je m'en balance

het kan me geen moer schelen
('ik ga ervan schommelen')

Het Frans heeft een heleboel uitdrukkingen om aan te geven dat iets je volledig koud laat (meestal is dat een aanwijzing voor het tegendeel, maar goed...). Dit is er één van Se balancer betekent eigenlijk 'schommelen' of 'zich in evenwicht houden'. Als iets of iemand je zo weinig uit je evenwicht brengt dat je lekker een beetje gaat schommelen, dan ben je kennelijk weinig onder de indruk...

volgende keer

Hoe kun je in het Frans zeggen dat je barst van de energie?

autant en emporte le vent

ijdele (loze) beloftes
('de wind kan het net zo goed wegblazen')

Een goede vriend en trouw bezoeker van dit blog - ik zal niet verder in detail treden - belooft iedere keer dat ik hem zie dat hij de volgende dag zal stoppen met roken. Hierop zou een Fransman kunnen antwoorden: Autant en emporte le vent, een uitdrukking die al dateert uit de dertiende eeuw en sinds de zestiende eeuw de huidige betekenis draagt, nl. die van loze beloftes die gedaan worden, beloftes waarvan je nu al weet dat ze in lucht op zullen gaan. In het Engels zouden ze zeggen: Gone with the wind (inderdaad de beroemde film met Clark Gable en Vivien Leigh, die in het Frans dus ook Autant en emporte le vent heet). De wind blaast de belofte weg en laat geen spoor achter. Of zou hij het toch een keer echt menen? We blijven hopen...

volgende keer

bekijken we een van de vele manieren waarop je in het Frans kunt zeggen dat iets je geen moer kan schelen...

entre chien et loup

in de avondschemering / bij het vallen van de avond
('tussen hond en wolf')

Een mooie beeldende uitdrukking die al dateert uit de dertiende eeuw en die eigenlijk voor zichzelf spreekt: als de avond valt wordt het moeilijker een hond van een wolf te onderscheiden... Er zit dus waarschijnlijk ook wel een connotatie van gevaar bij: wie weet wie of wat je tegenkomt in de avondschemering?...

volgende keer

Hoe noem je 'ijdele beloftes' in het Frans en wat heeft dat met een beroemde Amerikaanse film te maken? 

hoe vertaal je 'licht' en 'donker' in het Frans?

clair - lumière - lueur - illuminé - jour - obscur - sombre - noir - foncé - obscurité - nuit

Doorgaans is de eerste vertaling van het bijvoeglijk naamwoord 'licht' dat je in woordenboeken tegenkomt léger, maar die moeten we hier uitsluiten, omdat het hier om het tegengestelde van lourd ('zwaar') gaat en dat laten we hier even buiten beschouwing. Daarnaast moeten we er natuurlijk rekening mee houden dat zowel 'licht' als 'donker' als zelfstandig en als bijvoeglijk naamwoord gebruikt kunnen worden. Laat ik beginnen met het zelfstandig naamwoord: 'het licht' en 'het donker'. Het bekendste Franse zelfstandig naamwoord voor 'licht' is lumière  dat zowel voor natuurlijk als voor elektrisch licht gebruikt kan worden: la lumière du soleil ('het zonlicht'), la lumière électrique. Als het licht niet een gehele ruimte verlicht kunnen ook de woorden clair en lueur ('schijnsel') gebruikt worden: au clair de la lune ('in het maanlicht, in de maneschijn'), la lueur des étoiles ('het licht van de sterren'). Lumière kan ook figuurlijk gebruikt worden: il n'est pas une lumière ('hij is geen groot licht, hij is niet zo slim'). Les Lumières is de aanduiding voor 'de Verlichting' in de achttiende eeuw. 

Als we het over de dagelijkse natuurverschijnselen 'licht (worden)' en 'donker (worden)' hebben, dan gebruiken we de woorden jour ('dag') en nuit ('nacht) of het bijvoeglijk naamwoord noir ('zwart'): il commence à faire jour ('het wordt licht'), il fait nuit ('het is donker'), dans le noir ('in het donker'). Dat laatste kun je ook aangeven met dans l'obscurité. 

Als bijvoeglijke naamwoorden kom je uit bij clair en obscur. Er zijn trouwens meer woorden voor 'donker' dan voor 'licht'. Voor licht heb je ook de variant illuminé dat ofwel gebruikt wordt voor kunstlicht of in ieder geval op de lichtinval duidt: la chambre était très illuminée ('de kamer was erg licht'). Kleuren en bijvoorbeeld gedachten kun je ook sombre ('donker, somber') noemen. In het Nederlands heeft 'somber' alleen deze figuurlijke betekenis, in het Frans kan het ook veel letterlijker gebruikt worden. In de combinatie met kleuren ('donkerblauw, lichtrood') gebruik je altijd clair en foncé. Deze combinaties zijn trouwens altijd onveranderlijk (dus geen verschil tussen mannelijk, vrouwelijk, enkelvoud en meervoud): des T-shirts bleu clair ('lichtblauwe T-shirts) en des robes rouge foncé ('donkerrode jurken').

de volgende keer

begeven we ons in het schemergebied tussen licht en donker...

la question n'est pas là

daar gaat het helemaal niet om / daar heb ik het niet over
('de vraag is niet daar')

Soms wordt in het Frans 'daar' gebruikt i.p.v. 'dat'. De beroemde uitspraak van Hamlet (To be or not to be, that's the question) wordt doorgaans vertaald als Être ou ne pas être, là (of: telle) est la question. Op het plaatje is deze uitspraak aangepast en aangevuld: 'Wel of geen zelfvertrouwen hebben, daar gaat het om!' In de ontkennende vorm bestaat de uitspraak in meerdere volgorden: La question n'est pas là en Là n'est pas la question.

volgende keer

Hoe vertaal je eigenlijk 'licht' en 'donker' in het Frans?

cousu de fil blanc

er dik bovenop liggen / volkomen doorzichtig zijn
('met witte draad genaaid')

Als iets of iemand wel heel voorspelbaar is, kun je in het Frans zeggen dat het met witte draad genaaid is. Je moet hierbij niet denken aan een stof die in zijn geheel wit is, maar meer aan rijgdraad waarmee je twee stukjes stof aan elkaar naait. Als je dat met witte draad doet op een stof van een andere kleur, dan ligt het er wel erg dik bovenop dat er eigenlijk iets fout is gegaan. 

volgende keer

Hoe zeg je in het Frans 'daar gaat het helemaal niet om, daar hebben we het niet over' ?

se ronger les sangs

zwaar over iets inzitten, zich opvreten van ongerustheid
('aan je bloed (mv) knagen')

Is dit wat er gebeurt als je een verlegen vampier bent met contactangst?  En al zou je een vampier zijn, kun je überhaupt wel aan een vloeistof knagen? En dan staat het woord 'bloed' ook nog eens in het meervoud - wat in het Nederlands volgens mij niet eens mogelijk is. Dat meervoud geeft trouwens wel aan dat het hier ook niet letterlijk om de vloeistof gaat, maar waarschijnlijk eerder een pars pro toto is voor het hele lichaam. Je kunt je een grote zorg gewaarworden als iets materieels dat je zwaar op de maag ligt, dat ons langzaam vermaalt en ondermijnt. Wij kunnen trouwens ook zeggen dat iets aan ons knaagt en sommige mensen beginnen bij ongerustheid op hun nagels te bijten (se ronger les ongles, lett. 'zich aan de nagels knagen'). Waarschijnlijk hebben dus verschillende van deze beelden zich vermengd tot de opmerkelijke uitdrukking 'aan je bloed knagen', waarvoor overigens ook nog een paar varianten bestaan, zoals se manger les sangs ('je bloed opeten') en tourner les sangs ('het bloed draaien').

volgende keer

Hoe zeg je in het Frans dat iets volkomen doorzichtig is of er wel erg dik bovenop ligt?