donnant, donnant

voor wat, hoort wat / gelijk oversteken
('gevend, gevend')

Als je gelijk oversteekt, is het wel zo mooi, als je dat ook in de taal doet, dus op zijn minst laat je het rijmen zoals in 'voor wat, hoort wat' of je gebruikt zelfs twee keer hetzelfde woord zoals in de Franse uitdrukking donnant, donnant. Zo hoor je ook in Aziatisch Engels altijd same same zeggen als iets op hetzelfde neerkomt. Maar goed: de ene geeft wat en de ander geeft wat, krijgt dus iets terug voor wat hij gegeven heeft. Op het plaatje zegt de dame: 'Zolang ze doen alsof ze me goed betalen... zal ik er alles aan doen om te doen alsof ik hard werk...'

volgende keer

laat even op zich wachten, want ik las een klein eindejaarsstopje in. Tot begin januari!

faire la courte échelle à quelqu'un

iemand een handje helpen, een opstapje geven
('de korte ladder maken')

Dit is de meest letterlijke betekenis van de uitdrukking, maar hij kan ook overdrachtelijk gebruikt worden in de zin 'iemand een handje helpen bij het overwinnen van een obstakel(tje)'. Dat obstakel moet natuurlijk niet te groot zijn, anders kun je het laddertje niet maken. Hoewel deze (letterlijke) praktijk waarschijnlijk al bestaat sinds het begin der tijden, is de uitdrukking pas in de negentiende eeuw opgetekend. 

volgende keer

Hoe zeg je in het Frans 'voor wat, hoort wat' of 'gelijk oversteken' ?

la petite mort

het orgasme
('de kleine dood')

Nu het jaar op zijn einde loopt, is het  tijd voor wat zwarte humor. Het klinkt misschien wat morbide, maar la petite mort is in het Frans - de taal van de liefde - een aanduiding voor het orgasme. De uitdrukking is al oud (uit de zestiende eeuw) en werd aanvankelijk gebruikt voor doden die een laatste stuiptrekking vertoonden, lijkend op de licht spasmische bewegingen die je ook kunt maken op het moment dat je klaarkomt (of liever, zoals de Fransen zeggen: au moment de jouir, 'op het moment dat je geniet').

Deze uitdrukking heeft ook aanleiding gegeven tot een zwart-humoristische stripfiguur La petite mort, waarvan je hierboven en -onder twee afleveringen aantreft.

Boven: 'Mama, ik verveel me.' 'Kom nou, het is zomer. Je kunt buiten gaan spelen.' 'Ga oude mensen wegmaaien (une fauche is een zeis)' 'Pfff, alweer...'

Onder: 'Ik stel jullie jullie nieuwe klasgenootje voor: De Kleine Dood.' 'Hallo. Ik ben heel blij met jullie kennis te maken en ik kan niet wachten tot we vrienden worden.' 'Een van jullie heeft leukemie...'

volgende keer

bekijken we het leven weer van de positieve kant: hoe kun je in het Frans iemand een handje helpen, een opstapje geven?

tomber la veste

de mouwen opstropen, de handen uit de mouwen steken
('het jasje laten vallen/uittrekken')

Vandaag een uitdrukking die Rotterdammers, de inwoners van de stad waarin 'de overhemden met opgestroopte mouwen in de winkel liggen' zal aanspreken. Het werkwoord tomber betekent 'vallen', maar het kan ook overgankelijk worden gebruikt: 'laten vallen, uittrekken'. Als je ergens snel en efficiënt moet handelen, zonder jezelf al te vies te maken en om meer bewegingsvrijheid te hebben, trek je snel je jasje uit en ga je meteen aan de slag. Dat begrijpen wij Rotterdammers...

volgende keer

Nu het jaar op zijn eind loopt, is het tijd voor wat zwarte humor...

je n'ai rien à y gagner

ik schiet er niks mee op
('ik heb er niets bij te winnen')

Tja, hoe gaat het eigenlijk met de Grieken? Na alle problemen in Syrië, de Brexit, de verkiezingsoverwinning van Donald Trump, het gedoe met Erdogan en Poetin, zijn de Grieken die enkele jaren geleden nog het nieuws domineerden behoorlijk op de achtergrond geraakt. De EU bedacht het ene na het andere reddingsplan, maar het leek er niet op dat Griekenland er iets mee opschoot. Wat hadden ze erbij te winnen? 

De cartoontekenaar heeft zijn mening hierover klaar: ils n'ont rien à y gagner.

volgende keer

Hoe stropen de Fransen - op zijn Rotterdams - de mouwen op?

avoir les boules

in zijn broek doen (van angst), zeven kleuren stront schijten, ervan balen
('de ballen hebben')

Als wij zeggen dat iemand ergens 'de ballen voor heeft' - want inderdaad, het gaat hier niet om kerstballen of jeu-de-boule-ballen, maar om teelballen - dan vinden we dat iemand moedig is. In het Frans is kennelijk het tegenovergestelde het geval. 

Moeten we misschien denken aan het gebaar dat we kennen van de voetballers die hun edele delen angstig beschermen als er een vrije trap wordt genomen? 

De definitieve verklaring moet ik u vooralsnog helaas schuldig blijven, al kan ik u wel vertellen dat de uitdrukking nog vrij recent is en waarschijnlijk eind twintigste eeuw in de schoolbanken is ontstaan, of iets eerder : in de jaren zestig was de uitdrukking al gangbaar in diverse Franse gevangenissen, naar het schijnt. Toen had het alleen nog de angstige betekenis. Nu wordt de uitdrukking steeds vaker gebruikt in de betekenis 'ergens van balen, ergens genoeg van hebben'. 

volgende keer
Hoe zeg je in het Frans dat je 'er niets mee opschiet' ?

emboucher la trompette

rondbazuinen
('de trompet aan de mond zetten')

Voor deze kerstavond ging ik op zoek naar een passend plaatje en zo kwam ik op de uitdrukking emboucher la trompette. De driehonderdste uitdrukking van dit jaar wordt gebruikt voor het met veel bombarie aankondigen van nieuws, rondbazuinen dus. Op het plaatje zijn het engelen die misschien het nieuws verkondigen van de geboorte van Jezus, maar in werkelijkheid gaat de uitdrukking terug naar de middeleeuwse dorps- en stadsomroepers die een blaasinstrument aan de mond zetten om de aandacht te vragen van het publiek. Zegt het voort...

volgende keer

Wat heb je in het Frans als je de (kerst)ballen hebt?