faire ses ablutions

zich afpoedelen
('zich ritueel wassen')

Of in coronatijd alle stappen ook 20 seconden moeten duren, is mij niet bekend, maar het is in ieder geval wel grondiger dan ons 'zich afpoedelen' doet vermoeden. 

In de islam is de rituele wassing verplicht voordat je gaat bidden en iedere moskee heeft daar dan ook een speciale ruimte voor. 

In de katholieke kerk moe(s)ten de handen gewassen worden voor het ontvangen/uitdelen van de heilige communie (nu gebeurt dat meestal alleen nog door de priester). In de Latijnse mis sprak de priester daarbij de woorden uit: Lavabo inter innocentes manus meas ('ik zal temidden van onschuldigen mijn handen wassen'). Dat eerste woord lavabo ('ik zal wassen') is vervolgens de aanduiding van de rituele wassing geworden en vervolgens van de plek waar dit gebeurde. Nu is het het Franse woord voor 'wasbak / fonteintje'.

volgende keer:
wordt het van kwaad tot erger...

panneaux insolites : interdit aux canards de manger du pain

Wij brengen bij de eenden in herinnering 
dat het hun ten strengste verboden is brood 
te eten. Onrechtmatige consumptie van brood 
kan de dood van jonge eendjes teweegbrengen.
Dankuwel.

verboden brood te eten

Het moge duidelijk zijn dat dieren in Frankrijk zeer serieus worden genomen en dat ze persoonlijk worden aangesproken op hun verantwoordelijkheid. Misschien kunt u er zelf nog een beetje toezicht op houden?...

volgende keer:
poedelen we ons af...

français de la rue : huppé

deftig, rijk
('gekuifd')

Deftige vogel, nietwaar? In Midden- en Zuideuropa en de Kaukasus heb ik hem vaak gehoord, de hop (in het Frans huppe, 'kuif'), heel gemakkelijk te herkennen omdat hij meestal drie keer zijn eigen naam roept: 'hop-hop-hop'. Eén keer heb ik hem zelfs in al zijn pracht voorbij zien vliegen, op de trappen van het Potalapaleis in Lhasa, Tibet. 

Rijke lui hebben geld genoeg om zich flink op te doffen en worden daarom wel huppé genoemd, dat zowel 'deftig, chic gekleed' als gewoon 'rijk' betekent.

volgende keer:
gaan we de eendjes voeren...

être un as

Veeleisend zijn... of niet
'Het slagingspercentage is voortreffelijk!'

een kei zijn
('een aas zijn')

Een 'aas' is hier geen 'kadaver', maar de speelkaart met de hoogste waarde. Dat was de kaart overigens niet altijd. Aanvankelijk had de aas de laagste numerieke waarde, nl. één (harten één bestaat immers niet, dat was de harten aas). Eind achttiende eeuw werd er een kaartspel bedacht - manille - waarin de aas juist meer waard was dan de hoogste kaart (10) en dat spel werd in de Eerste Wereldoorlog veel gespeeld door gevechtspiloten tussen twee missies door. Zodra de betreffende piloot zijn tiende vijand had neergeschoten, werd hij een as naar analogie met het kaartspel dat ze zo vaak speelden.

volgende keer:
poedelen we ons af...

yoyoter de la cafetière / touffe

niet goed snik zijn
('jojoën met de koffiepot / een pluk haar')

Sinds het midden van de negentiende eeuw is in het argot cafetière een van de aanduidingen voor het hoofd. Met touffe (in dit geval 'pluk haar') wordt alles wat letterlijk hooggeplaatst is aangeduid, in dit geval dus het hoofd of de hersenen. De combinatie met yoyoter ('jojoën') bestaat pas sinds het midden van de twintigste eeuw toen dit tamelijk zinloze spel een rage werd. En als je bovenkamer aan het jojoën is, dan is het misschien tijd om opgenomen te worden...

volgende keer:
zijn we een kei...

être aux abonnés absents

van de aardbodem verdwenen zijn / geen teken van leven geven
('van de afwezige geabonneerden zijn')

Deze uitdrukking dateert uit de tijd dat er bij het telefoneren nog geen automatische verbindingen werden gelegd, maar je eerst werd verbonden met een medewerk(st)er die vervolgens met kabels een verbinding tot stand bracht tussen jou en degene die je wilde bellen. In Frankrijk was dat het geval tot 1960. Er bestonden destijds ook nog geen antwoordapparaten, maar als je afwezig was kon je eventueel gebruik maken van de service abonnés absents waardoor de medewerk(st)er van de telefoondienst kon zien dat je niet in de gelegenheid was om de telefoon op te nemen.

volgende keer:
zijn we niet goed snik...

trois pelés et un tondu

anderhalve man en een paardenkop
('drie kaalkoppen en een kaalgeschorene') 

Twee elementen zijn van belang in deze uitdrukking: het geringe aantal (als er maar vier mensen komen opdagen op een groot evenement, dan is dat teleurstellend) en het geringe belang van de betreffende personen.

Waarom die minachting voor kaalhoofdigen (immers, waar hersens zitten, kan geen haar groeien - ik moet onze soort toch op zijn minst verdedigen, nietwaar?) ?

Het kan niet aan een gebrek aan mannelijkheid liggen, aangezien kaalhoofdigheid vaak gestimuleerd wordt door een overmaat aan testosteron, maar dat wist men vroeger nog niet... Vast staat in ieder geval dat in het Oud-Frans pelé ook stond voor 'gierig' en 'uitschot' en dat soort publiek heb je natuurlijk liever niet. Later kon het ook betekenen dat je leed aan pelade (alopecia areata), een aandoening van de hoofdhuid waarbij plaatselijk haar uitvalt en waarvan men vreesde dat die besmettelijk was, en tondu duidde ook personen aan die leden aan teigne ('ringworm'), een schimmelinfectie van de huid.

Het ging dus om ongezonde, onhygiënische personen die je maar liever kon mijden...

volgende keer:
verdwijnen we van de aardbodem...