une coupe au bol

een bloempotkapsel
('een ontbijtkomkapsel')

Wie wel eens echt op zijn Frans ontbeten heeft, kent ze wel, de typisch Franse ontbijtkommen, groter dan een gemiddeld dessertbakje, kleiner dan een saladekom, maar als je er - zoals de Fransen doen - koffie of chocolademelk in giet, dan kun je er haast in zwemmen. Een croissant kan er ook met gemak een flinke duik in nemen, wat dan ook steevast gebeurt bij de traditionele Franse ontbijter.

Je zou hem ook op het hoofd van een kind kunnen zetten en dan het haar netjes langs de rand afknippen. Resultaat: een ontbijtkomkapsel, of zoals wij dat noemen een bloempotkapsel. Makkelijk voor iemand die niet bemiddeld genoeg is om de kapper te betalen...

volgende keer

Hoe zeg je in het Frans dat je 'net komt kijken', dat je een groentje bent?

faire la sainte nitouche

bron: dedexpressions.com

de vermoorde onschuld uithangen, een heilig boontje zijn, schijnheilig zijn
('de heilige Raakmijnietaan doen')

Welke heiligenkalender je ook raadpleegt, Sainte Nitouche zul je er niet aantreffen, evenmin als Saint-Glinglin ('Sint Juttemis'). Het gaat hier met recht dan ook niet om een echte heilige, maar om een schijnheilige.

Om heilig verklaard te worden, moet je twee wonderen verricht hebben die de door het Vaticaan aangestelde advocaat van de duivel niet heeft kunnen weerleggen, maar allereerst moet je een levenswandel gehad hebben waarop niets aan te merken valt en als vrouw moet dat uiteraard een kuis, liefst maagdelijk leven zijn geweest. Je moet dus een vrouw zijn geweest die zich niet liet aanraken, une femme à qui on ne touche pas. Je zou dus kunnen zeggen: on n'y touche pas ('men raakt het/haar niet aan'). 

In ironische zin wordt de uitdrukking sainte nitouche gebruikt voor een vrouw die zich heel kuis of anderszins onschuldig voordoet, maar ondertussen... De uitdrukking kan ook gebruikt worden voor iemand die een gebrek probeert te verdoezelen en dus 'de vermoorde onschuld speelt'.

Kunnen alleen vrouwen van deze hypocriete eigenschap beticht worden? Dat niet. Hoewel minder gebruikelijk, ook een man kan een sainte nitouche zijn, al wordt de uitdrukking nooit mannelijk (*saint nitouche). Wel kan bijvoorbeeld het woord air ('houding') worden toegevoegd: avec un air de sainte nitouche ('met de houding van een heilig boontje', 'als een heilig boontje').

de volgende keer

Hoe noem je in het Frans een 'bloempotkapsel' ?

la balle est dans votre camp

de bal ligt bij jou
('de bal ligt in uw veld')

Dit zijn ballen die gebruikt zijn bij Franse gemeenteraadsverkiezingen om aan te geven dat de kiezer nu aan zet is. Er zijn veel balspelen zoals het tennis en het onlangs besproken jeu de paume waarbij een bal voortdurend wordt heen en weer gespeeld naar het speelveld van de tegenstander. Daarmee is het gemakkelijk een metafoor geworden voor een debat, waarbij meningen worden uitgewisseld. Je kunt ook in het Frans 'de bal terugspelen' : renvoyer la balle of 'de bal weer oppakken' : rattraper la balle.

Hoe dan ook, zodra de bal op jouw speelveld terechtkomt, is aan jou de taak de bal terug te kaatsen. In de zeventiende eeuw zei men: A vous la balle ! ('de bal is aan u') als je aan zet was om iemand van repliek te dienen of om een tegenactie uit te voeren. Nu is dat dus La balle est dans votre camp ! ('de bal ligt in uw speelveld')

volgende keer

In deze heilige dagen van de Advent, gaan we een heilige bespreken die heel bekend is in Frankrijk, maar niet daarbuiten...

Hoe vertaal je 'veilig' in het Frans?

à l'abri, hors de danger, protégé, prudent, sain et sauf , sans danger, sans risque, en sécurité, sûr

Ook 'veilig' blijkt weer zo'n woord te zijn dat op verschillende manieren vertaald kan worden afhankelijk van de context. 

De meest gebruikte vertaling is waarschijnlijk en sécurité ('in veiligheid'): les gens se sentent en sécurité ici ('mensen voelen zich hier veilig'). Zeg je het over dingen of situaties dan kun je sûr ('zeker, veilig') gebruiken: un endroit sûr ('een veilige plek'), un mode de paiement sûr ('een veilig betaalmiddel'). 

Als je bedoelt dat je ergens veilig voor kunt schuilen, dan kun je à l'abri (de) gebruiken: on est à l'abri au chaud ici ('we zitten hier veilig warm'), à l'abri de ton petit ami ('veilig voor je vriendje': hij kan je hier niets maken). Een abri is eigenlijk een schuilplaats (voor de regen bijvoorbeeld, daarom heet een 'bushokje' ook een abri in het Frans). Als je dan eenmaal buiten gevaar bent, dan ben je dus hors de danger. En als je iets 'veilig' ('zonder gevaar') kunt doen, dan kun je dat dus sans danger of sans risque ('zonder risico') doen. 

Als je na een groot gevaar, bijvoorbeeld een scheepsramp, uiteindelijk veilig hebt overleefd, dan ben je sain et sauf ('gezond en behouden'). 

Van tijd tot tijd moet er natuurlijk ook weer gewaarschuwd worden dat je geen risico's neemt bij het vrijen. Je moet je beschermen met een juist voorbehoedmiddel. Ons begrip 'veilig vrijen' heet in het Frans des rapports protégés (letterlijk 'beschermde (seksuele) omgang'). 

Dat was het weer voor vandaag: Reste prudent ! ('hou het veilig!')

volgende keer

leg ik de bal bij u...

Arrête tes conneries !

Hou toch op met die 
onzin ! (stop je bullshit)

Connerie is eigenlijk een vulgair woord, afgeleid van con ('kut'), maar inmiddels zo wijd verbreid dat het nog nauwelijks als zodanig ervaren wordt. Het wordt nu meestal gebruikt in de betekenis 'bullshit, lulkoek' of 'maffe streken'. Op het plaatje hiernaast schept de rechterpoes op over zijn heldendaden: kennelijk heeft hij een muis gevangen van een enorm formaat: 'Maar ik zweer je, zó groot was hij, die muis...', waarop de linkerpoes - die doorheeft dat zijn kompaan schromelijk overdrijft - zegt: 'Hou toch op met die onzin !'

volgende keer

Hoe vertaal je 'veilig' in het Frans?

il faut s'y faire

Wen er maar aan !
('men moet eraan wennen')

Wie het Frans goed kan uitspreken ontdekt meteen het woordspelletje in de uitspraak hiernaast: [foosiefèr] naast [vossiefèr]. Je spreekt beide delen dus nagenoeg hetzelfde uit. Vertaald staat er zoiets als 'Wen er maar aan, ik heb een grote mond'. Vociférer betekent 'woedend schreeuwen, woedend tegen iemand tekeergaan'. Dat gebeurt inderdaad steeds vaker en het valt mij in ieder geval moeilijk om daar aan te wennen. Se faire à is een variant van s'habituer à en betekent dus 'wennen aan'. Maar ja, sommige dingen wennen nooit...

volgende keer

Hoe zeg je in het Frans: 'Hou toch op met die onzin !' ?

tomber à pic

als geroepen komen, goed van pas komen
('loodrecht vallen')

Het woord pic heeft verschillende betekenissen. Het is de aanduiding voor een pikhouweel, maar ook voor een bergtop en zelfs voor een specht. Het is dan ook verwant met ons woord 'piek'. Als een schip loodrecht naar de bodem zinkt, dan zeg je le bateau coule à pic en als een berg loodrecht omhoog rijst, zeg je la montagne s'élève à pic. Maar ook iets of iemand kan tomber à pic. Op de foto valt inderdaad een tennisster met haar benen loodrecht in de lucht. Je zou kunnen zeggen dat de uitdrukking ook iets met tennissen te maken heeft, maar dan toch net even anders dan de foto suggereert. De uitdrukking tomber à pic is namelijk afkomstig van een voorloper van het tennisspel, het jeu de paume ('kaatsspel'), waarbij je als speler bijzonder in het voordeel kwam, als de bal op een heel precieze plek van het speelveld terecht kwam. Dit element in het spel heette de chasse-pic en als de bal dus à pic viel, dan had je een mooi punt te pakken. Je kreeg dan precies op het juiste moment een mooi voordeeltje. 

volgende keer

Hoe zeg je in het Frans 'wen er maar aan!' ?