gevloerd / uitgeteld / helemaal kapot
('op de tegelvloer')
Hier zien we een gedicht van Isabelle Simon uitgebeeld:
'Aan de andere kant van het raam, daar waar het koud is, verbergen de kleine luiden die uitgeteld zijn, hun gezicht, laten zij hun schouders hangen, keren ons de rug toe. Dat is de keerzijde, de misère, de achterkant van de samenleving.'
De uitdrukking sur le carreau kan met verschillende werkwoorden gecombineerd worden: être ('zijn') of rester ('(achter)blijven') voor de getroffene en envoyer ('sturen') of laisser ('(achter)laten') voor de veroorzaker. De uitdrukking bestaat sinds het begin van de zeventiende eeuw en verwijst naar een gewonde of dode die uitgestrekt ligt over de (tegel)vloer, die letterlijk dus 'gevloerd' is. Tegenwoordig slaat het meestal niet meer op gewonde of gedode personen, maar wordt het figuurlijk gebruikt voor iemand die uitgeteld is of zich in een penibele situatie bevindt.
volgende keer:
zoeken we uit waar hem de kneep zit...
ouder en wijzer (worden)
('fles hebben/nemen')
Hoewel het prettig is af en toe de fles ter hand te nemen is het naarmate je ouder wordt verstandiger de fles wat vaker te laten staan, niet alleen om je gewicht en je bloeddruk op peil te houden, maar ook omdat sommige wijnen er baat bij hebben.
Zoals een bewaarwijn (un vin de garde) milder en karaktervoller kan worden met de jaren, zo kan (ik benadruk 'kan', het geldt immers ook alleen voor wijnen die het bewaren waard zijn...) de mens met de leeftijd door de ervaring, of zo u wilt door schade en schande milder en wijzer worden.
volgende keer:
Kun je bovenstaande fles toch niet laten staan en maak je hem helemaal leeg, dan ben je morgen waarschijnlijk gevloerd...
tongzoenen
(een schaats / schop / worst / overschoen / schnitzel rollen)
Vijf jaar geleden was het een hele kwestie tijdens de winterspelen in Sotsji, een jaar nadat Rusland zijn verfoeide antihomowet had aangenomen: waren homoseksuele sporters nog wel welkom op het internationale evenement? Toen verscheen dan ook deze cartoon van twee zoenende schaatsers achtervolgd door woeste Russische officials. De gelegenheid leende zich goed voor deze cartoon, aangezien rouler un patin (lett. 'een schaats rollen') een Franse benaming is voor wat de Engelstaligen een French kiss noemen. Het rollen is begrijpelijk: de tong maakt immers veelvuldige over zichzelf rollende bewegingen bij de voornoemde amoureuze uitwisseling van lichaamssappen. Maar waarom een schaats? Sommigen denken dat het misschien een vervorming van het woord patte is dat in de negentiende eeuw 'doekje' betekende en dat een metafoor voor de tong zou zijn geweest. Maar toen de uitdrukking in zwang raakte in de jaren twintig van de twintigste eeuw, was die betekenis al lang niet meer bekend, en betekende patte voornamelijk 'poot'. Meer waarschijnlijk is dat het te maken heeft met het argot patiner (lett. 'schaatsen') dat in het bargoens ook gebruikt werd in de betekenis van 'strelen'. Nog onduidelijker zijn de later verschenen varianten met de schop, de worst, de overschoen en de schnitzel of kalfsoester. Nou ja, je kunt ze allemaal omrollen, dat is waar...
volgende keer:
nemen we de fles ter hand... (daar zijn we inmiddels oud genoeg voor)
een goede slag
('een goede houw/schoffel')
Een pioche is een pikhouweel, een landbouw- ('houw') of tuingereenschap ('schoffel'). Maar daarnaast is het ook de term voor een stapel dominostenen of een stapel kaarten waarin je 'graaien' moet tijdens het domino- of kaartspel. Iemand die altijd de goede stenen of kaarten trekt heeft dus 'een goede stapel', une bonne pioche, waarmee hij of zij dus een goede slag kan slaan...
volgende keer:
gaan we voor de French kiss...
met beide handen aanpakken
('met armen-het-lichaam')
Deze mannen worden inderdaad met beide handen om het lichaam aangepakt. Voor ons 'aanpakken' kan in het Frans prendre ('nemen, pakken'), saisir ('pakken'), tenir ('(vast)houden') of porter ('dragen') gebruikt worden.
Als je iemand met beide handen om het lichaam aanpakt, heeft hij of zij weinig kans om te ontsnappen, zo moge het plaatje aantonen. Dat geldt figuurlijk uiteraard ook voor een kans die op je pad valt, die je liever niet laat lopen. Vandaar dat je die met beide handen aanpakt.
volgende keer:
slaan we een goede slag...
anker - inkt
Vaak liggen de betekenissen van homofonen zo uit elkaar dat de context voldoende is om ze niet door elkaar te halen, maar je zult maar net een emmer inkt vervoeren op je schip. Nu we steeds milieubewuster worden zal het ook dan echter steeds onwaarschijnlijker worden dat de bemanning een dergelijke order verkeerd begrijpt: jetez l'ancre ! betekent uiteraard 'werp het anker uit', terwijl jetez l'encre ! begrepen had kunnen worden als 'gooi de inkt weg'.
volgende keer:
pakken we een kans met beide handen aan...
platzak zijn
('de duivel in zijn beurs (te logeren) hebben')
De woorden bourse en diable verraden dat het hier om een oude uitdrukking gaat, toen we nog algemeen in de duivel geloofden en ons geld in een beurs droegen. Munten hadden vroeger geen kop- en muntzijde, maar een kruis- of muntzijde. Zolang er nog één muntje in je beurs zat, beschermde het kruis je tegen de duivel. Was ook dat laatste kruis verdwenen, dan kon de duivel er zijn intrek nemen en wie weet wat daar dan allemaal weer van zou zijn gekomen...
volgende keer:
gooien we het anker uit...
