les vaches maigres

Landbouwbeurs : 'Zijn het voor u ook
magere jaren?' - Genoeg! - Boeren zijn woedend!

magere jaren
('de magere koeien')

Deze gemakkelijk te begrijpen metafoor is afkomstig uit de Bijbel, om precies te zijn Genesis 41, waarin de Egyptische farao droomt van zeven jaren van overvloed, gesymboliseerd door zeven vette koeien, gevolgd lodoor zeven jaren van hongersnood, gesymboliseerd door zeven magere koeien. Laten we hopen dat de coronacrisis geen zeven jaren gaat duren...

volgende keer:
valt een en ander in het water...

panneaux insolites : impasse de la putte

 

bijzondere borden: tippelzone

Is dit een Franse versie van de Keileweg? Het betekent (met een t minder) 'Doodlopende weg van de hoer'. Ze weet haar klanten dan in ieder geval wel in de val te lokken, want eenmaal gearriveerd, kun je niet meer doorrijden. Je kunt geen kant meer op in een doodlopende weg. 

Excuses dat jullie anderhalve dag op een nieuwe post hebben moeten wachten, maar mijn computer heeft ineens flinke opstartproblemen en tot overmaat van ramp wil mijn muis niet meer werken. Ik werk nu voorlopig dus vanaf de laptop van mijn werk...

volgende keer:
komen er magere jaren...

français de la rue : dab, daron

 

ouwe / vader

Als je je kind de fles wilt geven, moet je zelf wel het goede voorbeeld geven. Zo moet de vader gedacht hebben op het voorblad van dit handboek voor vaders... Weer een van die pijnlijke vooroordelen, maar daar gaat het vandaag niet om. Er bestaan veel straattaalwoorden voor 'vader'. Je kan het hebben over mon vieux, maar ik beperk me vandaag tot twee bijzondere woorden, nl. dab(e) en daron. Dab wordt wel in verband gebracht met het Latijnse dabo ('ik zal geven'). Je vader wordt immers geacht je alles te geven wat je als opgroeiend kind nodig hebt. Het woord stond aanvankelijk voor 'meester' en iedere persoon met macht, zoals een koning of zelfs God. Tegenwoordig is het beperkt tot 'vader'. Heel zelden kom je ook de variant dabesse tegen voor 'moeder' en het meervoud dabs voor 'ouders' is weer wel gebruikelijk.

Ook daron heeft iets met 'baas, meester' te maken. Rond 1250 was le Daron de naam van een kleine burcht en in 1680 verscheen het woord voor het eerst in de betekenis van 'heer des huizes'. Vijftig jaar later was de betekenis 'meester, vader' ingeburgerd. Misschien hebben de woorden baron en het Oud-Franse dam ('meester', van dominus) elkaar gekruist. Van daron bestaat ook een vrouwelijke vorm, nl. daronne ('moeder') en ook de meervoudsvorm darons voor 'ouders'.

volgende keer:
gaan we naar de Keileweg...

chassez le naturel, il revient au galop

de vos verliest wel zijn haren, maar niet zijn streken

('verjaag het natuurlijke, hij keert in galop terug')

Nogal wat boektitels bestaan uit het eerste deel van een uitdrukking. Van de lezer wordt verwacht dat hij of zij zelf het tweede deel van het spreekwoord kan aanvullen. Ook in het dagelijks taalgebruik komt dat nogal eens voor. We kunnen bijvoorbeeld volstaan met 'Wie een kuil graaft voor een ander...'

Met het 'natuurlijke' wordt hier iemands 'natuur/aard' bedoeld. Die kun je wel proberen te verbergen, maar hij komt vroeg of laat aan de oppervlakte. Horatius zei al naturam expellas furca, tamen usque recurret ('al verjaag je de natuur met een hooivork, ze komt toch weer hollend terug'). In de huidige Franse formulering komt de uitdrukking voor het eerst voor in Destouches' blijspel Le Glorieux uit 1732. De hoofdpersoon in dat stuk is een zelfingenomen geruïneerde edelman die het in zijn hoofd heeft gezet te trouwen met de dochter van een rijke burger. Maar de dame in kwestie aarzelt enorm als ze geconfronteerd wordt met de misplaatste trots van de pretendent. Zijn dienstbode Lisette adviseert hem zijn gebreken minder duidelijk te tonen en zegt: Je ne vous dis pas : changez de caractère ; / car on n'en change point, je ne le sais que trop ;  / Chassez le naturel, il revient au galop. ('Ik zeg u niet: verander uw aard; / want die kan men niet veranderen, ik weet het maar al te goed / Verjaag je aard en hij keert weer in galop').

volgende keer:

gaan we het eens over onze vaders hebben...

trancher le noeud gordien

de Gordiaanse knoop doorhakken

Zo noemen wij dat in het Nederlands ook, als je een radicale beslissing neemt, een probleem voortvarend oplost. De uitdrukking komt uit een legende rond Alexander de Grote die in 336 voor Christus op zijn veroveringstochten in de Phrygische hoofdstad Gordion kwam. Die stad was aan zijn naam gekomen dankzij een toevallig passerende boer, Gordios, de latere vader van koning Midas. Een orakel had na de dood van de koning namelijk voorspeld dat de eerste boer die met een ossenkar in de stad zou arriveren koning zou worden. Zo geschiedde en alvorens hij de troon besteeg, maakte hij de dissel en het juk van zijn ossenkar stevig vast met een uiterst ingewikkelde knoop, de Gordiaanse knoop, die niemand los kon maken. Vervolgens voorspelde een nieuw orakel dat degene die erin zou slagen deze knoop los te maken, heerser over heel Azië zou worden. 

Toen Alexander de Grote in 336 v. Chr. langskwam, lukte het hem in eerste instantie niet de knoop los te maken, waarop hij besloot zijn zwaard te pakken en de knoop beslist doorhakte. De rest is geschiedenis: het orakel kwam uit.

de volgende keer:

verliezen we onze streken niet...

avoir du vent dans les voiles

te diep in het glaasje gekeken hebben / plotseling heel zeker/beslist zijn

('wind in de zeilen hebben')

Deze uitdrukking is echt een valse vriend: je denkt meteen te weten dat dit moet betekenen dat je 'de wind in de zeilen hebt', dat het je dus meezit, maar dat is niet zo. Aanvankelijk betekende de uitdrukking dat je plotseling heel zeker en beslist over iets was en dat zou je eventueel nog een beetje in verband kunnen brengen met onze uitdrukking. Als je heel zeker van iets bent, heb je meer moed om dingen aan te pakken. Je blaast jezelf die moed in, zoals de wind de zeilen bol blaast. Maar inmiddels betekent de uitdrukking in het Frans dat je te diep in het glaasje gekeken hebt, misschien vanwege de onzekere manier van lopen als je boven je theewater bent. Om een goede wind te vinden moet een zeilschip laveren, wat doet denken aan het waggelen van een dronkaard. Heeft het schip de wind eenmaal gevonden, dan helt het over, zoals ook nogal eens gebeurt bij iemand die een glaasje te veel heeft achterovergeslagen...

volgende keer:

hakken we een knoop door...

le parcours du combattant

een pad dat niet over rozen gaat / een lijdensweg
('de hindernisbaan')

De hindernisbaan (in het Frans letterlijk 'het parcours van de vechter') is een bekend onderdeel van de militaire training, waarin de (a.s.) militair al kruipend en klimmend diverse obstakels moet zien te overwinnen. De baan zelf heet zo maar ook de grote inspanning die daarvoor geleverd moet worden. Al snel heeft de betekenis zich uitgebreid naar obstakels in het algemeen, die dan helemaal niet meer van fysieke aard hoeven te zijn.

volgende keer:
lijken we de wind in de zeilen te hebben...