aller aux urnes

naar de stembus gaan
('naar de urnen gaan')

Vandaag is het de dag van de waarheid voor de twee overgebleven presidentskandidaten in Frankrijk. Daarom bespreken we vandaag niet één uitdrukking, maar een wat uitgebreider verkiezingsvocabulaire. 

Vandaag worden in heel Frankrijk, dat net als alle andere EU-landen een algemeen stemrecht (le suffrage universel) kent, de stembureaus (les bureaux de vote) geopend. Dan kunnen alle kiezers (les électeurs) dus naar de stembus gaan (aller aux urnes). Ze bepalen hun keuze in het stemhokje (l'isoloir). Voor Macron is het te hopen dat niet te veel mensen blanco stemmen (voter blanc) of thuisblijven (s'abstenir aux élections). Dat komt vaker voor bij de Europese verkiezingen (les élections européennes) dan bij de tweedekamerverkiezingen (les élections législatives) en de gemeenteraadsverkiezingen (les élections municipales). De verkiezingen voor de Tweede Kamer (l'Assemblée nationale) volgen trouwens kort na de presidentsverkiezingen en worden voor beide kandidaten (candidats) ook nog behoorlijk spannend. Hoe hoog zal trouwens de opkomst (la participation) zijn? In Frankrijk kennen we een eerste en een tweede stemronde (le premier tour et le second tour) en daarna wordt pas duidelijk welke kandidaat gekozen (élu, van het werkwoord élire) is. Zullen de opiniepeilingen (les sondages) gelijk hebben? Vanavond om acht uur weten we het...

volgende keer

laat even een weekje op zich wachten. Ik ben voor mijn werk een weekje in Brussel en Parijs...

(se) prendre un râteau

een blauwtje lopen
('(zich) een hark nemen')

Een blauwe plek zal hij zeker hebben opgelopen... We kennen deze situatie vooral uit slapstickfilms, of is het u ook persoonlijk wel eens overkomen? 

Dat deze uitdrukking (overigens tamelijk recent: hij is pas in 1990 voor het eerst opgetekend) in het Frans is blijven hangen, zou wel eens verklaard kunnen worden door de klankovereenkomst met het werkwoord rater, dat 'missen, mislukken' betekent.

volgende keer

kiest Frankrijk een nieuwe president. Hoe vertaal je 'kiezen' in het Frans?

faire un pied de nez

een lange neus maken
('een neus van een voet maken')

Hè, andersom toch? Een voet van een neus maken? Van je neus een voet maken? Nee, zo moet je het niet lezen. Plaats je duim voor je neus met je vingers omhoog en beweeg deze. Daarmee heb je je neus verlengd met een... voet, een oude afstandsmaat van ca. 33 centimeter. De lange neus was buitengewoon populair bij Parijse kinderen in de negentiende eeuw die het gezag wilden tarten. Hij werd meestal achter iemands rug uitgevoerd en was dus een gebaar van protest van een zwak persoon die anders niet tegen een sterkere persoon opgewassen was. En waar de Parijse kinderen er la la la la lèèère bij roepen, zouden die van ons waarschijnlijk 'nana nana nana' zeggen of iets dergelijks...

volgende keer

Hoe kun je in het Frans een blauwtje lopen?

avoir la main

aan zet zijn
('de hand hebben')

Als iemand 'aan de beurt' is, kun je zeggen à toi / à vous maintenant of c'est ton tour / c'est votre tour, maar bij (kaart- en bord)spellen wordt vaak gezegd tu as la main / vous avez la main. Je hoort het ook bij een populaire quiz die vaak te zien is op tv5. Een speler kan ook zelf het initiatief nemen en zeggen: je prends la main (lett. 'ik neem de hand'). In een kaartspel kan het ook gebruikt worden voor 'delen': degene die aan de beurt is, deelt de kaarten uit.

volgende keer

Hoe maak je een lange neus in het Frans?

avoir le coeur gros

pijn in het hart hebben, zich rot voelen
('een dik hart hebben')

Op het plaatje:
- Ik ben bang/zenuwachtig (lett. 'heb een toegeknepen keel'), ik voel me rot (lett. 'ik heb een dik hart') en er ligt me iets zwaar op de maag
- Och, jij bent toch zo'n gevoelige dikzak!

Tegenwoordig klinkt het misschien vreemd, maar in de twaalfde eeuw stond het woord coeur niet alleen voor 'hart' maar voor de hele borst, en vanaf de dertiende eeuw werd het ook gebruikt voor de 'maag'. Als je dat weet, is het ook niet meer zo vreemd dat avoir mal au coeur niet betekent dat je 'hartzeer' hebt, maar dat je 'misselijk' bent. En dan zijn dus alle uitdrukkingen die de man op het plaatje gebruikt een manier om te vertellen hoe je je fysiek voelt als je verdrietig of angstig bent.

volgende keer

Hoe zeg je tijdens een spel dat jij aan zet bent?

tambour battant

voortvarend, kordaat
('op de trommel slaand')

Wie zich nog de film die Blechtrommel herinnert, ziet meteen het jongetje voor zich dat voortdurend parmantig op zijn blikken trommel slaat. Of misschien denk je aan de kordate trommelaars die vroeger voorafgingen aan een leger dat ten strijde trok of je ziet meteen een groep Afrikaanse trommelaars die door hun energieke slagwerk een grote menigte om zich heen verzamelen in de hal van de metro. De uitdrukking is vooral afkomstig van die tweede situatie: de trommels die een militaire actie aankondigen. Er wordt niet langer gewacht, maar met volle overtuiging tot actie overgegaan.

volgende keer

hebben we een zwaar gemoed...

ne pas se moucher du pied

zichzelf heel belangrijk vinden
('niet je neus snuiten met je voet')

Als je dat zou kunnen, dan heb je misschien reden om jezelf op de borst te slaan. Er bestaat trouwens ook de variant ne pas se moucher du coude ('met je elleboog'). 

Om de uitdrukking goed te begrijpen, moet je echter de middeleeuwse betekenis van de uitdrukking moucher du pied kennen. Moucher betekende 'iemand beduvelen' en als je dat 'met je voet' kon doen, betekende dat dat je niet eens je handen nodig had om iemand te beduvelen, dat het heel makkelijk was om een ander te beduvelen, m.a.w. dat de ander een beetje een sufferd was.

Toen er in de zeventiende eeuw steeds meer straatartiesten verschenen die hun lichaam in allerlei bochten konden wringen, alsof ze hun neus met hun voet konden snuiten, beïnvloedde dit wellicht de al bestaande uitdrukking en begon men te zeggen dat belangrijke, invloedrijke personen zich niet gemakkelijk lieten beduvelen, 'hun neus niet met hun voet snoten' (het is in het Nederlands niet echt uit te leggen, je moet de dubbele betekenis van het werkwoord moucher in ogenschouw nemen). 

Daarnaast had (en heb) je veel mensen van bescheiden afkomst die hun neus daadwerkelijk snoten/afveegden met hun elleboog of met de mouw van hun jas of trui. Iemand die dat deed ging dus door voor een laag opgeleide, onwetende en onbeduidende persoon. Iemand uit de elite snoot zijn neus uiteraard niet du coude. 

In de loop van de tijd heeft de uitdrukking, door hem te ontkennen, een ironische betekenis gekregen en wordt hij gebruikt voor mensen die zichzelf beter, groter en belangrijker willen voordoen dan ze daadwerkelijk zijn.

volgende keer

luidt er tromgeroffel...