reine - rêne - renne

koningin - teugel - rendier

Als je dit woord hoort uitspreken, heb je echt de context nodig, want het kan heel verschillende dingen betekenen.
Reine is het Franse woord voor 'koningin', afkomstig van het Latijnse regina. Spa Reine betekent dus niet dat je 'rein water' drinkt, maar 'koninginnewater'. 
De rênes zijn de teugels waarmee je een paard in bedwang kunt houden. Maar figuurlijk kun je ook lâcher les rênes ('de teugels laten vieren', lett. 'de teugels loslaten'), tenir les rênes ('de teugels stevig vasthouden') of prendre les rênes ('de teugels overnemen'). 
Een renne tenslotte is een 'rendier': Rudolphe, le renne au nez rouge ('Rudolph, the red nosed reindeer').

volgende keer:
gaan we een potje ouwehoeren...

jeter un pavé dans la mare

een steen in de vijver gooien / een knuppel in het hoenderhok gooien
('een straatsteen in de poel gooien')

Het is heerlijk lenteweer, dus als je niet in het onderwijs werkt, kun je lekker aan het water gaan zitten en genieten van de rust... tot er iemand het in zijn hoofd haalt een steen in het water te gooien, waardoor die weldadige rust plotseling wordt verstoord: het water spat op, vertroebelt en jij wordt doornat. Het kan dus nogal wat consequenties hebben als je zoiets uithaalt...
En we hebben al een uur minder rust dit weekend, dus geniet ervan! 
Voor wie nooit kan onthouden of de klok nu een uur vooruit of achteruit gezet moet worden: een trouwe lezeres van dit blog stuurde me het volgende ezelsbruggetje van Le chat :

volgende keer:

halen we de koninklijke rendierteugels aan...

cela va faire du bruit dans Landerneau

dat zal de tongen losmaken / dat zal veel stof doen opwaaien
('dat zal herrie maken in Landerneau')

Landerneau is een stadje in Bretagne. De actrice Julie Gayet zegt ervandaan te komen. Ze is bekend geworden door haar relatie met de Franse president François Hollande, die haar op een scooter placht te bezoeken. Je ziet hem ook op de cartoon uit beeld rijden. De ene oude dame roddelt: 'Het schijnt dat Julie Gayet uit Landerneau komt!...' waarop de andere reageert: 'Dat zal wat stof doen opwaaien in Landivisiau (ander plaatsje in Bretagne)'. Maar waarom Landerneau? Dat komt uit een achttiende-eeuws toneelstuk Les Héritiers ('de Erfgenamen') van Alexandre Duval, waarin een doodgewaande marineofficier plotseling weer in zijn geboortedorp Landerneau verschijnt, waar zijn erfgenamen al bezig waren onderling de buit te verdelen. Een knecht die er lucht van krijgt, roept dan uit: 'Ik zal niets vertellen, maar dat zal stof doen opwaaien in Landerneau!' 

volgende keer:
gooien we een steen in de vijver...

être à l'oeil prompt

gevat zijn / ad rem zijn
('aan het snelle oog zijn')


Prompt betekent 'vlug, snel, spoedig, gezwind'. Zo kun je iemand un prompt rétablissement toewensen ('een spoedig herstel'). Je kunt prompt à l'injure zijn ('gauw met beledigingen klaarstaan') of prompt à la riposte ('gevat, ad rem', lett. 'snel met het antwoord'). Die laatste betekenis heeft à l'oeil prompt dus ook. Als je 'een snel oog' hebt, heb je alles snel in de gaten en kun je dus ook snel je oordeel klaar hebben en dat gevat of ad rem onder woorden brengen.

volgende keer:
maken we de tongen los...

pousser à bout

tot het uiterste drijven / tot wanhoop brengen
('tot de rand/het eind duwen')

Vanavond neemt het Britse Lagerhuis het heft in eigen handen en drijft daarmee Theresa May (en het Britse volk, als je de peilingen van CNN moet geloven, daar gaf een overweldigende meerderheid aan liever een nieuw referendum te houden dan op de premier te vertrouwen, en het minste vertrouwen bleek er te zijn in het parlement) wellicht tot wanhoop. Ik denk dat het plaatje voor zich spreekt en nadere uitleg overbodig is.

volgende keer: toch is het zaak je ogen wijd open te houden...

la question n'est pas là

daar gaat het niet om / dat is de vraag niet
('de vraag is niet daar')

Beide uitdrukkingen zijn in het Frans en het Nederlands nagenoeg hetzelfde en wat daarin vooral opmerkelijk is, is het gebruik van là. In het Nederlands en Duits (en in mindere mate het Engels) is het heel gebruikelijk dat het woord 'dat' in combinatie met voorzetsels verandert in 'daar'. In het Frans gebeurt dat zo goed als nooit: 'daarmee' is avec cela, 'daarom' is pour cela of pour cette raison enz. Maar je kunt wel zeggen qu'est-ce que vous voulez dire par là ? ('wat wilt u daarmee zeggen?') en dus la question n'est pas là ('dat is de vraag niet'). Je kunt het overigens ook omdraaien: là n'est pas la question, een beetje zoals 'daar ligt het probleem niet'. Dat verklaart misschien ook het gebruik van là in plaats van cela/ça. 

volgende keer:
Zal het Britse Lagerhuis Theresa May morgen tot het uiterste drijven?

avoir quelqu'un à ses trousses

door iemand op de hielen gezeten worden
('iemand aan zijn etuis/broek hebben')

In het hedendaagse Frans is een trousse een etui of bijvoorbeeld een toilettas (het woord étui bestaat ook en wordt bijvoorbeeld gebruikt voor brillenkokers en vioolkisten). Maar met dat trousse heeft de uitdrukking niets te maken. Er bestaan twee mogelijke verklaringen voor de uitdrukking. Eeuwen geleden waren trousses pakketten die aan het achterwerk van een paard werden bevestigd. Als je iemand achter je trousses had, werd je dus achtervolgd. 
Een andere verklaring gaat uit van de oude betekenis 'broek' (denk aan het Engelse trousers). Dan heb je dus iemand achter je broek aan zitten.

volgende keer:
Hoe zeg je in het Frans 'dat is de vraag niet, daar gaat het niet om' ?