flaporen
('losgeweekte oren')
Coller betekent '(vast)plakken' in het Frans. In de 'gewone' situatie heeft een mens dus 'vastgeplakte oren'. Flaporen lijken enigszins losgeweekt of losgescheurd van het hoofd, waardoor ze als het ware in de lucht kunnen flapperen. Iets wat vastgekleefd is losmaken heet décoller in het Frans. Dit is voorlopig weer even de laatste bijdrage, want ik ga een weekje wandelen op de Kanaaleilanden. Later in de middag gaat (hopelijk, na alle perikelen op Schiphol gisteren) mijn vliegtuig décoller, want zo heet in het Frans het opstijgen van een vliegtuig, dat zich ook losrukt van de grond.
volgende keer
laat dus even een week op zich wachten... À plus !
désir - ce qu'on veut - coeur - convenance - envie - goût - gré - humeur - manière -phrase - proposition - satisfaction - sens - servir (à) - sorte - souhait - volonté
Als je ergens geen zin in hebt, zoals op het plaatje ('ik heb geen zin om morgen te gaan werken') gebruik je avoir envie de. Is iets (niet) naar je zin, dan kun je daarvoor à son (mon, ton, etc.) goût (lett. 'smaak') gebruiken. Andere opties zijn souhait ('wens') satisfaction ('tevredenheid') en convenance ('gemak'): il travaille à sa convenance ('hij werkt naar zijn zin').
'Heb je nou je zin?' kun je vertalen als Te voilà servi ? en iemand die altijd zijn zin krijgt obtient toujours ce qu'il veut ('verkrijgt altijd wat hij wil'). Doe je iets tegen je zin, dan doe je dat à contre-coeur ('tegen je hart') of de mauvais gré.
Wil je je zin doordrijven, dan bedoel je dat je je wil wilt opleggen en zeg je imposer sa volonté of imposer son désir ('verlangen').
Bedoel je met 'zin' 'zintuig' of 'gevoel' dan kun je sens gebruiken: 'hij heeft zin voor humor' vertaal je als il a le sens de l'humour, zoals je bijvoorbeeld ook le sens du beau of le sens de l'ordre kunt hebben.
Het woord sens gebruik je ook als je met 'zin' 'betekenis' bedoelt: Quel est le sens de la vie ? ('wat is de zin van het leven?'), 'in letterlijke zin' is au sens propre en 'in figuurlijke zin' au sens figuré.
'In zekere zin' is en un sens, en quelque sorte of d'une certaine manière.
Als iets geen zin ('nut') heeft, kun je zeggen: cela n'a pas de sens of c'est inutile ('nutteloos') of cela ne sert à rien ('dat dient nergens toe').
'Zin' kan ook 'humeur' betekenen en dan wordt het ook als zodanig vertaald: 'hij is blij van zin' kun je dan vertalen als il est d'humeur réjouie.
Tenslotte (nou ja, ik brei er maar weer eens een eind aan, want er zijn natuurlijk nog vele andere contexten en betekenissen te bedenken...) kan het woord 'zin' ook een grammaticale betekenis hebben. Een zin in de zin van 'een reeks woorden die met een hoofdletter begint en met een punt eindigt' is une phrase, maar voor een deel van een zin wordt dan weer het woord proposition gebruikt: een 'hoofdzin' is une proposition principale en een 'bijzin' une proposition subordonnée.
volgende keer:
Hoe heten 'flaporen' in het Frans?
een rukwind, een plotseling opstekende storm
('een tabaksklap')
De onverstoorbare kapitein Haddock lijkt het niet te deren ('Ah, bent u het?... lekker briesje, nietwaar?...'), terwijl Kuifje (Tintin) zich geschrokken vast moet houden en Bobbie (Milou) de eerste verschijnselen van zeeziekte lijkt te vertonen. En je zou misschien nog even kunnen denken dat de coup de tabac betrekking heeft op Haddocks onafscheidelijke pijptabak, maar dat is niet het geval. Als er plotseling een storm opsteekt en dan met name op zee, spreekt men in het Frans wel van een coup de tabac. De schrijfwijze is in feite discutabel, want het heeft niets met het woord tabac (waarbij je de c niet uitspreekt, de uitspraak is dus [ta'ba]) te maken, maar met het dertiende eeuwse Zuid-Franse tabas en de werkwoorden tabasser en tabustar die 'een heleboel klappen geven' betekenden. Toen later de tabak algemeen gebruikelijk werd, hebben de woorden tabas en tabac, die dezelfde uitspraak hebben, elkaar gekruist en is de schrijfwijze voor tabak de algemene schrijfwijze geworden. En zo betekende in de zeventiende eeuw bijvoorbeeld donner un tabac 'vechten'.
In de negentiende eeuw ontstond in de zeevaart de term un coup de tabac voor een onverwachte rukwind (ook wel rafale geheten) of een plotseling opstekende storm. Inmiddels kan het begrip ook figuurlijk gebruikt worden voor een plotselinge gebeurtenis met zware consequenties.
volgende keer:
Hoe vertaal je 'zin' in het Frans?
de koning te rijk zijn
('de koning is niet zijn neef')
Kennelijk is het niet voorstelbaar dat iemand nog gelukkiger en trotser (want dat element zit ook in de uitdrukking, denk bijvoorbeeld aan iemand die net vader is geworden) is dan de koning, zelfs niet iemand die een directe familieband met hem heeft. Persoonlijk - als ik dan toch zou moeten kiezen - zou ik liever die neef van de koning zijn dan de koning zelf, al was het alleen maar omdat ik mij dan vandaag niet hoefde te bewijzen in mijn vaardigheden in het toiletpotwerpen, koekhappen of zaklopen...
volgende keer:
Hoe kun je een 'rukwind' noemen in het Frans?
op het nippertje verslagen worden
('zich op de balk laten knippen')
Aan het begin van de twintigste eeuw kreeg het werkwoord coiffer ('kappen, knippen') de betekenis 'iemand een hoofdlengte voorbijgaan bij de finish'. In het Nederlands kun je ook winnen 'met een haartje verschil'. Even later betekende coiffer un concurrent dan ook 'een concurrent voorbijstreven'.
De finish bij paardenwedstrijden wordt aangegeven door een balk (un poteau) over de finishlijn, zoals op het plaatje te zien is. En laten we eerlijk wezen, wie zich daar rustig in een kappersstoel laat behandelen, wordt uiteindelijk natuurlijk door alle paarden voorbijgestreefd, op het nippertje of niet...
volgende keer
... is het Koningsdag. Hoe zeg je in het Frans dat je de koning te rijk bent?
pronken, pochen
('het wiel maken')
Natuurlijk kun je daarmee pronken, als je dat kunt: een radslag maken. Dat is de eerste betekenis van faire la roue (lett. 'het wiel maken'). Maar la roue kan ook staan voor de uitgestoken staartveren van een pauw die samen ook een soort wiel vormen en waarmee hij indruk kan maken op anderen. De uitdrukking verscheen al in de veertiende eeuw en kan gebruikt worden voor iedereen die op zijn of haar gesprekspartner indruk wil maken door te pronken met diens echte of vermeende goede eigenschappen.
volgende keer:
Hoe kun je in het Frans zeggen dat je op het nippertje wordt verslagen?
lef hebben
('kuif hebben')
Laten we eerst even heel precies zijn: een toupet is Frans voor 'kuif', wat wij een 'toupet' noemen is in het Frans een faux toupet ('valse kuif').
Het schijnt dat Italiaanse struikrovers ooit hun kuif lieten groeien zodat die over hun ogen viel en ze daardoor onherkenbaar werden. Avoir du toupet betekende dan ook aanvankelijk 'bandiet', later werd de betekenis afgezwakt tot het gebruiken van verbale agressie en nu is het een algemene aanduiding voor 'lef hebben'.
volgende keer:
pronken we met een radslag...
