être vent debout

felle tegenstand bieden
('tegenwind zijn')

Het valt nog niet mee om jezelf overeind te houden bij sterke tegenwind, letterlijk en figuurlijk. Als mensen zich met hand en tand tegen je plannen verzetten, kun je zeggen dat je tegenwind ervaart. In het Frans wordt het vanuit het andere perspectief bekeken: 'je bent tegenwind' voor een ander. Maar de term vent debout lijkt in eerste instantie juist te slaan op degene die de tegenwind ervaart en die zich overeind (debout) moet zien te houden bij een krachtige wind (vent). Toch is dat niet zo. De term komt uit de zeilwereld, waarbij le bout een ander woord is voor la proue ('de voorsteven'). Als een zeilschip vent de bout is, dan krijgt hij wind aan de voorsteven, tegenwind dus. Het gaat allemaal een stuk vloeiender als het schip le vent en poupe ('de wind aan de achtersteven, de wind mee') heeft. 

Tegenwoordig wordt de uitdrukking vent debout vooral gebruikt voor personen, organisaties en demonstranten die zich fel keren tegen voorgenomen besluiten.

volgende keer

Gaat president Macron met zijn monsterzege bij de parlementsverkiezingen hoog spel spelen?

avoir du chien

zijn charme hebben, sex-appeal hebben
('hond hebben')

Je hoeft niet per se mooi te zijn, maar gewoon dat beetje je ne sais quoi waardoor je toch onweerstaanbaar bent. Waarom er in zo'n geval aan een hond gerefereerd wordt, is me niet helemaal duidelijk, misschien omdat het woord chien ook als bijvoeglijk naamwoord gebruikt kan worden in de betekenis van 'gemeen'. Maar is het dan zo gemeen om iemand voor je charmes te laten vallen?

volgende keer

Kun je in het Frans ook 'tegenwind' ervaren als iemand zich tegen je plannen verzet?

tailler des croupières à quelqu'un

iemand in de wielen rijden
('de staartriem lossnijden')

Wat voor een martelwerktuig is hiernaast afgebeeld? Ja, dat is dus een croupière, in het Nederlands een 'staartriem'. Een croupière is dus niet een vrouwelijke croupier die in het casino werkt, maar een riem die het zadel van een paard verbindt met zijn croupe ('de kont van het paard'), bevestigd rondom zijn staart. Als men in de zeventiende eeuw het iemand in een ruitergevecht extra moeilijk wilde maken, sneed men bij de ander nog wel eens de staartriem los, waardoor je aanzienlijk minder stabiel kwam te zitten, als je al niet meteen van je paard afviel. Het was dus een effectief middel om het iemand heel moeilijk te maken of zelfs op de vlucht te doen slaan.

volgende keer

Wat heb je in het Frans, als je 'hond hebt'?

hoe vertaal de 'meeroken' in het Frans?

tabagisme passif, (inhaler de la) fumée secondaire

Volgens de spotprent hiernaast is een op de honderd personen slachtoffer van meeroken, waarop een van de personen in de rookwolk (nuage de fumée) cynisch opmerkt: 'Nou ja, vriend, je hebt toch altijd nog 99% kans er goed vanaf te komen'.

Je kunt het woord fumer ('roken') alleen als werkwoord gebruiken. 'Het roken van sigaretten is slecht voor de gezondheid' is dus niet Le fumer... maar Fumer des cigarettes nuit à la santé. Vroeger hadden we vooral binnen last van het gevaar van het meeroken (inhaler de la fumée secondaire) wat kan leiden tot tabagisme passif ('nicotinevergiftiging door het inhaleren van door anderen geproduceerde rook'). Goed, er waren rookcoupés (compartiments fumeurs) maar cafés en openbare gebouwen hadden nog geen afgeschermde rookruimtes (espaces fumeurs), en zelfs restaurants waren vaak vol rook (enfumé). Iedereen die dat wilde kon zo een peuk (une clope) opsteken. Nu liggen de peuken (les mégots) van opgerookte sigaretten massaal voor de ingang van het café, omdat alle rokers het terras op vluchten, desnoods verwarmd door terrasverwarming (chauffe-patio)  om de echte rookverslaafden (accros au tabac) zelfs bij temperaturen onder nul in de gelegenheid te stellen hun verslaving te beleven en het milieu te vervuilen. Maar gelukkig hoeven we ons in cafés en restaurants niet meer door een rookgordijn (rideau de fumée) te bewegen en hebben we dus minder last van rooklucht (odeur de fumée) in onze kleding na afloop, tenzij je zelf rookt natuurlijk. In hotelkamers helpt de aanwezigheid van rookmelders (détecteurs de fumée) en in de meeste openbare gebouwen geldt tegenwoordig een algeheel rookverbod (interdiction/défense de fumer). 

volgende keer

Hoe kun je in het Frans iemand in de wielen rijden?

une réponse de Normand

een ontwijkend antwoord
('het antwoord van een Normandiër)

'Misschien wel, misschien niet, ik zou het niet kunnen zeggen'... Zijn Normandiërs van die weifelende types? Nee, eerder is hun reputatie er een van listige en weinig betrouwbare personen. Maar waarom dan? Het schijnt te maken te hebben met een oude Normandische wet die bepaalde dat je   een eenmaal afgesloten koop binnen 24 uur weer ongedaan mocht maken. Er bestaat daarom ook een Frans spreekwoord dat zegt un Normand a son dit et son dédit ('een Normandiër heeft zijn woord en zijn tegenwoord (herroeping)'). De handtekening van iemand uit Normandië had dus weinig waarde, want die kon in de volgende 24 uur gewoon weer ongedaan gemaakt worden. Wat is een afspraak dan nog waard?

Nu we toch zo politiek incorrect bezig zijn - laat ik vooropstellen dat ik Normandië een prachtige regio vind waar het goed toeven is, de mensen aardig zijn en het eten heerlijk - gooien we nog maar wat olie op het vuur. Zo kunnen ze het in Frankrijk ook hebben over een réconciliation normande ('een Normandische verzoening', die dus kennelijk huichelachtig is) en kan gezegd worden:

- Garde-toi d'un Gascon ou Normand, l'un hâble, l'autre ment ('Pas op voor een Gasconjer of een Normandiër, de ene schept op, de andere liegt') 

- Un Manceau vaut un Normand et demi ('een inwoner van Le Mans is anderhalve Normandiër waard'). Het kan dus nog erger dan in Normandië...

Maar ga er vooral eens kijken, de streek is een bezoek meer dan waard!

volgende keer

Hoe vertaal je 'meeroken' in het Frans?

la loi du talion

oog om oog, tand om tand
('de wet van de weerwraak')

In het huidige Iran bestaat deze wet ook daadwerkelijk: het recht dat je als slachtoffer hebt om degene die jou iets heeft aangedaan, hetzelfde aan te doen. Het woord talion komt van het Latijnse talis, dat 'vergelijkbaar, hetzelfde' betekent en dat ook het Franse tel heeft opgeleverd. Denk bijvoorbeeld aan tel père tel fils ('zo vader zo zoon'). De wet bestond al in de Code van Hammurabi, Babylonische wetten uit de achttiende eeuw voor Christus. Die wet was als volgt geformuleerd: 'Als iemand het oog van een vrij man heeft uitgesneden, dan zal men hem het oog uitsnijden; als iemand de tand van een vrij man heeft gebroken, zal men hem een tand breken...' Dat kennen wij als 'oog om oog, tand om tand', in het Frans ook oeil pour oeil, dent pour dent. De wet is ook nog terug te vinden in de bijbelboeken Exodus en Leviticus. Pas in het Nieuwe Testament zal Jezus Christus deze oude wet 'herroepen'. In het evangelie van Mattheüs zegt hij: 'Gij hebt gehoord, dat er gezegd is: Oog om oog en tand om tand. Maar Ik zeg u, de boze niet te weerstaan, doch wie u een slag geeft op de rechterwang, keer hem ook de andere toe (...)' (Mattheüs 5, 38-39).

Met dit stichtelijk woord eindig ik de bijdrage van vandaag.

volgende keer

Welke reputatie hebben de Normandiërs in Frankrijk?

en vouloir à

kwalijk nemen
('ervan willen' ?)

Wat wil deze dame nu? Zegt ze 'Ik wil u niet?', 'Ik wil u er niet bij hebben?' In eerste instantie is deze uitdrukking voor niet Franstaligen een beetje verwarrend, maar wat ze dus zegt, is: 'Ik neem u niet(s) kwalijk.' 

Waarop slaat dat dat verwijswoordje en ? Waarschijnlijk op zoiets als 'vergelding, wraak'. Dan betekent de uitdrukking dus zoiets als 'ik wil niets tegen u, ik wil geen vergelding tegen u, ik neem u niets kwalijk'. Andersom kun je dus zeggen je vous en veux ('ik neem het u kwalijk') of vragen vous m'en voulez ? ('vindt u het erg, neemt u het me kwalijk?'). Je kunt ook jezelf iets kwalijk nemen: je m'en veux d'avoir fait cela ('ik neem het mezelf kwalijk dat gedaan te hebben, ik heb er spijt van dat ik dat gedaan heb'). 

volgende keer

Wat houdt de loi du talion in?