faire la fine bouche

kieskeurig zijn, moeilijk doen
('een fijne/delicate mond hebben')

In de vijftiende eeuw zei men nog faire la petite bouche ('een klein mondje maken') over mensen die veel dingen niet wilden eten. In de loop van de tijd is het een fine bouche geworden, een 'delicate' mond dus, die alleen opengaat voor dingen die aan de bijzondere eisen van de eter voldoen. Vervolgens is de betekenis van de uitdrukking uitgebreid naar alle andere dingen die de meeste mensen normaal gesproken wel zouden waarderen, maar waar iemand met een fine bouche zijn neus voor ophaalt...

volgende keer

Hoe zeg je in het Frans dat je de bodem van iets hebt bereikt?

hoe vertaal je 'wat' in het Frans?

que, qu'est-ce que, qu'est-ce qui, quoi, comment  pardon, quel(le)(s), (ce) qui, (ce) que, quelque chose, un peu, du/de la/de l'/des, comme, très

Weer zo'n woordje dat in het Nederlands van alles en nog wat kan betekenen...

Laten we beginnen met het vraagwoord 'wat'. Tja, dan wordt het wel meteen een lesje grammatica.

Ooit was het simpel in het Frans: 'wat', dat was que met een benadrukte vorm quoi. Beide woorden bestaan nog steeds, maar sinds inversie (de omdraaiing van onderwerp en persoonsvorm) in althans gesproken Frans bijna is verdwenen, hebben de lange vormen qu'est-ce que en qu'est-ce qui hun plaats veroverd. Als 'wat' onderwerp van de zin is, gebruik je zelfs altijd de lange vorm qu'est-ce qui: qu'est-ce qui se passe ? ('wat gebeurt er?').

Is 'wat' lijdend voorwerp, dan heb je de keuze tussen het formele que (+ inversie) of het wat informelere qu'est-ce que (met gewone volgorde): qu'en pensez-vous of qu'est-ce que vous en pensez ? ('wat vindt u ervan?').

Als deze vraagwoorden in een bijzin terechtkomen moeten ze worden verkort tot ce qui en ce que: je voudrais savoir ce qui se passe ('ik zou willen weten wat er gebeurt') en pourriez-vous me dire ce que vous en pensez ? ('zou u mij kunnen vertellen wat u ervan vindt?') Deze zelfde woorden ce qui en ce que kun je ook als betrekkelijk voornaamwoord gebruiken die een hele zin als antecedent hebben: il ne peut pas y assister, ce qu'il regrette beaucoup ('hij kan er niet bij zijn, wat/hetgeen hij heel jammer vindt'). 

Als 'wat' eigenlijk de betekenis 'welke' heeft, moet je in het Frans ook quel-quelle-quels-quelles gebruiken. Dit is meestal het geval wanneer je de combinatie 'wat + zelfstandig naamwoord' gebruikt: 'wat is uw adres?' (je bedoelt 'welk adres hebt u?') is dus quelle est votre adresse ? en 'wat zijn jouw lievelingsliedjes?' wordt quelles sont tes chansons préférées ? Vraag je naar de definitie van iets, dan gebruik je weer 'gewoon' qu'est-ce que : qu'est-ce qu'une presqu'île? ('wat is een schiereiland?').

Gebruik je 'wat' helemaal los, bijvoorbeeld om te vragen wat er aan de hand is of als je iets niet goed verstaan hebt, dan kun je quoi?  gebruiken, al heeft dat iets nogal brutaals. Het is overigens wel het correcte vraagwoord na voorzetsels (à quoi est-ce que tu penses ? 'waar denk je aan?'). Als je iets niet begrijpt of niet goed verstaan hebt, kun je beter comment ? of nog beter pardon ? zeggen.

'Wat' kan ook gebruikt worden als onbepaald voornaamwoord in de betekenis 'iets'. In die gevallen gebruik je dus ook quelque chose ('iets, lett.: een of ander ding'): j'aimerais dire quelque chose ('ik zou wat willen zeggen'). 

Je kunt 'wat' ook als hoeveelheidswoord gebruiken. In die gevallen kun je je toevlucht nemen tot un peu of zelfs genoegen nemen met een delend lidwoord (du, de la, de l', des): Il y a encore un peu ('er is nog wat'), est-ce qu'il y a encore du beurre ? ('is er nog (wat) boter?')

Vervolgens kun je 'wat' gebruiken in uitroepen als 'wat ben je mooi!'. In die gevallen heb je de keuze tussen comme, que en qu'est-ce que: comme il fait chaud ! ('wat is het warm!'), que c'est cher ! ('wat is het duur!'), qu'est-ce qu'il fait froid ! ('wat is het koud!')

Tenslotte (nou ja... in ons korte overzicht dan), kun je 'wat' nog in de betekenis van 'erg' gebruiken: 'hij was er wát blij mee!'. In die gevallen gebruik je een woord dat 'erg' betekent, zoals très, in ons voorbeeld dus: il en était très content !

volgende keer

Hoe zeg je in het Frans dat je heel kieskeurig bent?

emboîter le pas à quelqu'un

iemand op de voet volgen
('bij iemand de stap(pen) in elkaar schuiven')

Emboîter betekent 'in elkaar schuiven, ineensloegen'. Je kunt het bijvoorbeeld zeggen over dakpannen die je over elkaar schuift, of over buizen die je aan elkaar zet en ook bijvoorbeeld over een boek dat je in een band zet. En dus ook figuurlijk over stappen die je 'in elkaar schuift', zoals wanneer je als een hondje achter iemand aanloopt... De uitdrukking kan overigens zowel figuurlijk als letterlijk ('vlak achter iemand aanlopen') gebruikt worden.

volgende keer

Hoe vertaal je 'wat' in het Frans?

se payer la tête de quelqu'un

iemand uitlachen
('zich iemands hoofd kunnen veroorloven')

In eerste instantie klinkt dit misschien een beetje vreemd of zelfs luguber: genoeg geld hebben om iemand te kunnen onthoofden? Zo moet je het  ook niet zien. Als je je bijvoorbeeld een dure maaltijd kunt veroorloven, dan kun je je daar ook op trakteren, jezelf daar een plezier mee doen. Het hoofd moet je zien als een pars pro toto ('deel voor het geheel') van een individu, dus je moet de uitdrukking lezen als 'plezier hebben om iemand', maar dan wel ten koste van die ander, recht in zijn gezicht. Dat zit ook in twee varianten van deze uitdrukking: se payer la fiole de quelqu'un en se payer la bobine de quelqu'un. Beide woorden hebben naast hun oorspronkelijke betekenis (fiole is 'flesje, kolf' en bobine 'klos, spoel') de betekenis 'smoel': 'iemand in zijn gezicht uitlachen' dus.

volgende keer

Hoe kun je in het Frans zeggen dat je iemand op de voet volgt?

toucher (tirer) à sa fin

op zijn eind lopen
('zijn einde aanraken, aan zijn einde trekken')

Het begint er steeds meer op te lijken dat de oude wereldorde op zijn einde begint te lopen. Nadat we eerst de Brexit hadden, gaat Obama binnenkort plaatsmaken voor Trump en volgend jaar ruimt Hollande het veld misschien voor de eerste vrouwelijke president... We gaan een onzekere toekomst tegemoet. De uitdrukking spreekt natuurlijk voor zichzelf, althans met het werkwoord toucher: het einde is zo dichtbij dat je het als het ware al kunt aanraken. Tirer betekent natuurlijk in eerste instantie 'trekken', maar kan ook de betekenis 'gaan naar, bereiken' hebben. Denk bijvoorbeeld aan tirer profit de ('winst halen uit, profijt trekken van'). 

volgende keer

Hoe kun je iemand uitlachen in het Frans?

avoir pignon sur rue

een gevestigde naam hebben
('puntgevel op straat hebben')

Sinds baron Haussmann in de tweede helft van de negentiende eeuw de sloophamer hanteerde en het huidige Parijs schiep met zijn brede boulevards en imposante gelijkgetrokken voorgevels is de oude middeleeuwse stad met zijn kronkelstaatjes en typische puntgevels nagenoeg verdwenen. Maar als je goed kijkt in het oudste gedeelte van de stad (in de buurt van de twee Seine-eilanden) vind je zo nu en dan nog een overblijfsel uit deze tijd.

Had je in de vijftiende tot zeventiende eeuw een huis of een bedrijf in de stad, dan had je pignon sur rue ('een puntgevel aan de straat'). Aangezien die gevel het enige deel van het huis was dat voor iedereen zichtbaar was, gingen welgestelden al gauw die gevel zo mooi mogelijk versieren, om zo hun rijkdom te tonen aan het grote publiek. En zo verschoof ook de betekenis van de uitdrukking die nu vooral gebruikt werd voor mensen 'die het gemaakt hadden', wat goed te zien was aan hun mooi versierde voorgevel. 

Overigens moet ik meteen iets rechtzetten: de meeste puntgevels zijn niet gesneuveld onder de sloophamer van Haussmann. Al in 1667 werd het bouwen van puntgevels verboden nadat gebleken was dat deze in de grote brand van Londen een belangrijke rol hadden gespeeld in het verspreiden van het vuur.

De uitdrukking is echter gebleven en kan nu gebruikt worden voor iedereen die een zekere gevestigde naam heeft verworven. 

volgende keer

Zowel de regering van Obama als van Hollande lopen op hun einde. Hoe zou je dat zeggen in het Frans?

en boucher un coin à quelqu'un

iemand met zijn oren doen klapperen, iemand achterover doen vallen van verbazing
('er een hoek van volstoppen')

Deze uitdrukking uit de negentiende eeuw klinkt in eerste instantie een beetje mysterieus. Hoezo een hoek volstoppen? Met de hoek wordt een mondhoek bedoeld en als je die volstopt, kan iemand geen woord meer uitbrengen... van verbazing. Misschien komt dat in de praktijk wel vaker voor dan dat je oren gaan klapperen (is mij in ieder geval nog nooit overkomen) of dat je spontaan achterover valt. 

Het plaatje slaat natuurlijk al helemaal nergens op, maar dat komt waarschijnlijk omdat de oorsprong van de uitdrukking voor de Fransen zelf ook niet duidelijk is. Kennelijk roept en boucher un coin zoiets op als un (le) boucher du coin ('de slager op de hoek').

volgende keer

Hoe kun je in het Frans zeggen dat iemand(s bedrijf) een gevestigde naam heeft?