ne pas en mener large

zich er niet lekker bij voelen, er niet gerust op zijn
('niet wijd laten lopen')

Het is onduidelijk waar deze uitdrukking precies vandaan komt. Hij bestaat alleen in de ontkende vorm. Daarnaast bestaat wel mener (of conduire) large, maar dan heb je het over paarden die je een te wijde kring laat lopen. Als je dat ontkent en het op jezelf betrekt, dan zou dat misschien kunnen duiden op een benauwend gevoel, maar dat is pure speculatie. De taalkundigen zijn er nog niet uit. Hoe dan ook, als iemand n'en mène pas large, dan voelt hij of zij zich ergens niet lekker bij, is hij of zij ergens niet gerust op.

volgende keer

Hoe zeg je in het Frans dat je misselijk bent?

faire place nette

de boel ontruimen, schoon schip maken
('zuivere plaats maken')

... en dat moest bij de wisseling van de wacht op het Witte Huis in één nacht gebeuren. We hebben het geweten... Misschien aardig om te weten: het woord 'plaats' komt uit het Latijn platea en het Grieks plateia en was een aanduiding voor een brede centrale straat in een stad en werd vervolgens een algemene aanduiding voor 'plek, plaats, ruimte'. In het Frans heeft het daarnaast ook de betekenis 'plein' behouden. Faire place nette wil dan ook zeggen dat je een plaats vrij maakt voor iets of iemand anders. Dat is op het plaatje het geval. Figuurlijk kan de uitdrukking ook betekenen dat je (figuurlijk) een plaats vrijmaakt van alle onnodige zaken, eigenlijk meer nettoyer la place (lett. 'de plaats schoonmaken'), of zoals wij zeggen 'schoon schip maken'. In de arbeidswereld wordt de uitdrukking nogal eens gebruikt in de betekenis 'zich op de arbeidsplaats ontdoen van personen die nutteloos zijn geworden' oftewel 'ze ontslaan'.

volgende keer

Hoe kun je in het Frans zeggen dat 'je ergens niet lekker bij voelt' ?

pendant que j'y suis

nu ik het er toch over heb / nu ik er toch ben
('terwijl ik er ben')

De uitdrukking komt behoorlijk in de buurt van wat wij zeggen en kent ook wat varianten zoals pendant qu'on y est ('nu we het er toch over hebben') en kan soms ook een beetje anders vertaald worden: 'nu ik toch bezig ben', 'nu ik er eens over nadenk' of zelfs heel erg op de situatie toegepast, zoals: Enfin. En tout cas j'avais besoin d'une nouvelle tenue pour samedi, et pendant que j'y suis, j'ai quelque chose pour toi ('Hoe dan ook, ik had dus een nieuwe outfit voor zaterdag nodig, en toen ik aan het winkelen was, heb ik wat voor je meegenomen.').

volgende keer

Hoe zeg je in het Frans 'de boel ontruimen, schoon schip maken' ?

vendre la mèche

uit de school klappen
('het lont verkopen')

(Als de tekst van het plaatje te klein is, klik er even op...)
In de zestiende eeuw bestond de uitdrukking éventer/découvrir la mèche ('het lont blootleggen'). Als het lont van een vijandelijke mijn of ander explosief materiaal aan de lucht werd blootgesteld, werd daarmee de mogelijke schade die het explosief kon veroorzaken beperkt. Zowel de werkwoorden éventer als découvrir kregen naast de letterlijke betekenis ('aan de lucht blootstellen') ook de figuurlijke betekenis 'aan het licht brengen, ontdekken' en zo kreeg ook de uitdrukking éventer/découvrir la mèche de figuurlijke betekenis van het ontdekken van een complot of een geheim en het onthullen daarvan voordat het een schadelijke uitwerking kon krijgen. In de negentiende eeuw heeft het werkwoord vendre ('verkopen') in de betekenis van 'verraden' het werkwoord éventer/découvrir vervangen.

volgende keer

Hoe zeg je in het Frans 'nu ik het er toch over heb...'?

hoe vertaal je 'uitgaan' in het Frans?

circuler - s'éteindre - partir - prendre - quitter - sortir - se terminer

Als je naar het plaatje kijkt, denk je natuurlijk meteen aan sortir, 'uitgaan' in de betekenis van 'een avondje uitgaan', maar ons 'uitgaan' kan weer heel verschillende betekenissen hebben.

Zo kan ook een kaars of het licht uitgaan. In dat geval gebruik je het werkwoord s'éteindre ('doven'): la lumière s'éteint. 

Als bijvoorbeeld het ministerie een brief 'doet uitgaan', dan zeg je le ministère fait circuler une lettre. 

Ga je het huis uit, dan gebruik je het werkwoord quitter ('verlaten'): il a quitté la maison à sept heures ('hij ging om zeven uur het huis uit'). 

Als je ergens van uitgaat, van een veronderstelling bijvoorbeeld, gebruik je het werkwoord partir de (lett. 'vertrekken van'): partir d'une hypothèse, d'un principe. In het geval van een voorbeeld kun je hier ook prendre gebruiken: Prenons une famille de quatre personnes ('laten we uitgaan van een gezin van vier personen'). 

Tenslotte kunnen ook woorden uitgaan op een bepaalde letter(combinatie). In dat geval gebruik je se terminer : ce mot se termine par un x ('dit woord gaat uit op een x'), les verbes qui se terminent en -er ('de werkwoorden die uitgaan op -er'). 

Hier laten we het even bij, maar ga er maar van uit dat er nog veel meer mogelijkheden zijn om ons 'uitgaan' te vertalen in het Frans...

volgende keer

Hoe klap je in het Frans uit de school?

vieux jeu

ouderwets, van de oude stempel
('oud spel')

Naast démodé (letterlijk 'uit de mode') hoor je in het Frans ook vaak de uitdrukking vieux jeu ('oud spel') om aan te geven dat iets of iemand een beetje uit de tijd, 'onmodern' of archaïsch is. 

De combinatie vieux jeu kreeg zijn huidige betekenis in de negentiende eeuw en verwees oorspronkelijk naar de in vroegere eeuwen gebruikelijke acteerstijl in het theater, met een overdreven geëxalteerde manier van spreken en dito mimiek en gebaren, iets wat in de theaters van de zeventiende eeuw overigens een bittere noodzaak was, alleen al omdat het publiek niet stil op zijn plaats ging zitten en het toneelspel hooguit verstoorde met hinderlijke kuchjes. Vaak was het een va-et-vient in de parterre, waar zakkenrollers actief waren, er volop gegeten en gedronken werd, er uitgebreid 'genetwerkt' werd en ga zo maar door. Je kon ook niet zomaar een spotlight op een acteur richten. De verlichting geschiedde met kaarsen waarvan om het half uur de lonten moesten worden bijgeknipt om brandgevaar tegen te gaan (vandaar de vijf bedrijven van de klassieke tragedie). In zulke toestanden moest je als acteur wel enige moeite doen om de aandacht op je gevestigd te krijgen. Maar in de negentiende eeuw vond men die geëxalteerde stijl toch wat vieux jeu. Ruim een eeuw later zijn we inmiddels film en tv gewend, met close-ups en microfoons. In steeds meer theaters wordt ook met deze techniek gewerkt en dus vinden we de modernere speelstijl van de negentiende eeuw inmiddels ook weer vieux jeu...

volgende keer

Hoe vertaal je 'uitgaan' in het Frans?

tape-à-l'oeil

opvallend, opzichtig, in het oog springend
('tik-in-het-oog')

Een grote keten voor kinderkleding noemt zich Tape-à-l'oeil, waarschijnlijk omdat kinderen tussen 0 en 10 jaar graag opvallende levendig gekleurde kleding dragen. Kleding dus, die in het oog springt, qui tape à l'oeil ('in het oog tikt'). Misschien speelt ook een beetje ironie en zelfspot mee, want tape-à-l'oeil kan ook de connotatie van 'window dressing' hebben... Zodra je trouwens het voorzetsel verandert, verandert ook de uitdrukking van betekenis. Iemand die tape de l'oeil ('tikt met het oog') heeft slaap of valt in slaap en als iemand je tape dans l'oeil ('in het oog tikt'), dan betekent dat in het slechtste geval dat iemand je een blauw oog slaat, maar in de juiste context dat je iemand bijzonder aantrekkelijk vindt. Het luistert allemaal heel nauw...

volgende keer

En hoe zeg je dan in het Frans dat je er 'ouderwets' uitziet?