les huiles

de hotemetoten
('de oliën')

Misschien is 'bobo's' ook een goede aanduiding, of 'hoge pieten'. Het gaat in ieder geval om invloedrijke personen die hoog in de hiërarchie staan, die hun macht aan kunnen wenden. Waar deze argot-uitdrukking vandaan komt, is helaas niet helemaal duidelijk. Wel is bekend dat eind negentiende eeuw gezegd werd dat je in de oliën zwom (nager dans les huiles) als je met hotemetoten omging. Ook weten we dat de uitdrukking in eerste instantie uit het leger kwam, waar het een aanduiding was voor de hoogste officieren. Er is daarom wel geopperd dat het te maken zou kunnen hebben met de strepen op het uniform van hoge militairen, de galons die in het Frans ook wel sardines worden genoemd. Zoals je weet, baden sardines in blik in de olie...

volgende keer

Tja, even geduld hebben! We lassen een lange zomerstop in en komen terug in de derde week van augustus.

faire la mouche du coche

veel geschreeuw, weinig wol
('de vlieg van het rijtuig doen')

De Fransen eren hun schrijvers. Veel uitdrukkingen zijn afkomstig uit het werk van hun klassieken. Zo ook deze, die verwijst naar de fabel Le Coche et la Mouche ('het rijtuig en de vlieg'). Klik op de titel als je de fabel in zijn geheel wilt nalezen. Een coche was vroeger een meerpersoonsrijtuig voor arme lieden (rijkeren verplaatsten zich in een persoonlijke carrosse). In de fabel lukt het de zes trekpaarden niet meer het rijtuig uit de modder los te trekken. Alle inzittenden zijn uitgestapt en de koetsier en de paarden blijven moeite doen om het rijtuig los te trekken. Dan verschijnt er een vlieg die ongecoördineerd rondvliegt en de paarden en de koetsier flink irriteert. Als het de koetsier en de paarden uiteindelijk lukt het rijtuig uit zijn netelige situatie te bevrijden, schept de vlieg op dat dat allemaal zijn verdienste is. Nu wordt van iemand die zomaar wat roept en overal commentaar op heeft zonder echt zelf een constructieve bijdrage te leveren gezegd dat hij 'de vlieg van het rijtuig' speelt: 'veel geschreeuw, weinig wol'.

volgende keer

de laatste bijdrage voor een lange zomerstop...

donner du fil à retordre

in een lastig parket brengen
('garen geven om te twijnen')

Het woord 'twijnen' zal misschien niet voor iedereen meteen duidelijk zijn: het gaat om het dooreenvlechten van twee of meer kabelgarens of draden tot één stevige draad, wat geen sinecure is als je dat handmatig probeert te doen. Als je even niet oplet, zit je draad vol onregelmatigheden. Het is dus een klusje waar je niet echt op zit te wachten en als iemand je onverhoopt toch deze opdracht geeft, wordt je toch wel in een lastig parket gebracht...

volgende keer

Nu we toch over textiel bezig zijn: hoe zeg je in het Frans 'veel geschreeuw, weinig wol' ?

en prendre de la graine

er een voorbeeld aan nemen
('er een zaadje van pakken')

De uitdrukking lijkt erg op ons 'ergens een graantje van meepikken', maar de betekenis is niet helemaal hetzelfde. De Nederlandse uitdrukking betekent vooral dat je ergens van kunt meeprofiteren, zonder dat er per se een leerzame component in zit, zoals in de Franse uitdrukking. Een eenmaal geplant zaadje zal ontkiemen en - mits het goed verzorgd wordt - uiteindelijk de bloem, de groente of de vrucht opleveren die je verwacht. Tot zover is de betekenis 'profiteren' te begrijpen. Maar daar komt in het Frans dus het voorbeeld bij dat je kunt nemen aan de manier waarop iemand een bepaald resultaat weet te bereiken. Als je in het Frans dus hoort zeggen tu aurais dû en prendre de la graine betekent dat niet alleen 'daar had je een graantje van kunnen meepikken' maar vooraal ook 'daar had je een voorbeeld aan kunnen nemen'.

volgende keer

Hoe kun je iemand in het Frans in een lastig parket brengen?

tu vas déguster !

dan ben je nog niet jarig!
('je gaat proeven')

Bij dit zinnetje is de context heel belangrijk. Als je bordjes met dégustation / dégustez langs de weg tegenkomt, is er alle reden om je juist niet uit de voeten te maken, want dan valt er een of andere Franse heerlijkheid - meestal wijn - te proeven, maar wordt dit tegen je gezegd na een voorwaardelijke bijzin, bijv. : S'il te surprend, tu vas déguster ! ('als hij je betrapt, dan ben je nog niet jarig!') dan is datgene wat je gaat proeven pure narigheid. 

Vandaag ben ik toevallig wel jarig, dus als ik het vandaag tegen je zeg, kun je eerder verwachten wat je op het plaatje ziet...

volgende keer

gaan we ergens een voorbeeld aan nemen.

se regarder en chiens de faïence

als blikken konden doden...
('elkaar aankijken als honden van aardewerk')

Het woord faïence voor aardewerk komt van de Italiaanse stad Faenza van waaruit vanaf de zestiende eeuw veel aardewerk verspreid werd in Frankrijk. Indertijd verwarmde men zich nog met hout en het was gebruikelijk de schoorstenen te decoreren met snuisterijen van aardewerk. Onder dat aardewerk bevonden zich vaak twee honden die elkaar uitdagend leken aan te kijken. Dat leidde eind zeventiende eeuw tot de huidige uitdrukking. 

volgende keer

ben jij misschien nog niet jarig... maar ik wel!

hoe vertaal je 'band' in het Frans?

bande - ceinture - chaîne - ensemble - groupe - liaison - lien - pneu - rapport - reliure - ruban - tapis

Ons woord 'band' kan heel verschillende dingen aanduiden. Eerst moeten we het al even eens worden over de uitspraak. We hebben namelijk een 'band' met een aan het Engels ontleende uitspraak [bent] in de betekenis van 'popgroep'. In dat geval gebruik je in het Frans het woord groupe of ensemble. Maar met de Nederlandse uitspraak [bant] heeft het woord veel meer betekenissen. De band op de foto, om een wiel dus, heet in het Frans een pneu. 'Ik heb een lekke band' is J'ai un pneu crevé. Maar een band kan ook staan voor een stuk stof. Als het een lint is, zeg je in het Frans un ruban. Maar ook het woord bande kan worden gebruikt als het om een strook stof gaat. Je gebruikt dat woord ook voor 'tape'. 'Iets op de band opnemen' is enregistrer sur bande. La bande adhésive is een aanduiding voor heel stevige 'kleefband'. Bedoel je gewoon 'plakband', dan is het officiële woord ruban adhésif, maar in de volksmond heet het scotch, naar een bekend merk. Daaruit is zelfs het werkwoord scotcher ('vastplakken', zowel letterlijk als figuurlijk) ontstaan. 

Als we het hebben over een transportband, dan gebruiken we chaîne in het geval van een industriële lopende band: il travaille à la chaîne ('hij werkt aan de lopende band', een 'lopendebandwerker' is trouwens dan weer un ouvrier spécialisé ('gespecialiseerd arbeider', een mooie eufemistische term in de trant van 'interieurverzorgster')). Een 'loopband' heet geen chaîne maar een tapis roulant ('rollend tapijt'). 

Bij vechtsporten kun je ook een band halen. Dat heet in het Frans een ceinture : il porte la ceinture noire ('hij draagt de zwarte band').

Als je met een 'band' een 'boek' bedoelt, dan heet dat in het Frans een reliure. 

Tenslotte kan een 'band' ook figuurlijk gebruikt worden in de betekenis '(emotionele) verbinding'. Dan zijn de woorden lien ('band, nauwe betrekking'), rapports (ils ont de bons rapports, 'ze hebben goede betrekkingen') en liaison (une liaison amoureuse, 'een liefdesband') een goede vertaling. 

volgende keer

Als ogen konden doden... hoe deden ze dat dan in het Frans?