helemaal losgaan / de dag van je leven hebben / iets geweldig vinden
('zich er tot hartvreugd voor geven')
À coeur joie (lett. 'tot hart vreugd') ziet er een beetje uit als ons 'naar hartenlust' en heeft een vergelijkbare betekenis, niet zozeer 'zo veel als je wilt' (dat is à volonté in het Frans), maar wel 'grenzeloos', voluit genietend, zoals Brigitte Bardot hier lijkt te doen in de gelijknamige film uit 1967.
Ik ga dat vandaag na mijn laatste lesdag van dit schooljaar ook doen: vanavond neem ik de Thalys naar Parijs, morgen naar Opéra Garnier, leuke plekjes ontdekken en zondagochtend weer terug. Maandag kunt u dus weer een nieuwe post verwachten.
volgende keer:
blijven we dromen...
op zijn gat vallen/liggen
('(met) de vier hoefijzers in de lucht vallen/hebben')
In de negentiende eeuw werd deze uitdrukking voor het eerst opgetekend en uiteraard verwijst die naar een paard dat plotseling ten val komt. Dan zijn ineens zijn vier hoefijzers duidelijk te zien en al dragen wij natuurlijk geen hoefijzers, in zekere zin beschrijven de Fransen dus wat er na zo'n onfortuinlijke val duidelijk te zien is, terwijl wij juist het enige deel beschrijven (ons gat) dat in zo'n geval bedekt blijft...
volgende keer:
gaan we naar hartenlust verder...
de kaarten schudden
('de kaarten door elkaar schudden')
Brouiller betekent 'verwarren', 'door de war gooien'. Je kunt dat met kaarten doen en daarmee figuurlijk een toestand ondoorzichtig maken. Je kunt het ook met eieren doen en dan krijg je oeufs brouillés ('roerei') of met je sporen (brouiller les pistes, 'de sporen uitwissen'). Je kunt in een relatie gebrouilleerd raken (être brouillé) of in de war raken met cijfers (être brouillé avec les chiffres, 'slecht kunnen rekenen'). Je komt hoe dan ook in een zo niet verwarde, dan toch lastige situatie terecht waaruit je je weer zult moeten zien te redden (se débrouiller, 'zich redden'). Ook het woord brouillard ('mist') roept een beeld op van mistflarden die zich langzaam verstrengelen totdat je het zicht totaal verliest. Ja, als je gebrouilleerd raakt, kun je het wel schudden...
volgende keer:
vallen we op ons gat...
van de laatste mode / de allernieuwste
('de laatste schreeuw')
Is dit de laatste versie van Munchs De schreeuw ? Misschien, maar in het Frans wordt de uitdrukking vooral gebruikt om aan te geven dat een product helemaal vernieuwd is, volgens de laatste eisen van de mode. Waarom de laatste schreeuw? Daarvoor moeten we terug naar de Middeleeuwen, toen je stads- en dorpsomroepers (crieurs publics) had, die in de tijd voor de krant en het internet, het laatste nieuws verkondigden op de stadspleinen. Wie dus op de hoogte wilde blijven van het laatste nieuws, moest de laatste omroep (le dernier cri) van deze functionaris gehoord hebben.
volgende keer:
schudden we de kaarten...
koor - hart
Aangezien een koor doorgaans meerstemmig zingt, doen we vandaag ook maar meteen aan meerstemmige homofonen: aan de ene kant choeur en coeur en aan de andere kant choral en chorale. Van al die woorden is alleen coeur ('hart') de vreemde eend in de bijt.
Zowel choeur als chorale betekenen 'koor', maar er zijn toch duidelijke en subtiele verschillen. Zo is la chorale de gebruikelijke term voor een zangkoor, vooral als het om een amateurvereniging gaat. Zodra het koor echter enig prestige geniet, zal het zich eerder le choeur of l'ensemble vocal laten noemen. Choeur is ook de naam van het (priester)koor in de katholieke kerk, voor de afgescheiden ruimte dus. Het is ook het woord dat gebruikt wordt voor zangpartijen in een muziekstuk en ook voor het sprekende/dansende koor in Griekse tragedies (de 'rei'). In de combinaties mannen-, vrouwen-, kinder- of engelenkoor wordt ook het woord choeur gebruikt. Als je in koor optreedt dan doe je dat ook en choeur.
Le choral is de benaming voor het 'koraal', een kerkgezang dat door de hele gemeente kan worden meegezongen, zoals dat bijvoorbeeld bekend is uit de Matthäus Passion. Daarnaast bestaat ook het bijvoeglijk naamwoord choral ('tot het koor behorend, koor-'). Het mannelijk meervoud van dit bijvoeglijk naamwoord is chorals of (minder voorkomend) choraux. Het meervoud van le choral is alleen maar les chorals. Waarom zou je makkelijk doen als het ingewikkeld kan?
volgende keer:
slaak ik mijn laatste kreet...
stukje bij beetje
('van draad naar naald')
Al schommelend vordert het breiwerkje van de oude dame beetje bij beetje. De draad wordt vaker gebruikt om de voortgang van iets uit te drukken. Zo kun je de rode draad van iets volgen of misschien uiteindelijk de draad kwijtraken.
De voortdurend herhaalde beweging waarbij de draad steeds weer in aanraking komt met de naald staat dus voor de geleidelijke ontwikkeling van iets. Het kan ook op ideeën slaan die elkaar associatief opvolgen, of gebeurtenissen die elkaar zonder onderbreking volgens de wetten van de logica opvolgen.
volgende keer:
gaat het koor mij zeer ter harte...
een bende
('een echt Kafarnaüm')
Zo erg is het nog net niet, maar zo aan het einde van het schooljaar, met al het laatste nakijkwerk, is het wel een grote bende op mijn werktafel. In het Frans wordt dan al gauw gerefereerd aan een bordeel (quel bordel !), maar er kan ook naar het bijbelse Kafarnaüm worden verwezen. Kafarnaüm was een vissersplaats in het Noorden van Israël vlakbij het meer van Galilea. Jezus kwam hier na zijn verblijf in de woestijn en ontmoette er Simon Petrus, wiens huis overigens nog steeds te bezichtigen zou zijn tussen de opgravingen bij het meer van Tiberias. In dat huis ging Jezus wonen en vandaar begon zijn missie en zijn prediking. Hij begon er ook zijn genezingen. Dat leverde hem al snel een naam op in heel Syrië en al gauw verzamelde zich een menigte zieken en gehandicapten om hem heen, een soort inderhaast georganiseerd vluchtelingenkamp met alle chaos van dien.
volgende keer:
gaan we stukje bij beetje verder in de wereld van de Franse uitdrukkingen...
