panneaux insolites : ni côtes de boeuf ni bottes de keuf

noch runderribben, noch politielaarzen

vegaprotest

Woordspelingen doen het altijd goed in slogans die worden meegedragen in demonstraties. In deze demonstratie tegen het eten van vlees zien we borden als 'Dieren = slavenproducten', 'Laten we  de prehistorie achter ons laten en de slachthuizen sluiten', 'Wil je vlees? Eet je eigen reet op', 'God hield van de vogels / hij vond de bomen voor hen uit / De mens hield van vogels / hij vond de kooien uit'. Maar het meest in het oog springt het centrale spandoek Ni côtes de boeuf ni bottes de keuf, dat niet alleen eind- of binnenrijm heeft, maar ook een mooie medeklinkerwisseling en zoiets betekent als 'noch runderriblappen noch politielaarzen' waarmee het dierenbevrijding (libération animale) en bevrijding van mensen (libération humaine) probeert te verenigen. Het wordt nog eens onderstreept door een symbool dat het anarchistische en het vrouwensymbool verenigt. Zo zie je maar dat reclame en politiek engagement ons aanzet tot poëzie...

volgende keer:
leven we als God in Frankrijk...

français de la rue : laisse béton

laat maar (zitten)!
(laisse tomber)

Béton is natuurlijk een mooi product van het hier al eerder besproken verlan (het procedé waarbij twee lettergrepen worden omgedraaid). Het levert meteen de suggestie op dat iets je 'van beton laat', dat iets je dus helemaal niet kan schelen en dat je het daarom maar laat zoals het is, zoals de betonwerker op het plaatje die geconfronteerd wordt met een bevel om op te houden met de bouwwerkzaamheden. 
In 1978 werd de uitdrukking heel populair gemaakt door de al even populaire zanger Renaud in het liedje met dezelfde titel. De liefhebbers kunnen het eerste deel meezingen (en zich verbazen over de vele straattaal die ik hier nog niet heb behandeld...):

J'étais tranquille j'étais peinard
Accoudé au flipper
Le type est entré dans le bar
A commandé un jambon beurre
Et y s'est approché de moi
Et y m'a regardé comme ça

T'as des bottes, mon pote
Elles me bottent
Je parie que c'est des santiags
Viens faire un tour dans le terrain vague
Je vais t'apprendre un jeu rigolo
A grands coups de chaînes de vélo
Je te fais tes bottes à la baston

Moi je lui dis, laisse béton

Y m'a filé une beigne
Je lui ai filé une torgnole
Y m'a filé une châtaigne
Je lui ai filé mes grolles

J'étais tranquille j'étais pénard
Accoudé au comptoir
Le type est entré dans le bar
A commandé un café noir
Pis y m'a tapé sur l'épaule
Et m'a regardé d'un air drôle

T'as un blouson, mecton

L'est pas bidon

Moi je me les gèle sur mon scooter

Avec ça je serai un…

volgende keer:
gaan we de straat op...

famille de mots: blanc

Om de slachtoffers van de laatste twee schietpartijen
te gedenken vraag ik het Amerikaanse volk een
kaarsje aan te steken!

blanc - blanc-bec - blanc-manger - blanc d'oeuf - blanc-seing - blanchaille  - blanchâtre - Blanche-Neige - blancherie - blanchet - blancheur - blanchi(s) -blanchiment - blanchir - blanchissage - blanchissant - blanchissement - blanchisseur - blanchisseuse - blanchisserie - blanquette

De afgelopen week zijn velen van ons ons pijnlijk bewust geworden van de bevoorrechte positie die we als witte burgers ongevraagd hebben of zijn we juist met de neus op de feiten gedrukt omdat we kennelijk nog steeds harder ons best moeten doen om door de witte meerderheid voor vol aangezien te worden. Zelfs Mark Rutte is er niet meer van overtuigd dat 'Black Pete' per se zwart moet zijn. Maar Trump verschanst zich in zijn Witte Huis en verdrijft met traangas en gummiknuppels vreedzaam demonstrerende burgers omdat hij zijn imago denkt op te vijzelen met een bijbel in de hand... Genoeg hierover. De woordfamilie van blanc, nou ja een keuze eruit...
Behalve voor de kleur wit staat het zelfstandig naamwoord blanc ook voor 'linnengoed', 'witte wijn' en een 'doelwit'. Het is ook de aanduiding voor een 'blanke, witte persoon'. Een blanche kan een 'blanke vrouw' aanduiden, maar is ook een 'halve noot' in de muziek, een 'witte biljartbal', een 'brandewijn' of een aanduiding voor 'heroïne (sneeuw)'. Een blanc d'oeuf is uiteraard het wit van een ei (maar een 'eiwit' is een protéine). Er zijn ontzettend veel uitdrukkingen en woordcombinaties met blanc, veel te veel om hier te behandelen. Ik noem alleen en blanc waar wij 'blanco, ongeschreven' zouden zeggen. Een 'blanco chèque' is bijvoorbeeld un chèque en blanc. 
Er is een aantal specifieke woorden met blanc erin, zoals blanc-bec ('melkmuil'), blanchaille ('kleine witvis'), blanc-manger (een soort gelatinepudding met amandelsmaak, onsterfelijk gemaakt in een absurde sketch van Monty Python waarin buitenaardse wezens in de vorm van blanc-mangers de hele Engelse bevolking in Schotten veranderen om vervolgens Wimbledon te kunnen winnen, ja, verzin het maar...). 
Een blanchet is een 'witte molton(deken)' of een 'boekenlegger' en Blanche-Neige is de Franse benaming voor 'Sneeuwwitje'.  Een blanc-seing is een 'blanco volmacht' en een blanquette tenslotte is een witte schuimwijn uit Limoux en een blanquette de veau een 'kalfsragout'.
Het bijvoeglijk naamwoord blanc betekent behalve 'wit' ook 'schoon', 'onschuldig' maar ook 'schijn-, proef-'. Een arme blanche is een 'steekwapen' en een examen blanc een 'proefexamen'.
Blanchâtre betekent 'witachtig'. La blancheur is de 'witheid'. 
Het werkwoord blanchir betekent onovergankelijk 'wit/bleek worden', maar ook 'grijs worden (van haar)'. Overgankelijk betekent het 'wit maken, bleken', 'blancheren (in de keuken)', 'wassen (van linnengoed)' en 'witwassen, onschuldig verklaren'.
Een blanchi(s) is een 'kerf' ter markering in een boom.
Le blanchissage is 'het wassen/bleken' maar kan ook de raffineren van suiker aanduiden. Blanchissant betekent 'uitmakend' of 'witwordend' en le blanchissement is net als de variant blanchiment zowel 'het witten/wit worden' als 'bleken' en 'blancheren'.
Dat wassen kan gebeuren door een blanchisseur ('wasbaas') of blanchisseuse ('wasvrouw', hoezo gendergelijkheid?) in een blanchisserie  ('wasserij, blekerij').

volgende keer:
laten we het maar even zitten...

se croire sorti de la cuisse de Jupiter

het hoog in de bol hebben
('denken dat je geboren bent uit de dij van Jupiter')

Voordat ik naar de oorsprong van deze bijzondere uitdrukking ga, meld ik even dat ik een paar mooie Nederlandstalige varianten ben tegengekomen, zoals 'een ego als een garagedeur hebben' en bij onze zuiderburen kan je gevraagd worden: 'Stront, wie heeft je gescheten?'
Zeus/Jupiter staat bekend om zijn bijzondere geboorten (niet van zichzelf, maar van zijn kinderen). Hoewel het op zich al bijzonder is dat een man - al is hij dan goddelijk - een kind baart, er zijn er bij Jupiter toch twee genoteerd: allereerst natuurlijk de godin Minerva (Athene) die met volle wapenrusting uit zijn hoofd tevoorschijn kwam nadat zijn schedel gespleten werd. En zo zou de toekomstige wijngod Dionysos uit zijn dij zijn geboren. Hij was het product van het slippertje tussen Zeus en Semele. Toen Zeus' vrouw (en zus...) Hera (Juno) ontdekte dat Semele zwanger was, ontstak zij - zoals gebruikelijk - in woede en probeerde zij Semele wijs te maken dat Zeus - als hij zich in zijn ware gedaante zou tonen - eigenlijk een afzichtelijk monster was. Daarop vroeg Semele Zeus zich naakt aan haar te laten zien (kennelijk hadden ze bij de daad het licht uitgelaten...), maar zoals wij natuurlijk allemaal weten, kunnen gewone stervelingen het niet aan een godheid in zijn ware gedaante te zien, dus Semele vatte spontaan vlam toen Zeus (Jupiter) tegenstribbelend aan haar verzoek voldeed. Gelukkig voor de kleine Dionysos wist zijn vader hem op tijd uit de baarmoeder van de brandende Semele te bevrijden en aangezien er destijds nog geen couveuses bestonden, plaatste hij de foetus in zijn eigen dij, waaruit hij drie maanden later geboren werd. 
Het moge duidelijk zijn dat zo'n wonderbaarlijke en bevoorrechte behandeling alleen voorbehouden is aan personen van zeer hoge - goddelijke - komaf. Vandaar dat mensen die het hoog in de bol hebben, een ego hebben als een garagedeur, zich in het Frans beroemen op een wonderbaarlijke geboorte als die van Dionysos...

volgende keer:
zijn wij ons door de recente gebeurtenissen in Amerika pijnlijk bewust van onze bevoorrechte positie als blanken...

en écraser

als een blok slapen
('er een verpletteren')

Écraser betekent 'verpletteren' en in het argot van de twintigste eeuw kon/kun je hier ook vaak mee aangeven dat je ergens veel van hebt, bijvoorbeeld veel klanten hebben. Als je veel slaap hebt is dat voor mij persoonlijk helaas geen garantie dat ik ook goed zal slapen, maar waarschijnlijk is het dat voor de meesten van ons wel en verpletter je dus vervolgens je slaapgevoel. Voor mijn doen is het afgelopen nacht in ieder geval redelijk gelukt...

volgende keer:
Kent u deze uitdrukking: 'Stront, wie heeft je gescheten?'...

un baroud d'honneur

'Ga niet meer in gevecht met hem, hij zal je neerslaan...'
'Ik weet het... het is alleen maar om de lezers uit te leggen
wat een gevecht tegen de bierkaai is...'

een gevecht tegen de Bierkaai 
('een eregevecht')

Het woord baroud is van Berberse afkomt en betekent 'explosief kruit'. In de jaren twintig van de vorige eeuw is het in het militair jargon terechtgekomen in de betekenis 'slag, gevecht'. Een baroud d'honneur is een gevecht waarbij van tevoren vaststaat dat je de slag gaat verliezen en die dus alleen maar aangegaan wordt om je eer of je zaak waar je je hard voor maakt, te verdedigen.

volgende keer:
hoop ik eindelijk weer eens als een blok te slapen...

une image d'Épinal

een cliché / een stereotiep beeld
('een plaatje uit Épinal')

In 1796 opende ene Jean-Charles Pellerin een drukkerij in Épinal, een stadje in de Vogezen. In de negentiende eeuw drukte hij daar een grote serie gekleurde plaatjes die historische gebeurtenissen afbeeldden, maar ook stichtende plaatjes die in kinderboeken werden afgedrukt om de deugd en vroomheid te bevorderen. Dat soort plaatjes was al sinds de vijftiende eeuw zeer geliefd, met name in de wat lager opgeleide delen van de maatschappij. Deze plaatjes van Épinal vervulden eenzelfde functie als later tijdschriften zouden doen. Vanwege de naïveteit en de heldere kleuren van de plaatjes van Épinal hebben ze uiteindelijk de huidige betekenis van 'gemeenplaats, stereotiep beeld' gekregen.

volgende keer:
vechten we tegen de Bierkaai...