tomber des nues

stomverbaasd zijn, perplex zijn
oorspronkelijk: uit de hemel komen vallen
(lett. 'uit de wolken vallen')

Inderdaad, deze blote dame lijkt zo uit de wolken te komen vallen, maar dat is dan ook omdat deze uitdrukking voor de Fransen zelf een beetje eigenaardig klinkt. Immers, voor het begrip wolken wordt al heel lang het woord nuages gebruikt. Het dichterlijk aandoende nues is al heel lang in onbruik geraakt en wordt dus door moderne Fransen meteen gelezen en verstaan als 'vrouwelijke naakten'. Van dat gegeven heeft de cartoonist handig gebruik gemaakt na de eerste vrije verkiezingen in Tunesië in 2011 na de Arabische lente aldaar, waarbij een zich progressief noemende islamitische partij die een soort seculier-islamitische staat zei na te streven als Turkije, als winnaar uit de bus kwam. Veel progressief stemmende Tunesiërs werden na de verkiezingsnacht met een kater wakker en vroegen zich in vrees af wat voor 'progressieve' krachten nu ineens uit de hemel waren komen vallen... 

Als je echter teruggaat naar de oorsprong van deze uitdrukking, dan zijn het niet zozeer naakte vrouwen die uit de hemel komen vallen, maar engelen, die altijd zo zijn afgesneden van het aardse leven dat ze eenmaal op zeg Place de la Concorde neergedaald niet meteen zouden weten wat ze zouden moeten aanvangen. 

De oorspronkelijke betekenis van de uitdrukking was dan ook 'ergens geheel onverwachts arriveren', maar kan nu ook overdrachtelijk gebruikt worden in de betekenis 'stomverbaasd zijn' (over iets anders wat je ineens overkomt).

volgende keer

kruipen we in onze schulp terug...

jeter l'argent par les fenêtres

geld over de balk smijten / smijten met geld
(lett. 'het geld uit de ramen gooien')

Het klinkt toch net wat uitnodigender, want bij ons weet je gewoon niet waar je moet gaan staan om de producten van deze enorme vrijgevigheid in ontvangst te kunnen nemen. Bij welke balk moet je wezen? In Frankrijk hoef je dus alleen langs de huizen te lopen en goed omhoog te kijken, maar ja... ik vrees dat wat dat betreft de Fransen net zo krenterig zijn als wij volgens onze reputatie, dus blijft de kans dat je  op je hoofd getroffen wordt door iets veel onaangenamers, veel groter, al liggen de middeleeuwen al lang achter ons.

volgende keer

laten we ons compleet verrassen...

pisser dans un violon

water naar de zee dragen
(lett. 'in een viool pissen')

De uitdrukking wordt trouwens vaak gebruikt, zoals je hiernaast al ziet, in de vorm C'est comme si on pissait dans un violon ('het is alsof je in een viool pist' of Autant pisser dans un violon ('Dan kun je net zo goed in een viool pissen'). Het moge duidelijk zijn dat zo'n handeling geen enkel nut dient en dat is dan ook de bedoeling van deze merkwaardige uitdrukking. Waar wij nog netjes water naar de zee dragen - iets waar de zee waarschijnlijk ook geen enkele behoefte aan heeft - draagt een Fransman dus een andere vloeistof naar een andere plek en valt wederom op hoeveel Franse uitdrukkingen of te maken hebben met eten en drinken of met de onvermijdelijke gevolgen daarvan. Toch blijf je je natuurlijk afvragen waarom nu juist voor deze merkwaardige combinatie is gekozen. Volgens sommige taalkundigen luidde de uitdrukking aanvankelijk souffler dans un violon ('in een viool blazen'). Als je op een fluit of een trompet blaast, krijg je daar met enige oefening aangename muziek uit, maar blazen op een snaarinstrument is tamelijk nutteloos. Iemand vond het vervolgens leuk om de situatie nog ongerijmder te maken door souffler te veranderen in pisser en zo zijn we tot de huidige uitdrukking gekomen.

volgende keer

Als wij te gemakkelijk geld uitgeven, gooien we het geld over de balk. Smijten Fransen ook met geld en zoja, waarheen?

en faire tout un fromage

ergens een hele toestand van maken / iets heel erg opblazen / zich druk maken om niets
(lett. 'er een hele kaas van maken')

Wederom een van de vele uitdrukkingen uit het culinaire spectrum. Het beeld is op zich duidelijk: melk is een simpel product dat eenvoudig verkregen en geconsumeerd kan worden, voor de fabricage van kaas moet er een complex proces worden doorlopen. Alleen... je gebruikt de uitdrukking als iemand zich druk maakt om niets, m.a.w. je had beter tevreden kunnen zijn met de melk. Maar een heerlijk kaasplateau met een glaasje port of rode wijn vind ik toch echt niet te versmaden. Wat dat betreft kunnen niet genoeg mensen kaas maken...

volgende keer

Wij kunnen water naar de zee dragen, maar de Fransen transporteren een andere vloeistof naar een andere plek...

vivre d'amour et d'eau fraîche

ondanks een gebrek aan financiële middelen een onbezorgd leven leiden
(lett. 'leven van de liefde en helder water')

Vandaag op Valentijnsdag uiteraard een uitdrukking over de liefde in de langue de l'amour. Als je teruggaat naar de kern, wat heeft een mens dan het meest nodig? Schoon water en een beetje liefde. Jammer is dat deze uitdrukking in de Van Dale alleen negatief belicht wordt: il est difficile de vivre d'amour et d'eau fraîche ('van liefde rookt de schoorsteen niet'). Maar ook in Frankrijk zelf geeft de uitdrukking aanleiding tot veel persiflages, zeker onder mensen die de ware liefde niet weten te vinden:

"Bij gebrek aan liefde en helder water, leef ik van vrienden en alcohol."

En het kan natuurlijk nog prozaïscher:

"Waarom leven van liefde en helder water, als je ook kunt leven van seks en alcohol?"

Fijne Valentijnsdag!

(voor wie trouwens benieuwd is wie die Valentijn eigenlijk was die zijn naam heeft gegeven aan deze dag van de liefde, bezoek deze pagina eens.

volgende keer

Hoe zeg je in het Frans 'Laten we er niet te moeilijk over doen?'

il n'a pas inventé le fil à couper le beurre

hij heeft het buskruit niet uitgevonden

(lett. 'hij heeft de draad om boter te snijden niet uitgevonden')

Gisteren bekeken we een aantal uitdrukkingen met ficelles ('touwtjes'). Vandaag pakken we de draad weer op (on reprend le fil) met het woord fil ('draad'). Zo vinden wij het kennelijk niet erg snugger om niet in staat te zijn om het buskruit uit te vinden (ik begin meteen aan mezelf te twijfelen, want ik zou het eerlijk gezegd ook niet weten), terwijl het misschien inderdaad wat meer voor de hand ligt om het principe te bedenken van een draad waarmee je boter door kunt snijden. Als iets volkomen doorzichtig is - in de zin dat het er dik bovenop ligt - dan is het genaaid met witte draad (cousu de fil blanc). Fil wordt trouwens ook algemeen gebruikt voor de telefoon: als je iemand opbelt, geef je hem een 'slag met de draad' (un coup de fil) en als je niet zeker bent wie je aan de lijn (daar heb je de draad...) hebt, kun je vragen: Qui est au bout du fil? (lett. wie is er aan de andere kant van de draad?) Le fil de l'épée is het scherp van het zwaard en als je passe l'ennemi au fil de l'épée, dan 'jaag je je vijand over de kling', zeker als je lot aan een zijden draadje hing: Cela n'a tenu qu'à un fil ('dat hing slechts aan een draad'). Als je het heft in handen wilt houden, moet je tenir les fils des marionnettes ('de draden van de marionetten vasthouden'), want je wilt natuurlijk niet aan iemand gebonden zijn: avoir un fil à la patte (lett. 'een draad aan je poot hebben'). Nou, dat is weer genoeg voor vandaag. Er zijn nog meer uitdrukkingen met fil, maar dan raken we misschien de draad kwijt (on perd le fil)...

volgende keer

is het Valentijnsdag...

les ficelles du métier

de kneepjes van het vak
(lett. 'de touwtjes van het vak')

Wie in het Frans de kneepjes van het vak kent, connaît les ficelles du métier ('de touwtjes van het vak') en wie ook de kneepjes van de Franse cultuur kent, begrijpt waarom hiernaast een slank stokbrood staat afgebeeld. Dat wordt in het Frans namelijk ook een ficelle genoemd, zoals een extra brede baguette juist een flûte wordt genoemd. En voor wie nog meer kneepjes van het vak wil leren: er bestaan nog meer uitdrukkingen met het woord ficelle. Zo kun je zeggen dat la ficelle est un peu grosse ('het touwtje is een beetje dik') als je vindt dat iets een beetje erg doorzichtig is, dat het er wel heel erg dik bovenop ligt. Net als in het Nederlands kun je in het Frans aan de touwtjes trekken: tirer les ficelles ('de touwtjes in handen hebben'), maar pas op dat je niet zegt: tirer sur la ficelle, want dan ga je net iets te ver. 

volgende keer

meer kneepjes... dit keer niet met een touwtje, maar met een draadje...