In de jaren 1935-1936 was het literaire tijdschrift La bête noire een nagel aan de doodskist van het in Frankrijk opkomende fascisme. Zowel de woorden 'zwart' als 'beest' hebben in Europese talen gewoonlijk een negatieve bijklank en dat is dan ook precies de bedoeling sinds de uitdrukking in de negentiende eeuw in zwang raakte.
volgende keer:
geven we u een stevige handdruk...
Het zal je maar overkomen als je nietsvermoedend de metro in stapt, dan stokt je adem toch? Dat is wat er ook aan de hand is in de uitdrukking van vandaag. Het woord pantois ('verstomd, beduusd') dat gewoonlijk wordt gecombineerd met een van de werkwoorden être ('zijn'), rester ('blijven') of laisser ('laten') betekende oorspronkelijk (en dan hebben we het over de twaalfde eeuw) 'verstikt', afkomstig van het werkwoord panteler ('verstikken'). Iets doet je verstikken, het beneemt je de adem, laat je verstomd of versteld staan.
volgende keer:
zien we (zwarte) beestjes...
We hebben allemaal onze besognes, dingen die ons bezighouden en waar we ons misschien zorgen over maken. Dan kun je natuurlijk bij de pakken neer gaan zitten en je beklagen over alle zorgen die je overstelpen of je kunt proberen ze zo snel mogelijk uit de weg te werken in de hoop weer snel aan iets toe te komen dat je met vreugde vervult. Dan ga je maar beter voortvarend te werk.
volgende keer:
doen we u versteld staan...
Een grain is een graantje of een korreltje. Het duidt in ieder geval iets heel kleins aan. De dwaasheid waar het in deze uitdrukking om gaat is dan ook maar een klein tikkeltje getiktheid die vaak ook snel weer overgaat en ja, zo is er bij ieder genie ook soms wel eens een draadje los...
volgende keer:
gaan we voortvarend te werk...
dus niet voor creatieve geesten die willen experimenteren met kleuren, maar voor hen die de werkelijkheid graag natuurgetrouw weergeven.
volgende keer:
zijn we een beetje getikt...
De baguette (lett. 'stok') is het bekendste Franse stokbrood, maar daarnaast heb je bijvoorbeeld ook de flûte ('fluit') en de ficelle ('draadje'). De Fransen noemen hun stokbroden dus naar voorwerpen met een vergelijkbare vorm en laten het generieke woord 'brood' weg (als ze hun broden zouden noemen zoals wij dat doen, zouden het bijvoorbeeld pain baguette en pain flûte zijn). Voor ons is een baguette alleen een stokbrood. Dus als we over een Franse dirigent lezen, zien we hem met een stokbrood voor zijn orkest zwaaien. Ook een tovenaar zou zijn kunsten vertonen zwaaiend met een stokbrood. Niet dus. Maar je kunt in het Frans dus wel weer met die woorden spelen zoals in het voorbeeld op het plaatje: 'Als ik aan de bakker om een stokbrood vraag en zij zegt: Hoe wilt u uw stokbrood? dan antwoord ik: magisch! Je weet maar nooit wat er uit een misverstand...' De bakker wilde uiteraard weten hoe bruingebakken, knapperig of smeuig de klant haar stokbrood wilde, maar een baguette magique is ook het woord voor een toverstokje.
volgende keer:
hebben we een kleurplaat voor luie tekenaars...
vroeg uit de veren zijn
Ben je al weer uit bed gevallen?
(zo vroeg uit de veren)
Wat bezielt je? Ga weer slapen!
('uit bed vallen')
Hier herken ik me wel in, hoewel het al een tijdje geleden is dat ik letterlijk uit mijn bed gevallen ben. Maar vroeg uit de veren ben ik vaak. De suggestie van de uitdrukking is waarschijnlijk dat je zo bedrijvig bent dat je niet eens de tijd neemt om rustig je bed uit te stappen. In mijn geval is het eerder wel dat laatste nadat ik me tevergeefs urenlang hebben liggen omdraaien...
volgende keer:
zwaaien we met een toverstok... brood.