une tête de mule

een stijfkop
('een muilezelhoofd')

'Nou, kom op... wees niet zo'n stijfkop... Ik zweer het!!! Ik heb je in de paardenlotto op plaats één gezet!!!' - 'Nee, ik wil niet!!!'

Ezels en muilezels hebben de reputatie koppig te zijn en niet te willen gehoorzamen als ze geen zin hebben. Het is dus niet verbazingwekkend dat  van iemand die koppig en onverzettelijk is gezegd wordt dat hij een muilezelhoofd heeft. Een oudere versie leek trouwens meer op wat wij in het Nederlands zeggen: têtu comme une mule ('koppig als een muilezel').

volgende keer:

Hoe zeg je in het Frans dat iets 'inslaat als een bom'?

c'est coton !

dat is een heidens karwei
('dat is katoen')

De jongen kijkt er heel opgewekt bij, maar vergis je niet. Werken op een katoenplantage was en is zware arbeid. En de verwerking daarna ook. Daarop schijnt de Franse uitdrukking, die in de tweede helft van de negentiende eeuw verscheen, te zijn gebaseerd: het weefproces vereist voortdurende aandacht om te voorkomen dat katoenproppen de kwaliteit van het product verpesten en daarbij komt dan nog dat de in de lucht ronddwarrelende katoenvezels ogen en luchtwegen behoorlijk kunnen gaan irriteren. Al met al een heidens en dus ook riskant karwei...

volgende keer:

Hoe noem je een 'stijfkop' in het Frans?

faux-cul

hypocriet
('nepkont')

Geloof het of niet, maar een jaar of vijftien geleden, toog ik met een paar collega's naar een natuurgebied om daar 'compromitterende foto's' te maken met voorbindbipsen uit een feestwinkel, om daarmee later een groep leerlingen te confronteren met hun choquerende mooning-gedrag (het tonen van je blote kont in het publiek) tijdens een werkweek in Tsjechië. De fotosessie ging uiteraard gepaard met veel hilariteit tot... er een spiernaakte man uit het struikgewas verscheen die verbeten uitsprak: 'Vindt u dit leuk?!' In onze poging om een rustige plek uit te kiezen waar we onbespied ons plannetje uit konden voeren, hadden we niet geweten dat we ons uitgerekend in een gebied bevonden voor naaktrecreatie...

Maar terug naar de toch op zijn minst eigenaardige uitdrukking. Een faux-cul was ooit inderdaad een soort voorbindbips, maar dan niet aan de buitenkant, maar aan de binnenkant. Zoals schoudervulling je een imposanter postuur kan geven, zo kon deze faux-cul je een imposanter posterieur geven. Het is duidelijk dat je je daarmee anders voordoet (althans uiterlijk) dan je werkelijk bent, dus de stap naar de betekenis 'hypocriet' is begrijpelijk.

volgende keer:

Wat bedoelt een Fransman als hij iets 'katoen' noemt?

hoe vertaal je 'nieuws' in het Frans?

actualité(s) - échos - faits divers - info(rmation)s - journal (télévisé) - du nouveau - nouvelle(s) - quoi de neuf 

Als je goed nieuws van iemand krijgt, dan zijn dat de bonnes nouvelles. Het kan ook om één nieuwtje gaan: J'ai une bonne nouvelle ('ik heb goed nieuws'). Je kunt zo ook naar iemand informeren: j'espère avoir bientôt de tes nouvelles ('ik hoop snel iets van je te horen'). 

Gaat het om nieuws van de wereld, dan gebruik je eerder actualités of informations, vaak afgekort tot les infos (en les actus). Die krijg je dan via de krant (le journal) of de televisie (le journal télévisé). 'Gemengd nieuws' in de krant, de zogenaamde 'korte berichten' heet in het Frans faits divers en 'plaatselijk nieuws' kan worden aangeduid met échos. Als iets in het nieuws is, dan is het d'actualité. 'Iets nieuws' is du nouveau of du neuf. Dat laatste zit ook in de uitdrukking quoi de neuf - in sms- of WhatsApp-taal ook wel qd9 : 'nog nieuws?' 

volgende keer:

Wat wil je in het Frans zeggen met een voorhangbips?

donner des noms d'oiseaux

uitschelden, met scheldwoorden overladen
('vogelnamen geven')

Je kunt elkaar in het Frans kennelijk maar beter geen vogelnamen geven, want daarmee wordt zelden iets goeds uitgedrukt. Misschien moet ik eerst de cartoon uitleggen. Enige tijd geleden stelde een gemeenteraadslid van de Franse gemeente Sermesse (Saône et Loire, 172 inwoners) voor een stemming te houden over hoe de inwoners zichzelf wilden noemen: Sarmates, Sarmatiens, Sermassiens, enz. De inwoners bleken daar echter geen enkele behoefte aan te hebben. Zij (en hun omwonenden) noemden hen al sinds jaar en dag Sermessois en daar wilden ze niets aan veranderen. Gefrustreerd bezorgde het gemeenteraadslid vervolgens een buitengewoon beledigende brief in iedere brievenbus. De cartoon suggereert dat hij voor iedere inwoner een eigen scheldwoord had bedacht. Zo roept de ene uit Moi, c'est vieux hibou ! (lett. 'ik ben een oude uil': 'ik ben een bosneuker!', een 'bosneuker' is een 'rare snuiter' en in homo-taal een scheldwoord voor 'hetero'). Moi, c'est manchot ! ('Ik word pinguïn genoemd', maar manchot betekent ook 'onhandig, twee linkerhanden'). Weer een ander wordt rapace ('roofvogel, maar figuurlijk 'gierigaard') genoemd. Et moi c'est Bécasse ! (een bécasse is een snip, maar figuurlijk betekent het 'domme gans'). Moi c'est pingouin ! ('ik ben een grapjas'). Vautour !? ('gier', maar ook bijvoorbeeld in de politiek gebruikt voor mensen die wij 'haviken' zouden noemen). Vieille pie ! (lett. 'ouwe ekster': 'oude vrijster'). Nog een greep uit het vogelwoordenboek: een buse ('buizerd') is een uilskuiken. Een butor ('roerdomp') is een 'ongelikte beer'. Een autruche ('struisvogel') is een hypocriet of iemand die zijn kop in het zand steekt. Een vieille chouette ('oude uil') is een 'oude heks'. Met een grue ('kraanvogel') kan een snol of hoer worden aangeduid en een poule mouillée ('natte kip') is een schijterd of een lafbek.

volgende keer:

Hoe vertaal je 'nieuws' in het Frans?

suer sang et eau

bloed, zweet en tranen / zich in het zweet werken
('bloed en water zweten')

Tegenwoordig krijgen we bij de uitdrukking 'bloed, zweet en tranen' misschien spontaan een melodie van André Hazes in het hoofd dat door een vol stadium wordt gescandeerd, maar het is eigenlijk een bijbelse verwijzing. 

Ook de Franse uitdrukking is al heel oud, en luidde aanvankelijk suer sang et larmes ('bloed en tranen zweten') en zat daarmee dus nog dichter in de buurt van ons 'bloed, zweet en tranen'.  Het verwijst naar de dood van Christus. Volgens de legende veranderde zijn zweetdruppels in tranen toen ze de aarde bereikten. Het water - zweet dus - is het symbool van het zware werk dat men verricht, tot bloedens toe zelfs...

volgende keer:

Waarom kun je in het Frans maar beter niet naar vogels worden genoemd?

araignée du matin, chagrin, araignée du midi, souci, araignée du soir, espoir

ochtendrood, water in de sloot
(ochtendspin, verdriet, middagspin, zorg, avondspin, hoop)

Alle talen kennen meteorologische rijmpjes. Waar wij naar de rode verkleuring van de hemel kijken, letten Fransen op het gedrag van spinnen. Als spinnen 's ochtends actief zijn, betekent dat dat ze niet door dauw worden gehinderd en de afwezigheid van dauw wijst op komende regen. Maakt de spin 's middags haar web, dan betekent dat ook dat er regen op komst is en dat zij dus haast moet maken om haar web op tijd af te krijgen, maar een spin die in de avondschemering rustig rondwandelt is volledig ontspannen omdat het mooie weer aan zal blijven. De uitdrukking kan ook figuurlijk worden uitgelegd: als je 's morgens vroeg al druk in de weer bent, is dat omdat je alle zeilen bij moet zetten om in je behoeften van alle dag te kunnen voorzien, kun je je het veroorloven tot de middag te wachten, dan is de behoefte al minder en wie tot de avond kan wachten, kan kennelijk voor zijn plezier werken...

volgende keer:

Hoe klinkt 'bloed, zweet en tranen' in het Frans?