'm knijpen, bang zijn
('de billen knijpen')
Dit is wel een heel bijzondere dock voor je iPhone... Voor zover ik weet heeft de uitdrukking niet de betekenis die 'samengeknepen billen' in het Nederlands kunnen hebben in een zin als 'hij zat met samengeknepen billen te kijken', waarin een soort plaatsvervangende schaamte zit.
Het gaat in de Franse uitdrukking echt om angst, oorspronkelijk van spanning (en die betekenis kan de Nederlandse uitdrukking ook hebben) of zelfs de angst om ontlasting te verliezen. Dan zou ik hem ook knijpen...
volgende keer:
Hoe vertaal je 'gezond' in het Frans?
je moet er maar opkomen
('je moest eraan denken')
Dit is typisch zo'n zinnetje dat je kunt uitspreken als je verbaasd bent over de vindingrijkheid van iemand die een achteraf gezien voor de hand liggende oplossing bedenkt voor iets, waar echter nog niemand aan had gedacht: je moet er maar opkomen. Vandaar dus ook dat dit boekje over 'onwaarschijnlijke (maar echte) uitvindingen' de ondertitel il fallait y penser (ou pas) heeft meegekregen.
volgende keer
Hoe zeg je ''m knijpen' in het Frans?
voor je het weet...
('de tijd om 'oef' te zeggen')
De muurdichter hiernaast speelt met de betekenis van de uitdrukking en de dubbelzinnigheid van de kreet ouf die inmiddels bestaat door het verlan. Dat vereist enige uitleg: de uitdrukking zelf is in principe niet moeilijk te begrijpen. Er wordt een heel kort moment mee aangeduid, een moment dat zo kort is dat je niet de gelegenheid hebt om na te denken, sterker nog, je hebt niet eens de tijd om 'oef' te zeggen (bijvoorbeeld om van de schrik te bekomen). Maar ouf is ook de verlan (l'envers = 'het omgekeerde') versie van fou ('gek'). Voor wie het nog niet wist: verlan is een buitengewoon populaire variant van straattaal in Frankrijk waarbij je lettergrepen van woorden omdraait (zarbi = bizarre, keum = mec ('vent'), laisse béton = laisse tomber ('laat maar zitten')). En daarmee zegt de muurdichter dus 'Voor je er erg in hebt, word je het ook (gek)'. Wat is taal toch een mooi instrument...
volgende keer:
Hoe zeg je in het Frans 'je moet er maar opkomen' ?
met veel ophef
('met hoorn en schreeuw')
Dit is een oude uitdrukking (vijftiende eeuw) die komt uit de praktijk van de jacht met windhonden. Daarbij werd het wild opgespoord door op de hoorn te blazen en te schreeuwen, door veel lawaai of zo u wilt veel tamtam te maken.
Al in de zestiende eeuw werd de uitdrukking figuurlijk gebruikt, bijv. mener un procès à cor et à cri ('met veel bombarie een proces voeren').
volgende keer:
Hoe zeg je in het Frans 'voordat je het weet' ?
er niet uitzien, geen gezicht zijn, er niet uitnodigend uitzien
('geen gezichtsuitdrukking betalen')
Dat ziet er toch niet uit, zo'n speen? Het woord mine betekent naast 'mijn' ook 'gezichtsuitdrukking'. Als je er goed uitziet (in de betekenis van gezond/gelukkig), dan zeg je tu as bonne mine en iemand die eruit ziet alsof het niet goed met hem gaat a mauvaise mine. Payer de betekende in de zeventiende eeuw 'blijk geven van'. Een eeuw later werd de ontkende versie hiervan (ne pas payer de mine) dat er een verschil was tussen iemands ware aard en hoe die persoon er daadwerkelijk uitzag. Tegenwoordig wordt dit vaak juist in positieve zin gebruikt, bijvoorbeeld over een restaurant dat er eigenlijk niet uitziet, en waar je dus het liefst aan voorbij zou lopen, maar waar je uiteindelijk verrassend goed blijkt te kunnen eten...
volgende keer
brengen we 'met veel ophef' een nieuwe uitdrukking.
handje contantje betalen
('robijn op de nagel betalen')
De uitdrukking bestaat sinds de zeventiende eeuw en had aanvankelijk niets met robijnen of geld te maken. Als er in de zeventiende eeuw bij een drinkgelag een toost werd uitgebracht op iemand die niet aanwezig was, was het gebruikelijk een laatste druppel in het glas over te laten, die op je nagel te schenken en hem daarvan af te likken als teken van genegenheid naar de persoon in kwestie. Als er wijn in het glas zat - en dat was in Frankrijk uiteraard vaak het geval - dan leek deze druppel op een robijn. Vervolgens werd het een uitdrukking voor 'tot de laatste stuiver betalen', waarbij dus niet het glas maar de beurs geheel geleegd werd. Die laatste betekenis is tot op de dag van vandaag bewaard gebleven.
volgende keer:
Hoe zeg je dat iemand of iets 'er niet uitziet' ?
blanc d'oeuf - jaune d'oeuf - oeuf brouillé - oeuf à la coque - oeuf dur - oeuf mimosa - oeuf mollet - oeuf à la neige - oeuf de Pâques - oeuf sur le plat - omelette
We gaan het vandaag niet over uitdrukkingen hebben, maar over bereidingswijzen. Je moet toch in het Frans kunnen aangeven hoe je je ei wilt, nietwaar?
Nou zul je in de praktijk niet vaak om een 'paasei' (un oeuf de Pâques), een 'eidooier' (un jaune d'oeuf) of een 'eiwit' (un blanc d'oeuf) vragen, en het woord omelette zal ons niet onbekend voorkomen. Voordat we verder gaan, is het wel belangrijk dat we het woord goed uitspreken. Het enkelvoud (oeuf) spreek je namelijk anders uit dan het meervoud (oeufs). Het enkelvoudige oeuf [öf] rijmt op neuf ('negen', 'nieuw') en veuf ('weduwnaar'), maar het meervoudige oeufs [ø] rijmt op woorden als jeu ('spel') en heureux ('gelukkig').
Als je graag een spiegelei eet, vraag dan om een oeuf sur le plat of een oeuf au plat. Een 'roerei' is een oeuf brouillé. Bij een zachtgekookt ei komt er op aan. Wil je dat de hele dooier zacht gebleven is (na een kooktijd van ongeveer 3 minuten) dan bestel je een oeuf à la coque, maar vind je het - zoals ik - lekker als het geel zachtjes begint te stollen tegen de randen, terwijl het midden van de dooier nog vloeibaar is, vraag dan om een oeuf mollet. Een hardgekookt ei is un oeuf dur. Een tot schuim stijfgeklopt ei is een oeuf à la neige en op een feestje kun je ook oeufs mimosa ('gevulde eieren') serveren. Joyeuses Pâques !
volgende keer:
Hoe zeg je 'handje contantje' in het Frans?
