d'accord, Hector !

okiedokie !
(O.K., Hector !)

Het plaatje suggereert dat we hier weer eens te maken hebben met een oude literair getinte uitdrukking, maar dat is niet het geval. Er wordt hier niet gerefereerd aan de  onfortuinlijke Trojaanse held Hector (het paard wordt gemend door Achilles...), maar het is een voorbeeld van een veel gebruikt procédé in uitdrukkingen, namelijk rijm. Vergelijk het met ons 'aju paraplu'. Het Frans kent een aantal van deze kleine rijmpjes met eigennamen. Toen ik ze tegenkwam, moest ik meteen denken aan Fifty ways to leave your lover van Paul Simon, waarin o.a. voorbijkomen: You just slip out the back, Jack / Make a new plan, Stan / You don't need to be coy, Roy / Just get yourself free / Hop on the bus, Gus / You don't need to discuss much / Just drop off the key, Lee / And get yourself free.

Dan nu de Franse rijmpjes die je nog wel eens kunt horen:

Als je het met iemand eens bent kun je zeggen: D'accord, Hector ! ('okiedokie')

Om iemand aan te sporen terwijl hij ergens mee bezig is: Fonce, Alphonse !

Als je zegt dat je gaat doen wat wordt voorgesteld ('Komt voor de bakker'): Ça roule, Raoul !

Als je niet gelooft wat er op je mouw gespeld wordt: Tu parles, Charles !

Als je wilt zeggen dat iets een eitje is: A l'aise, Blaise !

En als je op iemand een toost uitbrengt: A la tienne, Étienne !

O.K. Dat was het weer voor vandaag. Aju paraplu!

volgende keer

Hoe kun je iemand in het Frans met de oren doen klapperen of achterover doen vallen van verbazing?

hoe vertaal je 'langs' in het Frans?

au bord de, border, (passer) devant, le long de, longer, par

Ook weer zo'n woord waar geen eenduidige vertaling voor kan worden gegeven. Soms is het zelfs beter een werkwoord te gebruiken in plaats van een voorzetsel.

Laten we eerst onderscheid maken tussen het statische 'langs' en het bewegende 'langs'.

Als er geen beweging zit in 'langs' kun je het voorzetsel au bord de ('aan de kant van') of het werkwoord border gebruiken: il y a beaucoup d'immeubles de bureaux au bord de l'autoroute ('er staan veel kantoorgebouwen langs de snelweg') of des arbres bordent la route ('er staan bomen langs de weg'). Ook het voorzetsel le long de ('in de lengte van') is hier goed mogelijk.

Meestal zit er echter wel een beweging in het begrip 'langs': je loopt, rijdt of vaart ergens langs. Je kunt ook hier weer het voorzetsel le long de gebruiken: elles se promènent le long de la rivière ('zij wandelen langs de rivier'), maar je kunt ook het werkwoord longer ('gaan langs') gebruiken: longer la côte en bateau ('in een boot langs de kust varen'). 

Bedoel je met 'langs' 'voorbij', dan kun je beter passer gebruiken, dat vaak gecombineerd wordt met het voorzetsel devant ('voor'): je loopt of rijdt dus ergens voorlangs als het ware. Vous passez devant l'hôpital ('u komt/loopt/rijdt langs het ziekenhuis'). Als je er ook echt even binnengaat, gebruik je geen devant maar à, chez of par : je dois encore passer au bureau de poste ('ik moet nog even langs het postkantoor) of est-ce que tu peux passer chez le boulanger/par la boulangerie ? ('kun jij nog even langs de bakker gaan?'). Ook kan het voorzetsel soms volledig weggelaten worden: je repasserai ('ik kom nog wel eens langs').

Als je iemand aanspoort om hier- of daarlangs te gaan, gebruik je ook het voorzetsel par ('via'): par ici en par là, wat overigens ook 'hierheen' en 'daarheen' kan betekenen...

volgende keer

Hoe zou je 'okiedokie' zeggen in het Frans?

histoire de rigoler

zomaar voor de grap
('verhaal om lol te hebben')

Histoire de is een op het eerste gezicht eigenaardige manier om te zeggen '(gewoon) om te'. Je hoort en leest het tegenwoordig heel vaak, ook al heeft het misschien niet de officiële goedkeuringsstempel van de Académie Française. Het kan in principe breed ingezet worden, maar bij voorkeur in wat informelere situaties, vaak in wat spottende contexten. Vaak zit ook de betekenis 'zomaar' erin besloten. Als je bijvoorbeeld zegt Je me promène dans la rue, histoire de passer le temps, dan zou je dat kunnen vertalen met 'Ik loop zomaar wat rond' (lett. 'ik wandel door de straat, (gewoon) om de tijd door te brengen'. Ook de variant histoire que (+ subjonctif) bestaat: Tu n'as qu'à amener du vin, histoire que tout le monde soit satisfait ('breng maar wat wijn mee, dan is iedereen tevreden') en het kan zelfs soms helemaal los worden gebruikt. Zo vond ik op een Franse taalsite het voorbeeld « Hé, on pourrait peut-être passer voir si Thierry est rentré de Paris ? Histoire de. » ('Hee, misschien kunnen we even gaan kijken of Thierry al terug is uit Parijs ? Zomaar.')

Of je gebruikt het zomaar voor de grap. Als je erom kunt lachen tenminste...

volgende keer

Hoe vertaal je 'langs' in het Frans?

forcer la note - une note salée

overdrijven - een gepeperde rekening
('de rekening forceren - een gezouten rekening')

Laten we vandaag eens overdrijven: twee uitdrukkingen voor de prijs van één... Als je iemand een te hoge rekening presenteert heet dat forcer la note, letterlijk maar zeker ook figuurlijk: 'overdrijven' dus. En wat wij een 'gepeperde' rekening noemen, heet in het Frans een note salée ('een gezouten rekening'), maar waarom eigenlijk? Volgens sommigen betekent deze uit de zeventiende eeuw stammende uitdrukking gewoon dat een achteraf te hoog uitvallende rekening even slecht te pruimen is als een gerecht waarin te veel zout terecht is gekomen. Het is even slikken, om zo te zeggen... 

Volgens anderen is juist het tegenovergestelde het geval: zout was al sinds de Oudheid een bijzonder waardevol element. Je kon er spijzen houdbaar mee maken. Het werd gebruikt bij offerplechtigheden en religieuze ceremonies. Er werd belasting op geheven en het was zeker niet altijd voor jan en alleman beschikbaar. Aan Romeinse soldaten werd een deel van hun soldij uitgekeerd in de vorm van zout (sal). Dat heette salarium, in het Frans salaire en bij ons inderdaad het 'salaris'.

volgende keer

Hoe zeg je in het Frans 'zomaar voor de grap'?

ça ne s'invente pas !

Dat verzin je niet!
('dat vindt zich niet uit')

Dat hebben vele Fransen, Canadezen, Zwitsers en Belgen waarschijnlijk geroepen toen ze gisterenochtend wakker werden (nou ja, de Canadezen waren misschien nog niet gaan slapen), toen ze de uitslag van de Amerikaanse verkiezingen vernamen.

In het Frans worden veel meer werkwoorden wederkerend gebruikt, waar wij eerder een lijdende vorm of een uitdrukking met 'je' zouden gebruiken. Enkele voorbeelden: cela ne se dit pas ('dat zeg je niet, lett. 'dat zegt zich niet') of cela ne se fait pas ('dat doe je niet'). Cette lettre ne se prononce pas ('deze letter spreek je niet uit, deze letter wordt niet uitgesproken') of Ses livres se vendent bien aujourd'hui ('zijn boeken worden tegenwoordig goed verkocht'). 

volgende keer

gaan we overdrijven in het Frans.

à la queue leu leu

in de rij, achter elkaar, in ganzenpas
('in de rij/aan de staart wolf wolf')

Zo stonden ze gisteren in de rij om hun (protest)stem uit te brengen... netjes in de rij. Het woord voor rij - queue - betekent eigenlijk 'staart' en de uitdrukking à la queue leu leu is een oudere Franse versie voor à la queue loup loup, naar de gewoonte van een groep wolven om elkaar achter elkaars staart te volgen. Een andere wijze om hetzelfde uit te drukken is en file indienne ('in Indianenrij') die sinds de negentiende eeuw in zwang is, toen verhalen zoals 'de Laatste der Mohikanen' over Indianen in het Wilde Westen erg populair waren. Ook Indianen zouden in sommige gevallen de gewoonte hebben zich in een lange rij te verplaatsen.

volgende keer

Ik was er zelf al niet gerust op, maar velen in Europa zullen over de dreigende uitkomst van de Amerikaanse presidentsverkiezingen denken: 'Dat verzin je niet!' Hoe zou je dat in het Frans zeggen?

vous ne les faites pas

u ziet er jonger uit / dat zou je niet zeggen / ik had u jonger geschat
('u doet ze niet / u lijkt er niet op')

Faire is een werkwoord met ongelofelijk veel betekenissen. De grote Van Dale Frans-Nederlands geeft alleen al 28 hoofdbetekenissen en dan volgen nog zes paginagrote kolommen met afgeleide betekenissen. De belangrijkste daarvan zijn natuurlijk 'maken' en 'doen', maar de 21e in de rangorde van Van Dale is 'eruitzien, lijken, aandoen, de indruk geven van'. Dat is de betekenis die we tegenkomen in deze uitdrukking. Het persoonlijk voornaamwoord les ('ze') staat hier voor les ... ans, in het voorbeeld van het boekje hiernaast les 50 ans ('50 jaar'), dus: '50 jaar? U ziet er niet zo uit'. Je kunt ook zeggen elle ne fait pas son âge ('ze ziet er jonger uit dan ze is, lett. ze doet haar leeftijd niet') of bijvoorbeeld: ça fait très art nouveau ('dat ziet er heel erg Jugendstil-achtig uit'). Maar laten we vooral het complimentje onthouden.

volgende keer

Wat hebben Indianen en wolven met elkaar te maken?