van wanten weten, goed ingevoerd zijn
('een afdeling kennen')
Halverwege de negentiende eeuw kwamen ze op, de grote warenhuizen, eerst in Parijs en vervolgens ook in de rest van Europa, zoals in Moskou (zie plaatje). De kooppaleizen bleken een gewild alternatief voor de ambachtelijke zaakjes en de eveneens gespecialiseerde overdekte passages. Je hoefde nu immers niet meer door regen en wind (en modder vooral) van de ene naar de andere winkel te lopen. Om een kwalitatief vergelijkbare dienst te kunnen verlenen, moesten de verkopers natuurlijk wel goed ingevoerd zijn in de spullen die ze aanboden. Er werd van hen dan dus ook verwacht dat ze alles wisten over de artikelen die in hun speciale afdeling (rayon) werden verkocht. En zo kan nog steeds iemand die expert is op een bepaald gebied gezegd worden dat hij zijn afdeling goed kent, qu'il en connaît un rayon.
volgende keer:
gaan we lekker freewheelen...
een nederlaag lijden, afgaan
('(zich) een jasje nemen')
Ach, die arme François Hollande kon ook nooit iets goed doen.
Deze cartoon verscheen voor de presidentsverkiezingen van 2017 waaraan Hollande uiteindelijk trouwens niet meedeed. Hier was dat nog niet bekend, wel was duidelijk dat hij geen enkele kans maakte op een herverkiezing. De firma Liste Rouge levert overhemden aan de high society. Een veste is het Franse woord voor een colbertje. Hollande laat zich hier een hemd aanmeten door de bekende firma en spreekt uit: 'Laat ik, voordat ik een jasje koop (maar eigenlijk dus: voordat ik een nederlaag lijd / voordat ik afga), eerst een mooi overhemd kiezen!'
de volgende keer:
Hoe noem je in het Frans iemand die 'van wanten weet' ?
een heksenketel
('een ruziemarkt')
De tekeningen van Astérix zijn altijd weer een welkom middel om maatschappelijke verschijnselen te illustreren. Geen markt in dat strijdbare Bretonse dorpje die eens vreedzaam kan verlopen. Onvermijdelijk raken de gemoederen op een gegeven moment zo verhit dat een van de bezoekers zijn ongenoegen laat blijken door met een vis te smijten en binnen de kortste keren is de hele markt veranderd in een heksenketel waarin alle producten van de viskraam door de lucht vliegen. In het werkwoord Empoigner zit en poing ('in/op vuist') en het betekent dan ook 'iemand stevig vastgrijpen' of 'op de vuist gaan'. Een foire is een kermis of jaarmarkt. Het plaatje van Astérix ligt dus voor de hand. Toch werd de uitdrukking in de achttiende eeuw gebruikt voor mannen die handtastelijk werden in de buurt van vrouwelijk schoon (men zei dan il est de foire d'empoigne ('hij komt van de grijpmarkt'), maar een eeuw later verschoof de betekenis naar 'met anderen vechten om iets te bemachtigen'. Dat 'iets' was aanvankelijk dus de gunsten van een vrouw, maar kan tegenwoordig staan voor alle materiële dingen of ieder voordeel dat iemand wil behalen ten koste van anderen.
volgende keer:
Waarom kun je in Frankrijk maar beter geen jasje aantrekken?
een gunst verlenen
('een bloem doen')
Zou het onze achterdocht zijn, dat wij eerder denken aan iemand die een ander een bloemetje geeft in de hoop later van een gunst te kunnen profiteren? Dat betekent het in het Frans in ieder geval niet. Met de bloem wordt direct naar de gunst verwezen. Iemand die een ander dus een bloemetje 'doet', verleent de ander een gunst, zonder per se een tegenprestatie te verwachten.
volgende keer:
Hoe noem je in het Frans een 'heksenketel' ?
s'effrayer - avoir peur - prendre peur -sursauter
Vaak is s'effrayer het eerste woord dat je leert of in een woordenboek vindt, maar in de praktijk is het meestal een variant van avoir of prendre peur (lett. 'angst hebben/bang zijn en angst nemen/bang worden'). 'Hij is erg geschrokken' kun je vertalen als il a eu très peur. Bedenk hierbij dat de passé composé in het Frans in tegenstelling tot de voltooide tijd in het Nederlands vaak gebruikt wordt voor (plotselinge) gebeurtenissen. Daarmee wordt de betekenis van eu ('gehad') ook veel actiever. Iemand 'laten schrikken' is dan faire peur à quelqu'un (lett. 'iemand bang maken'). Je kunt ook plotseling opschrikken: sursauter (lett. 'opspringen'). Zo kun je ook wakker schrikken: se réveiller en sursaut. Als je je een hoedje schrikt, dan heb je 'blauwe angst': avoir une peur bleue of je gaat zelfs dood van angst: j'étais mort de peur.
volgende keer:
Hoe kun je iemand in het Frans een gunst verlenen?
grof te werk gaan, als een olifant in een porseleinkast tekeer gaan
('niet aan kantklossen doen')
Kantklossen is een ambachtelijk handwerk dat erg veel geduld en precisie vereist. Een persoon die meer van het groffe gebaar is, dingen het liefst snel afraffelt, is niet geschikt voor dit delicate handwerk en mist het raffinement om zo'n nauwkeurig ambacht uit te voeren. Vandaar dat wel gezegd wordt van iemand die grof te werk gaat, dat hij of zij ne fait pas dans la dentelle.
volgende keer:
Hoe vertaal je 'schrikken' in het Frans?
klaar voor de start
('aan de voet van het werk')
Onlangs heeft de 81-jarige Abdelaziz Bouteflika aangegeven voor een vijfde termijn als president van Algerije te willen gaan. Zijn gevolg is er klaar voor en heeft vast de museumsloffen ondergebonden.
De uitdrukking van vandaag komt uit het metselwezen. Met oeuvre wordt zijn werk bedoeld, de muur die hij aan het metselen is. 's Morgens vroeg staat hij aan de voet van zijn muur en kan het werk dus meteen beginnen. Overigens sloeg de uitdrukking aanvankelijk niet op de metselaar zelf, maar op de stenen die aan de voet van de muur klaarlagen om erin gemetseld te worden.
volgende keer:
Kun je in het Frans ook als een olifant in een porseleinkast tekeergaan?
