende eeuw!) luidde de uitdrukking Qui trop embrasse, peu étreint . Later is peu ('weinig') vervangen door mal ('slecht'). Het werkwoord embrasser, dat nu vooral in de betekenis 'omhelzen, kussen' wordt gebruikt, betekende in de veertiende eeuw letterlijk 'iets in zijn armen drukken', maar ook 'iets willen aanpakken, zich ergens in storten'. Ook de beroemde zestiende-eeuwse schrijver-filosoof Montaigne gebruikte in zijn Essais een variant van deze uitdrukking: Nous embrassons tout, mais nous n'estreignons que du vent ('we pakken alles aan, maar we houden slechts wind/lucht vast'). 

volgende keer

houden we een minuut (radio)stilte...

ça ne casse pas trois pattes à un canard

dat is dertien in een dozijn / daar is niets bijzonders aan
('dat breekt geen drie poten bij een eend')

Dit is een nog tamelijk recente uitdrukking en je zou denken: 'hoe kom je erop?' In feite is het een aanvulling op het werkwoord casser, waarvan de eerste betekenis 'breken', 'kapot maken' is, maar dat daarnaast ook kan betekenen 'een verpletterend effect hebben'. Met beide betekenissen van het werkwoord wordt vervolgens een woordspelletje gespeeld en net zomin als je ooit dertien exemplaren van iets in een dozijn zult kunnen vinden, is het verre van waarschijnlijk dat je ooit een eend met drie poten aan zult treffen, laat staan met drie gebroken poten...

volgende keer

Kun je in het Frans ook te veel hooi op je vork nemen?

travailler d'arrache-pied

je uit de naad / het lazarus werken
(lett. 'je voet eraf werken')

Op deze Dag van de Arbeid uiteraard een uitdrukking over 'werken', al was het maar omdat wij zowat het enige land ter wereld zijn dat op deze dag (als hij niet op een zondag valt zoals nu) gewoon doorwerkt. Het klinkt alsof bedoeld wordt dat je zo lang doorwerkt tot je voet ervan af valt, maar dat is niet de betekenis van de uitdrukking. De zegswijze dateert uit het begin van de zestiende eeuw en betekende destijds 'meteen, onmiddellijk' en wat je je erbij moet voorstellen, is dat iemand die onmiddellijk aan het werk gaat, zich losrukt (zijn voeten losrukt) van de grond, van de staat van onbeweeglijkheid, onmiddellijk in beweging komt. De zestiende-eeuwse schrijver Rabelais gebruikte de uitdrukking al in de betekenis van 'zonder onderbreking, voortdurend' en zo kreeg de uitdrukking langzaam haar moderne betekenis.

volgende keer

een 'dertien-in-een-dozijn' uitdrukking...