être aux (petits) oiseaux

in de wolken / in de zevende hemel zijn
('bij de vogeltjes zijn')

Frankrijkgangers hebben deze uitdrukking misschien nooit gehoord, en dat kan kloppen. Zij kennen misschien eerder de uitdrukking être aux anges ('bij de engelen zijn') of être au septième ciel ('in de zevende hemel zijn'). Maar er is nog een ander groot land aan de andere kant van de oceaan waar Frans gesproken wordt: in Canada zijn de engeltjes in de hemel vervangen door vogeltjes. Misschien heeft de ontkerkelijking zich in Québec wel grondiger voltrokken dan op het Europese vasteland? De uitdrukking is gemakkelijk te begrijpen. Misschien verdient alleen de variant van de zevende hemel enige nadere verklaring. Daarvoor moeten we terug naar de tijd voor Copernicus en Galilei. Toen stelde men zich het universum voor als een stelsel waarin de aarde zich in het midden bevond met daaromheen zeven sferen: volkomen doorzichtige kristallen schijven waarin zich een hemellichaam bevond: de sfeer van de maan, van Mercurius tot en met de laatste toen bekende planeet, Saturnus. Saturnus bevond zich in de zevende hemel. Voorbij de zevende hemel bevond zich het firmament, waar de sterren zich bevonden en boven dat alles verbleef God zelf. Tot in de vijftiende eeuw was men nog wel in de derde hemel te vinden, de sfeer van Venus, godin van de liefde. Maar ja, voor de mens is het natuurlijk nooit genoeg. We bouwden immers ook de toren van Babel om God zelf te bereiken. Verder dan de zevende hemel zijn we echter kennelijk nooit gekomen. De Québécois zijn bescheidener en gemakkelijker tevreden te stellen: zij raken al in extase in onze eigen directe omgeving, bij de vogeltjes...

volgende keer

Hoe zeg je in het Frans: 'Daar trap ik niet in!'?

avoir la tête dans le cul

een kater hebben
(lett. 'het hoofd in de kont hebben')

Dit is een relatief recente uitdrukking, die pas aan het eind van de twintigste eeuw algemeen (vulgair) is geworden. Voor de duidelijkheid: het gaat er niet om je hoofd in andermans kont te steken, maar het gaat daadwerkelijk om een exercitie van buitengewone lenigheid. Mocht je toch slagen in deze bovenmenselijke vorm van buigzaamheid, dan is het te verwachten dat je blik enigszins vertroebeld is en dat je geluiden ietwat vervormd en afgedekt waarneemt. Of misschien wil je je na een uit de hand gelopen feestje het liefst oprollen in je bed, zoals sommige dieren dat ook kunnen, met hun hoofd tegen hun kont...

volgende keer...

zoeken we het eens beetje minder laag bij de grond, tussen de vogels om precies te zijn.

mardi: panneaux insolites

'Scheten-in-koor-steeg'

Voorwaar een bijzondere straatnaam. Toch hoeft dit niet te verbazen. Het heeft er waarschijnlijk niets mee te maken, maar Frankrijk is niet voor niets het land dat iemand heeft voortgebracht als Joseph Pujol, alias de petomaan, oftewel iemand die de kunst verstaat om naar believen winden te laten en daar een publiek mee probeert te vermaken. De kunst is vooral om bewust de kringspier van de anus te manipuleren zodat gassen met variërend geluid het lichaam uitgeperst worden. 

Deze Joseph Pujol werd overigens zelf ook geboren in een straat met een merkwaardige naam, nl. rue des Incurables, 'de straat van de ongeneeslijken' in Marseille. Pujol maakte furore in de jaren 1890-1894 in de Moulin Rouge in Parijs, waar hij melodieën ten gehore bracht met behulp van lucht uit zijn endeldarm. Naar verluidt verdiende hij hier zelfs meer mee dan de beroemde Sarah Bernhardt. Hij trad op voor vele beroemdheden, zoals de Engelse en Belgische koning en Sigmund Freud. Op zijn repertoire stond o.a. de Marseillaise, maar ook bekende liedjes als Au clair de la lune. De Eerste Wereldoorlog maakte een eind aan zijn carrière en daarna ging hij zich weer wijden aan zijn oorspronkelijke beroep, dat van koekjesbakker. Hij werd 88 jaar oud en zijn graf is nog steeds te bezichtigen in La Valette in de Var. Er is zelfs een filmfragment van hem bewaard gebleven. Helaas dateert dit wel uit de tijd van de stomme film...:

volgende keer...
Nu we toch zo bezig zijn: wat is er aan de hand als je in het Frans je hoofd in je kont hebt zitten?

ne pas avoir froid aux yeux

onverschrokken zijn, voor de duivel niet bang zijn
(lett. geen koude ogen hebben, het niet koud hebben aan je ogen)

Tja, maar hoezo geen koude ogen hebben? Ik heb alleen een volgende - ogenschijnlijk vergezochte - verklaring kunnen vinden: in de zestiende eeuw schijnt avoir froid heel vaak overdrachtelijk te zijn gebruikt in combinatie met lichaamsdelen. Zo betekende bijvoorbeeld avoir froid aux dents ('het koud aan je tanden hebben') honger hebben en avoir froid aux pieds ('koude voeten hebben') jaloers zijn (maar waarom dat dan weer?). In het bargoens van de negentiende eeuw was avoir froid (een verkorte versie van avoir froid au cul 'een koude kont hebben') een aanduiding voor 'bang zijn', 'een angsthaas zijn'. Van een kont naar een oog zou volgens de Franse taalkundige Alain Rey een kleine stap zijn, aangezien in hetzelfde bargoens met een oeil ('oog') ook de anus wordt aangeduid... En zo zijn we toch ineens weer in scabreuze sferen terechtgekomen. 

de volgende keer

is het weer dinsdag... mardi, panneaux insolites...

avoir un poil dans la main

aartslui zijn
('een haar in je hand hebben')

De herkomst van deze uitdrukking is niet helemaal duidelijk, al weten we dat hij vanaf het begin van de negentiende eeuw regelmatig voorkomt. Sommigen hebben geopperd dat iemand die zijn handen nooit gebruikt (om te werken) daar uiteindelijk vanzelf haren in zal zien groeien. 

Een andere verklaring gaat er niet van uit dat de haar in kwestie uit de hand groeit, maar dat hij er door een ander in is gelegd met de vraag die goed te bewaren. Als iemand anders hem vervolgens vraagt om te werken, kan hij steeds antwoorden dat hij die niet kan gebruiken omdat hij immers zijn hand gesloten moet houden om deze belangwekkende taak te kunnen uitvoeren. Deze verklaring is misschien waarschijnlijker, aangezien er ook een variant bestaat waarin iemand die echt heel heel lui is, een queue de vache ('koeienstaart') in de hand heeft en die groeien toch echt niet spontaan uit een mensenhand...

volgende keer

In het uiterste noord-oosten van ons land lijkt het eindelijk een beetje koud te worden. Wat betekent het echter als je het niet koud hebt aan je ogen?

avoir mangé du lion

barsten van de energie
(lett. 'leeuw gegeten hebben')

Zoals ik al zei eten we tijdens de feestdagen vaak dingen die de rest van het jaar niet zo vaak op ons bord belanden. Zo heb ik zelf gisteren struisvogelbiefstuk gegeten, maar leeuw? Nee, dat heb ik nog nooit geproefd. Maar de Fransen - die een heel scala aan culinaire uitdrukkingen kennen - kunnen zich er wel een voorstelling bij maken. Van iemand wiens enthousiasme niet te temperen lijkt, die helemaal uit zijn bol gaat doordat hij barst van de energie, wordt kennelijk vermoed dat hij leeuw gegeten heeft. De leeuw wordt immers gezien als een edel dier dat sterk en dapper is, maar ook agressief en wreed. Hij moet dus wel  beschikken over een grote portie energie en een niet te temmen vechtlust. Het eten van een leeuw zou dus een zelfde effect moeten opleveren als een blik spinazie op Popeye. Je moet inderdaad denken aan zo'n plotseling effect, want de uitdrukking wordt vooral gebruikt bij iemand die normaal gesproken niet zo'n energiek gedrag vertoont.

volgende keer

Hoe noem je iemand die juist getuigt van het tegendeel, iemand die aartslui is?

L'enfer est pavé de bonnes intentions

De weg naar de hel is geplaveid met goede voornemens
(lett. 'de hel is geplaveid met goede bedoelingen' en in de variant hiernaast 'de toekomst is geplaveid met goede bedoelingen')

In de titel van het boekje hiernaast gaat het om onbedoelde kwalijke neveneffecten van geniale uitvindingen, maar in de weinig optimistische christelijke spreuk gaat het uiteraard om de constatering dat goede voornemens zelden gerealiseerd worden. Erger nog, het hebben van goede voornemens alleen is niet genoeg om te voorkomen dat je eeuwig zult branden in de hel... De uitdrukking in zijn huidige vorm bestaat sinds de negentiende eeuw, maar varianten ervan duiken al op sinds de twaalfde eeuw en schijnen zich van Engeland te hebben verspreid over het continent.

Mes meilleurs voeux pour l'année 2016, 'de beste wensen voor het jaar 2016' trouwens! Het laatste wat ik natuurlijk wil, is ieders goede voornemens de grond in boren met zo'n zuurpruimerige fatalistische spreuk als die van vandaag. Mijn excuses daarvoor.

Laten we daarom eindigen met een wat optimistischere Franse nieuwjaarsspreuk: A Nouvel An, nouvel élan (lett. 'Met Nieuwjaar een nieuwe bezieling'). Dat al het goeds dat het afgelopen jaar misschien nog is uitgebleven, het komende jaar gerealiseerd moge worden!

volgende keer

De afgelopen feestdagen hebben we natuurlijk weer van alles gegeten, maar bij wie stond er ook leeuw op het menu?