qu'y puis-je ?

wat kan ik eraan doen?
('wat kan ik eraan?)

Of je nu de vermoorde onschuld speelt of dat je werkelijk geen idee hebt hoe je iets moet aanpakken, je kunt hiervoor de elliptische uitdrukking Qu'y puis-je ? gebruiken, elliptisch omdat uiteraard het werkwoord faire ('doen') is weggelaten. In plaats van de (retorische) vraag te stellen, kun je ook meteen het antwoord geven: je n'y peux rien of nog korter j'y peux rien (in gesproken Frans is het vraagpartikel ne zo goed als verdwenen) ('ik kan er niets aan doen'). 

volgende keer

Hoe zeg je in het Frans: 'Je komt als geroepen.' ?

ça marche du feu de Dieu

het loopt als een trein
('dat loopt als het vuur van God')

Twee dagen geleden heeft de NS de meest drastische wijzigingen doorgevoerd in de dienstregeling sinds een halve eeuw. Daarmee hopen ze een heleboel knelpunten te hebben verholpen. Of het nu voor iedereen 'als een trein' gaat lopen, is nog even afwachten. De goden hadden vroeger nog drastischer middelen tot hun beschikking. Als de dingen niet liepen zoals hij wilde, had de Romeinse oppergod Jupiter een machtig wapen in handen: hij wierp vanaf de Olympus een krachtige bliksem naar de stervelingen die zijn goddelijke plannen dreigden te dwarsbomen en voilà... het goddelijke vuur zorgde er onmiddellijk voor dat de dingen weer liepen zoals hij dat het liefste zag. 

volgende keer

Als je toch aan de wil van de goden overgeleverd bent, wat kun je er dan aan doen als het fout loopt?...

tomber dans le panneau

in de val lopen
('in het bord vallen')

Tegenwoordig verstaan we onder een panneau een verkeersbord of een bill board. Je zou dan kunnen denken aan verkiezings- of reclamebillboards die door de makers zijn neergezet om ons in hun netten te strikken en daar zit op zich wel wat in, aangezien het woord panneau in de dertiende eeuw de aanduiding was voor een net dat tijdens de jacht werd gebruikt om wild mee te vangen, dus eigenlijk inderdaad 'in een net strikken'. Maar als je niet uitkijkt, loop je tegenwoordig misschien gemakkelijker tegen een reclame- of verkeersbord op dan dat je in een net wordt gestrikt...

volgende keer

Gisteren heeft de NS zijn dienstregeling drastisch aangepast. Laten we hopen dat alles nu ook als een trein loopt...

hoe vertaal je het bijwoord 'weg' in het Frans?

à bas, disparu, fou, garez-vous, loin, parti, sauvons-nous, sauve-toi

'Waar is het respect gebleven?' vraagt de man op de foto zich af. 'Weg', zouden we nu kunnen antwoorden. We hebben het vandaag dus niet over het zelfstandig naamwoord 'weg' (zoals in 'de openbare weg'; daar kunnen we het later misschien nog eens over hebben), maar over het bijwoord 'weg'. Maar ook dat kan meerdere betekenissen hebben. 

In de betekenis 'verdwenen' kun je het vertalen met disparu ('verdwenen'). 'Het respect is weg' zou je dus kunnen vertalen als Le respect a disparu. Iets of iemand kan ook al vertrokken zijn: 'De jongen is al weg': le garçon est déjà parti. Je kunt dit ook van dingen zeggen zoals een brief: la lettre est déjà partie. Ook kun je de nadruk leggen op de afstand: 'hij is al een eind weg' il est déjà bien loin. Als je met 'weg!' bedoelt dat je jezelf of iemand anders zich uit de voeten moet maken, dan kun je een van de volgende opties gebruiken: garez-vous ! ('weg!' 'weg wezen !') tegen meerdere personen of tegen één persoon: sauve-toi ! of als je het voorstelt aan een groep waar jezelf bij hoort: sauvons-nous ! ('laten we hier weg wezen!'). 

De combinatie 'weg met' (veel gebezigd in de politiek) vertaal je als à bas (letterlijk 'naar beneden'). 'Weg met Lepen' zou dus zijn À bas Lepen !

Maar 'weg van' kan juist weer betekenen dat je heel erg gesteld op iets of iemand bent en dan kun je het vertalen met fou/folle de ('gek van/op'). 'Zij is weg van hem' is dus Elle est folle de lui. Er bestaat ook een werkwoord hiermee: raffoler de : elle raffole de lui.

volgende keer

Hoe zeg je in het Frans dat je 'in de val loopt' ?

perdre la boule

 gek worden
('je bol verliezen')

Naast perdre le nord ('het noorden verliezen') dat uiteraard verwijst naar een kompas bestaat in het Frans ook de uitdrukking perdre la boule ('je bol/hoofd verliezen') om aan te geven dat je de richting kwijt bent, je niet meer weet waar je aan toe bent, je bang bent dat je gek wordt. De bejaarde op het bankje zegt: 'Wat zo triest is aan de ouderdom, is dat je je hoofd kwijtraakt... Onlangs kwam mijn zoon op visite en ik kon me onmogelijk zijn naam herinneren...'

volgende keer
Hoe vertaal je 'weg' in het Frans?

(au nez et) à la barbe de

voor de ogen van
('voor de neus en de baard van')

Deze uitdrukking komt voor in de meest besproken passage van de recente biografie van Juliana, de koningin die op een vraag in een televisie-interview of ze wel eens incognito naar de Albert Heijn ging suggereerde dat ze dan een baard opplakte. De passage heeft betrekking op de manier waarop Bernhard haar behandelde tijdens hun verlovingsreis: Aan de Grande Table kwam Juliana naar hem toe, maar hij is alleronhebbelijkst tegen haar, à la barbe du public. (...) Zij is vreselijk lief tegen hem en komt iedere keer weer, later aan een roulettetafel, en staat dan zijn rok af te borstelen. Maar hij neemt geen notie van haar en praat alleen met andere vrouwen. (...) Hij mag een prins zijn, een heer is hij niet. Ieder kent ze hier en kijkt dan naar hem.*

De uitdrukking luidt volledig au nez et à la barbe de, maar de neus wordt vaak weggelaten. Hij betekent dat je er niet voor terugdeinst iemand openlijk te bespotten en hij dateert al uit de vijftiende eeuw. Waarschijnlijk gaat het om een versmelting van twee al bestaande uitdrukkingen, nl. sous le nez de ('onder de neus van') en devant la barbe de ('voor de baard van'), waarbij de baard als pars pro toto staat voor het hele gezicht.

* Jolande Withuis, Juliana, vorstin in een mannenwereld. De Bezige Bij, 2016, blz. 197

volgende keer

Hoe kun je in het Frans zeggen dat je gek wordt?

remuer (tourner) le couteau dans la plaie

zout in de wonde strooien
('het mes in de wond ronddraaien')

Ik had gewaarschuwd dat het bloederig werd vandaag... En dan mag het nog zo'n engelachtige jongen zijn, hij werpt ons terecht een verwijtende blik toe. De foto heeft iets ontregelends. Het moet toch buitengewoon pijnlijk - wat zeg ik - dodelijk zijn als je dit werkelijk overkomt. We kunnen ons de pijn voorstellen als er zout in je wond wordt gestrooid, maar een vers in het lijf geplant mes ook nog eens bewust door de wond heen en weer bewegen is buitengewoon sadistisch. De uitdrukking spreekt dus voor zich...

volgende keer

Hoe kun je in het Frans zeggen dat je iemand ongegeneerd bespot, recht voor zijn neus?