doreur d'image

spin doctor
('vergulder van beelden/plaatjes/imago')

Toen we het gisteren over Trumps eigengereidheid hadden en zijn onwil om zich ook maar iets aan te trekken van raadgevers, vroegen we ons af of het Frans ook een eigen woord had voor het begrip 'spin doctor'. Dat hangt er een beetje van af waar je Frans spreekt. In Frankrijk zelf wordt of - net als in het Nederlands - het Engels-Amerikaanse woord overgenomen of men heeft het over een expert en relations publiques ('PR-expert') en - minder vaak - over een conseiller en communication ('communicatie-adviseur'). In Noord-Amerika zelf wordt echter ook Frans gesproken en in Canada is de term doreur d'image gebruikelijk. Een doreur is eigenlijk een ambachtsman die voorwerpen verguldt, bladgoud aanbrengt op ornamenten, een vak dat uiteraard in het land van de Zonnekoning meer werk oplevert dan in ons nuchtere Nederland. Iemand die 'beelden/plaatjes' verguldt, is dus kennelijk vooral bezig met het oppoetsen van iemands imago, inderdaad de belangrijkste taak van een spin doctor. Dat oppoetsen, mooier voorstellen dan iets is, zit ook al in de uitdrukking dorer la pillule (lett. 'de pil vergulden'), dat we al eerder besproken hebben.

volgende keer

Hoe kun je in het Frans zeggen dat iets volledig mislukt, de mist ingaat?

n'en faire qu'à sa tête

gewoon doen waar je zin in hebt
('slechts aan je hoofd doen')

Als je alle goede raad van anderen in de wind slaat en gewoon blijft doen waar je zin in hebt, zeg je in het Frans dat iemand n'en fait qu'à sa tête (of: en fait à sa guise). Al in de vijftiende eeuw bestond de uitdrukking faire de sa teste 

die zoiets betekende als 'het zelf wel uitmaken'. Deze uitdrukking was evenwel iets positiever dan n'en faire qu'à sa tête waaruit duidelijk minachting spreekt voor wat anderen van je eigengereidheid vinden.

Als Donald Trump geen Amerikaanse maar Franse presidentskandidaat was geweest, dan zouden zijn spin doctors ongetwijfeld regelmatig hebben verzucht: Il n'en fait qu'à sa tête !

volgende keer

Nu we het er toch over hebben, hoe noem je eigenlijk een 'spin doctor' in het Frans?

c'est tout vu

het is bekeken, het is een uitgemaakte zaak
('het is helemaal gezien')

Hoewel ik er nog steeds niet helemaal gerust op ben, lijken steeds meer commentatoren in Amerika en daarbuiten ervan uit te gaan dat Trump zich definitief buiten spel heeft geplaatst na steeds maar weer als een olifant door de porseleinkast te keer te zijn gegaan, culminerend in 'pussy-gate'. Maar toch, maar toch. Hebben we nu inderdaad 'alles gezien'? 

Dit hebben we in ieder geval allemaal gezien, en we kunnen er niet genoeg van krijgen (met dank aan LuckyTV):

volgende keer:
Trump blijft toch gewoon doet wat hij wil. Hoe zeg je dat eigenlijk in het Frans?

prendre son pied

ergens een kick van krijgen, ergens een groot plezier in scheppen, klaarkomen
('zijn voet pakken/nemen')

Ja, daar schrik je misschien van, een uitdrukking die deze twee betekenissen kan krijgen. Typisch zo'n uitdrukking waar je de plank mee mis kunt slaan als je een verkeerde context kiest. Misschien komt het door onze calvinistische opvoeding die plezier eigenlijk als iets zondigs ziet. De betekenis van prendre son pied is 'ergens heel veel plezier in scheppen door iets met hartstocht te doen of door de   geneugten van een nieuwe activiteit te ontdekken'. Het plaatje suggereert dat het iets te maken heeft met een baby die er zo'n plezier in schept zijn voetje vast te pakken dat hij hem in zijn mond stopt, maar dat is niet zo. De eerste  genotvolle betekenis die de uitdrukking had, is wel degelijk die van 'klaarkomen', een geneugte waarmee een baby doorgaans nog niet bekend is. 

In het argot (bargoens) van de negentiende eeuw betekende j'en ai mon pied in de mond van misdadigers 'ik heb mijn portie gehad' (van de buit), en dat werd vervolgens overgenomen door (publieke) vrouwen, die 'hun portie' hadden gehad in het bedrijven van de liefde. Pas veel later werd de uitdrukking niet alleen meer gereserveerd voor vrouwen, maar ook voor mannen. 

Als we het dan toch over 'klaarkomen' hebben, dan vind ik persoonlijk de officiële aanduiding hiervoor een stuk mooier. Zowel prendre son pied als ons 'klaarkomen' leggen zo de nadruk op het mechanische aspect ervan: 'Zo, dat is klaar. Dat hebben we ook weer gehad', terwijl de officiële Franse term zich puur concentreert op de ervaring zelf: jouir, en dat betekent 'genieten'...

volgende keer

Hoe zeg je in het Frans dat iets een 'uitgemaakte zaak' is?

marcher (être) à côté de ses pompes

van slag zijn, niet in je gewone doen zijn
('naast je schoenen lopen')

Ja, dit is even oppassen geblazen. Je denkt meteen te weten wat deze uitdrukking betekent, maar net als met losse woorden het geval kan zijn (een conducteur is geen 'conducteur' maar een 'bestuurder') kunnen er tussen uitdrukkingen valse vrienden zitten. Pompes is van oorsprong een aanduiding voor negentiende-eeuwse schoenen die waterdoorlatende zolen hadden en daardoor nogal eens als waterpompen werkten als je door plassen liep. De uitdrukking zegt niets anders dan dat je  je anders/vreemder gedraagt dan normaal gesproken. Dat kan zijn omdat je nog niet helemaal uitgeslapen bent, omdat je nog niet helemaal nuchter bent, helemaal niet geconcentreerd bent, maar ook doordat je door de omstandigheden totaal uit het veld geslagen bent. Maar het betekent dus nadrukkelijk niet dat je arrogant bent, zoals wij zijn als we naast onze schoenen lopen...

volgende keer

Hoe zeg je in het Frans dat je ergens op 'kickt' ?

Hoe vertaal je 'aandoen' in het Frans?

allumer, s'arrêter dans, desservir, faire, mettre

Uiteraard heb ik weer een beperkte keuze gemaakt uit het hele arsenaal aan mogelijke vertalingen voor ons werkwoord 'aandoen'. 

Als je met 'aandoen' bedoelt dat je een elektrisch apparaat in werking stelt (dus als je in het Nederlands 'aandoen' ook kunt vervangen door 'aanzetten'), dan gebruik je het werkwoord dat in eerste instantie gebruikt werd voor vuur ('aansteken') en dat is in het Frans allumer. In al die gevallen gebruik je dus ook éteindre (lett. 'blussen') voor 'uitzetten'. Zo kun je dus allumer (en éteindre) la lumière ('het licht'), la télé ('de tv'), l'ordinateur ('de computer'), enz.

Bedoel je met 'aandoen' het aantrekken van kledingstukken, dan gebruik je het werkwoord mettre. Dit kun je trouwens ook gebruiken voor kledingstukken die wij niet zozeer zouden aantrekken, maar opzetten. Je zegt dus zowel mettre son manteau ('zijn jas aandoen, aantrekken') als mettre un chapeau ('een hoed opzetten'). Ook voor accessoires als brillen en make-up kun je het werkwoord mettre gebruiken: mettre ses lunettes ('zijn bril opzetten') en mettre du rouge à lèvres ('lippenstift opdoen').

Als je met aandoen bedoelt, dat je ergens een stop maakt, dan kun je s'arrêter dans of desservir gebruiken. Het eerste werkwoord kun je zowel voor transportmiddelen als voor de gebruikers daarvan inzetten (on s'arrête dans le centre-ville, 'we doen het stadscentrum aan'). Het werkwoord desservir heeft alleen het vervoermiddel als onderwerp: le train dessert les gares d'Avignon et de Tarascon ('de trein doet de stations van Avignon en Tarascan aan'). 

Faire ('maken, doen') is net als mettre een werkwoord met een heel groot betekenisspectrum, en dat kun je ook als 'aandoen' gebruiken in een context als Tu ne peux pas lui faire ça ! ('Dat kun je haar niet aandoen!'). 

Daarnaast bestaan er nog veel uitdrukkingen met 'aandoen' waarbij de vertaling van het werkwoord afhankelijk is van het zelfstandig naamwoord waarmee het wordt gecombineerd, zoals passer les menottes ('handboeien aan/omdoen'), maar als we die allemaal gaan bespreken, hebben we vele pagina's nodig...

volgende keer

Kun je in het Frans ook naast je schoenen lopen en betekent dat dan ook hetzelfde als bij ons?

avoir la berlue

zich iets verbeelden, hallucineren, hersenschimmen hebben, ze zien vliegen
('een schemering voor de ogen hebben')

C'est bien toi, ou est-ce que j'ai la berlue ? ('Zie ik het nou goed? Ben jij het, of verbeeld ik het me?). Tu as la berlue ! ('Je ziet ze vliegen!') Si je n'ai pas la berlue, c'est bien lui ! ('Als ik mijn ogen mag geloven, dan is hij het!'). Dit zijn wat voorbeelden van hoe je de uitdrukking avoir la berlue kunt gebruiken. Waar het woord berlue - dat trouwens ook in het bijvoeglijk naamwoord éberlué ('perplex, stomverbaasd') zit - vandaan komt, is niet helemaal duidelijk. Misschien is het een verbastering van het dertiende-eeuwse werkwoord belluer dat zowel 'verblinden' als 'bedriegen' betekende. Aanvankelijk had het vooral betrekking op bedrieglijke praatjes. Vervolgens is het woord in onbruik geraakt om twee eeuwen later weer op te duiken om een medische aandoening te beschrijven waarbij sprake was van gezichtsbegoocheling. Dat heeft in de zeventiende eeuw weer aanleiding gegeven tot de uitdrukking die momenteel nog steeds gebruikt wordt.

volgende keer

bekijken we hoe we 'aandoen' kunnen vertalen in het Frans.