chercher une aiguille dans une botte de foin

een speld in een hooiberg zoeken
('een naald in een hooibaal zoeken')

Hoe moeilijk sommigen van ons de Franse taal misschien ook vinden, uiteindelijk komt de taal erg vaak overeen met de onze, omdat we al eeuwen dezelfde cultuur delen. O.K., bij de Fransen is het geen speld, maar een naald en zoeken we niet in een hooiberg maar in een hooibaal (une botte de foin) of een hooimijt (une meule de foin), maar een kniesoor die daarop let... (en trouwens, bij ons kan het volgens mij ook een naald zijn, en kan een hooiberg niet voor zowel een hooibaal als een hooimijt staan?)

De uitdrukking is voor het eerst opgetekend door roddelkoningin Mme de Sévigné in 1652, maar is waarschijnlijk al veel ouder. Overigens menen velen al de oplossing gevonden te hebben voor deze op het eerste gezicht onmogelijke opdracht:

volgende keer:

Hoe zeg je in het Frans: 'wie het laatst lacht lacht het best' ?

coûter les yeux de la tête

een rib uit het lijf kosten
('de ogen uit het hoofd kosten')

Al gaat het om verschillende lichaamsdelen, het komt op hetzelfde neer: zonder ribben worden je vitale organen niet goed beschermd, zonder ogen kun je niets meer visueel waarnemen. Je mist dus iets wat heel belangrijk voor je is, iets wat buitengewoon kostbaar is. Op het plaatje: 'Ik heb een tand laten trekken, dat heeft me een rib uit het lijf gekost (lett. de ogen uit het hoofd)...'

volgende keer

Kun je in het Frans ook een speld in een hooiberg zoeken?

cela me chiffonne

het zit me dwars, ik zit ermee
('dat verkreukelt me')

Een chiffon is eigenlijk een vod, een stuk stof, een (verfrommelde) doek. Een stofdoek is dan ook un chiffon à poussière en een chiffon à chaussures is een poetslap voor schoenen. De doek van een stierenvechter is ook een chiffon rouge en als je je kleren (plier) en chiffon, dan vouw je ze slordig op. Je kunt het woord ook bij papier gebruiken: un chiffon de papier is een vodje papier, en kan vervolgens overdrachtelijk ook staan voor een waardeloze overeenkomst.

Het werkwoord chiffonner kan verschillende betekenissen hebben, waaronder 'vodden rapen' en 'knutselen met lapjes'. Maar de betekenis die heeft geleid tot de vandaag besproken uitdrukking is in eerste instantie 'verkreukelen', 'verfrommelen'. Dat heeft zich figuurlijk vervolgens ontwikkeld tot 'dwars zitten, irriteren'. Iets brengt je als het waar in de kreukels, een toestand waarin je je liever niet bevindt. Dat zit niet lekker. Cela me chiffonne...

volgende keer

Hoe zeg je in het Frans dat iets je een rib uit het lijf kost?

Hoe vertaal je 'flauw' in het Frans?

aucune/la moindre - doux - fadasse - fade - faible - insipide - léger - mou - puéril - qui manque de sel - qui manque d'esprit - sans humour - sans saveur

De oorspronkelijke betekenis van 'flauw' is 'weinig smaak hebbend'. In het Frans is dat fade. Je kunt het hebben over een cuisine fade of een sauce fade, maar ook overdrachtelijk bijvoorbeeld over kleuren of complimenten die je geeft, maar dan zouden wij in het Nederlands het woord 'flauw' niet meer gebruiken, evenmin als het om geuren gaat: une odeur fade zouden wij eerder een 'weeïge lucht' noemen. Het woord fadasse is een variant, die misschien nog meer smaakverlies uitdrukt: une sauce fadasse, une boisson fadasse.  Het woord insipide geeft aan dat iets je verveelt en kan dus letterlijk en figuurlijk worden gebruikt: un film insipide ('een flauwe, saaie film'). Je kunt ook letterlijk aangeven hoe het ermee staat: un plat qui manque de sel ('een flauw gerecht, een gerecht dat zout mist') of une cuisine qui manque de goût ('een flauwe keuken, een keuken die smakeloos is'). Ook in overdrachtelijke zin kun je aangeven dat er iets ontbreekt. Zo kan een flauwe opmerking 'humorloos' zijn: une remarque sans humour of een grap niet geestig zijn: une blague qui manque d'esprit. Je kunt iemand ook flauw noemen omdat hij of zij kinderachtig is: puéril. 

Als je met 'flauw' 'krachteloos' bedoelt, kun je het woord mou (letterlijk 'zacht, week') gebruiken: een flauwe handdruk is bijvoorbeeld une poignée molle en je kunt je ook een beetje flauw voelen: se sentir un peu mou. Ook faible ('zwak') zou hier kunnen passen.

Zonder uiteraard volledig te kunnen zijn, besluiten we met een paar bijzondere gevallen: 'een flauwe bocht' kun je vertalen als un léger virage (letterlijk 'een lichte bocht') en 'een flauwe helling' als une pente douce ('een zachte helling'). En hoeveel andere vertalingen er nog mogelijk zijn, ik heb geen flauw idee: je n' en ai aucune idée of je n'en ai pas la moindre idée...

volgende keer

Hoe zeg je in het Frans dat iets 'je niet lekker zit' (figuurlijk)?

une box anti-gaspi

een doggy bag
('een anti-verspilbox')

Eigenlijk is het natuurlijk een belediging aan het adres van de culinaire reputatie van de Franssprekende wereld, maar of het nou ligt aan de voortschrijdende veramerikanisering of aan de groeiende bewustwording van de bescherming van het milieu: het verschijnsel van de doggy bag waarin niet opgegeten resten van een maaltijd kunnen worden verpakt om thuis alsnog te worden geconsumeerd wordt steeds bekender, ook in Frankrijk. Ze noemen het alleen geen sac à chien of zo, maar vertellen gewoon sec wat het is: een doosje om verspilling tegen te gaan, une box anti-gaspi (waarbij gaspi een afkorting is van het woord gaspillage).

volgende keer

Hoe vertaal je 'flauw' in het Frans?

mettre au parfum

op de hoogte brengen
('in de geur zetten')

De gisteren aangekondigde bijdrage over de vache qui pisse komt te vervallen, want... die had ik al eerder besproken. Tja, dat krijg je als je al zo lang een blog bijhoudt. Wie toch nog geïnteresseerd is, kan natuurlijk de oude pagina nog eens raadplegen.

Eerder deze week liep ik nog met mijn ziel onder mijn armen rond over de hoofdstraat van Andorra-la-Vella, van de ene parfumerie naar de andere. Volgens mij heb ik er wel honderd gezien... Dat brengt me op de uitdrukking mettre au parfum de quelque chose dat sinds de jaren '50 wordt gebruikt in de betekenis van 'op de hoogte brengen'. Het is vooral gebruikelijk in politiekringen. Je kunt overigens ook être au parfum de quelque chose en dat zou je in het Nederlands op eenzelfde manier kunnen zeggen: je krijgt ergens lucht van...

volgende keer

Hoe noem je in het Frans eigenlijk een 'doggy bag'?

le chassé-croisé

het stuivertje wisselen
('de gekruiste danspas')

In de satirische krant Le Canard enchaîné verscheen afgelopen week deze cartoon, met daarin een woord dat in Frankrijk heel vaak in vakantietijd wordt gebruikt, maar waar wij eigenlijk geen goede vertaling voor hebben. 

Ik las deze krant zelf op de autoroute du soleil, als aoûtien ('iemand die in augustus op vakantie naar het zuiden gaat').

We zien op de autoroute du soleil twee files: de ene van vakantiegangers die in juli op vakantie zijn geweest en in augustus (les juillettistes) op huis aangaan en de andere van nieuwe vakantiegangers die in augustus (les aoûtiens) de weg naar het zuiden nemen. Ze beklagen elkaar over en weer en zien elkaar als toekomstige slachtoffers (futurs pigeons) of als toekomstige werklozen (futurs chômeurs). 

Een chassé is een danspas. Als twee dansers deze pas tegelijkertijd maar in tegengestelde richting uitvoeren, heet dat een chassé-croisé. Het beeld wordt veelvuldig gebruikt om de twee tegengestelde vakantiestromen te symboliseren, maar kan bijvoorbeeld ook worden gebruikt in zogenaamde 'draaideursituaties'.

volgende keer

We kennen natuurlijk la vache qui rit, maar wat is een vache qui pisse ?