ne pas arriver à la cheville de quelqu'un

niet aan iemand kunnen tippen
('niet tot de enkel van iemand komen')

'Als je tot aan mijn enkel komt, kun je mijn veters lussen' staat er op het bord hiernaast. Het moge duidelijk zijn dat iemand die zo kort van stuk is niet aan een ander kan tippen. Deze uitdrukking dateert uit de achttiende eeuw. Het gaat niet alleen om de relatieve afstand, maar vooral ook om de geringe afstand tot de grond. Het is dus geringschattend bedoeld, laag bij de grond, zou je kunnen zeggen.

Misschien valt het uiteindelijk toch nog wel mee, aangezien in de achttiende eeuw met cheville ook het mannelijk lid kon worden aangeduid, aanzienlijk minder laag bij de grond dus, maar nog altijd kun je niet aan de hele man tippen...

volgende keer
Hoe zeg je in het Frans: 'dat zal me worst wezen' ?

un sac d'os

vel over been
('een zak beenderen')

Het afgelopen weekend stond er in het Volkskrant Magazine een item over het schoonheidsideaal waaronder steeds meer jongens gebukt gaan: al voor je zestiende of zeventiende over een sixpack beschikken. Dat zit er voor de meeste pubers nog niet in. Vaak zijn ze vel over been, of zoals ze in Frankrijk zeggen 'een zak beenderen'. Wij reserveren de zak juist voor 'dikzakken'. In het Frans heb je het dan bijvoorbeeld over un boulot ('een bolletje'), een gros pataud ('een dikke hond/pup') of un patapouf. En nu licht ik nog maar een tipje van de sluier op. Het moge duidelijk zijn dat wij dikzakken zwaarder onder vuur liggen dan de vel-over-beners...

Laat ik maar weer even gaan trainen.

volgende keer

Hoe kun je in het Frans zeggen dat je niet aan iemand kunt tippen?

Hoe vertaal je 'blijven' in het Frans?

continuer à, demeurer, durer, passer, persister, (en) rester, subsister

Dit zou overigens mijn levensmotto kunnen zijn, maar dat terzijde.
Het meest gebruikte Franse woord voor 'blijven' is rester met een goede tweede plaats voor demeurer. 

Beide woorden kun je gebruiken in de betekenissen 'voortgaan te bestaan' en 'niet veranderen'. Ook kun je rester combineren met bijvoeglijke naamwoorden, bijwoorden en voltooid deelwoorden: rester debout ('blijven staan, lett. rechtop blijven') en rester assis ('blijven zitten, lett. gezeten blijven') bijvoorbeeld. Dat laatste overigens alleen letterlijk. Als je op school blijft zitten, doe je een klas over: redoubler. 

Je kunt rester niet met een (heel) werkwoord combineren, zoals 'blijven praten'. In dat geval gebruik je het werkwoord continuer à/de ('doorgaan met'): continuer à parler.

Als iets niet door kan blijven gaan ('dat kan zo niet blijven'), dan kun je bijvoorbeeld durer ('voortduren') gebruiken: cela ne peut pas durer ainsi.

Om volharding uit te drukken, kun je ook het werkwoord persister ('volharden, blijven bij') gebruiken: il persiste dans son opinion ('hij blijft bij zijn mening').

Als je met 'blijven' 'voortbestaan' bedoelt, kun je ook het werkwoord subsister gebruiken. Ce qui subsiste, ce sont ces ruines ('wat (over)blijft, zijn deze ruïnes').

Je kunt je ook afvragen waar je of waar iets gebleven is. In het eerste geval voeg je het partikel en toe aan het werkwoord rester: où en sommes-nous restés ? ('waar zijn we gebleven?'). En als je iets niet meer kunt vinden, kun je je afvragen waar dat voorwerp heen is gegaan: où est passé mon porte-monnaie ? ('waar is mijn portemonnee gebleven?').

volgende keer

Hoe kun je iemand noemen die heel mager is?

CQFD

wat wil ik maar zeggen, dat bedoel ik maar
('wat aangetoond moest worden, quod erat demonstrandum')

In feite is CQFD (ce qu'il fallait démontrer) de Franse vertaling van het Latijnse quod erat demonstrandum (QED) dat 'wat bewezen moest worden' betekent en vaak aan het einde van een logische redenering werd gebruikt, bijvoorbeeld in de wiskunde of de filosofie, om aan te duiden dat hetgeen men wilde aantonen, ook daadwerkelijk bewezen is. 

In de praktijk wordt CQFD vaak uitgelegd als Ce qu'il faut dire ('wat gezegd moet worden'), maar voor veel Fransen blijft de afkorting iets mysterieus hebben. Velen geven er dan ook hun eigen invulling aan. Enkele voorbeelden:

- Een kritisch sociaal bewogen maandblad leest het waarschijnlijk als ce qu'il faut dire, want er moet het een en ander gezegd worden.

- Hetzelfde geldt voor deze zondagkrant 

- Een boetiek voor ethisch verantwoorde eigenzinnige producten van Franse bodem: créations éthiques franco décalées.

- 'Wat je moet ontdekken': ce qu'il faut découvrir.

- Een onderwijskundig adviesbureau ('adviezen, kwaliteit en didactische opleidingen'): Conseil, Qualité et Formations Didactiques.

- Een non-profitorganisatie in Lyon: 'zij, die het verschil maken' : ceux qui font la différence.

- Uit het eerder genoemde maandblad CQFD: ce qu'il faut dire, détruire ou développer ('wat gezegd, vernietigd of ontwikkeld moet worden')

- Een parodiërend televisieprogramma: Ce qu'il fallait détourner ('wat veranderd moest worden, wat een andere wending moest krijgen')

- Een politiek 'fact-checking' programma: ce qu'il fallait décrypter ('wat ontraadseld moest worden')

- En tenslotte: een wijnwinkel: ce qu'il faut déguster ('wat geproefd moet worden').

Daar houden we het vandaag even bij. MSIG!

volgende keer
Hoe vertaal je 'blijven' in het Frans?

tenir la chandelle

het vijfde wiel aan de wagen zijn
('de kaars vasthouden')

We hebben het allemaal waarschijnlijk wel eens meegemaakt, de een wat meer dan de ander: je zit een beetje eenzaam voor je uit te staren, terwijl de anderen amoureus verstrengeld zitten. Dan voel je je overbodig, overgeslagen, ongewenst, kortom het vijfde wiel aan de wagen. Jij houdt de kaars vast om anderen bij te lichten, terwijl je zelf in de schaduw blijft...

volgende keer

Wat betekent de afkorting CQFD?

raser les murs

zich verbergen, niet gezien willen worden ('(langs) de muren scheren')

Raser betekent 'scheren', zowel in de betekenis van 'ontharen' als van 'scheren langs'. Raser les murs kan letterlijk 'vlak langs de muren lopen' betekenen, maar het heeft meestal de bijbetekenis dat je dat doet om niet gezien te worden, omdat je discreet wilt zijn, of omdat je je ergens voor schaamt, om de menigte te ontwijken of in de schaduw te blijven. Daarbij hoef je uiteraard niet letterlijk langs de muren te lopen...

volgende keer

Kun je ook in het Frans het vijfde wiel aan de wagen zijn?

sur le fil du rasoir

op het scherp(st) van de snede / een dubbeltje op zijn kant
('op het scherp van het scheermesje')

Als het al mogelijk is je op deze plek te bevinden, dan is het duidelijk dat je in een precaire positie bent, net zoals het dubbeltje beide kanten op kan vallen en het niet waarschijnlijk is dat hij op zijn kant blijft liggen. Het woord fil wordt gebruikt om het scherp(st) van een mes aan te duiden, maar de eerste betekenis van het woord is 'draad, koord'. Vandaar dat een Fransman vaak meteen moet denken aan een koorddanser (een funambule), die ook moet balanceren op een uiterst precaire ondergrond. De uitdrukking wordt dan ook vaak verkort tot sur le fil ('op het koord') waarmee het scheermes uit beeld verdwijnt.

volgende keer

blijven we toch nog even bij het scheermes...