panneaux insolites : travail - famine - pâtes-riz

 

werk - hongersnood - pasta-rijst

Het devies van de Franse Republiek is Liberté Égalité Fraternité (vrijheid - gelijkheid - broederschap) maar niet gedurende de jaren in de Tweede Wereldoorlog dat een deel van Frankrijk onder leiding van de held van de Eerste Wereldoorlog Maarschalk Pétain onder een met de nazi's collaborerend regime gebukt ging. Het devies van dit Vichy-regime was Travail - Famille - Patrie (werk - familie - vaderland). Dat vraagt om persiflages zoals deze van vandaag.

volgende keer:
hoop ik mijn stem weer terug te krijgen...

français de la rue : cinglé

gek / getikt

Net als dingue betekent cinglé zowel 'gek, gestoord' als 'gek op', zoals hier op het filmaffiche: 'Jerry Lewis is een echte filmgek', waarbij zowel geënt wordt op de dwaasheid van zijn personage als op het feit dat hij filmfanaat is. Het werkwoord cingler betekent trouwens 'slaan, striemen', dus cinglé kun je vergelijken met ons 'getikt'.

volgende keer:
bespreken we het devies van de Vichy-republiek...

tuer le temps

de tijd doden

Deze uitdrukking moeten we natuurlijk niet letterlijk nemen. Veel mensen hebben een groot verantwoordelijkheidsgevoel en vinden dat ze altijd iets nuttigs moeten doen met hun tijd. Als ze hun tijd doorbrengen in ledigheid, dan doden ze als het ware die kostbare tijd...

volgende keer:
hebben we een gekke bijdrage...

un compte d'apothicaire

een gepeperde rekening
('een apothekersrekening') 

Vanaf halverwege de veertiende eeuw waren apothekers handelaars die behalve medicijnen ook zeldzame producten, specerijen en suiker verkochten. Ze stelden de medicijnen zelf samen en moesten dus een goede medische kennis hebben, alsmede een kennis van de verschillende ingrediënten waarmee de medicijnen gefabriceerd werden. Ze maakten vaak indruk op de gewone man met deze erudiete kennis en wisten daar ook misbruik van te maken door niet zelden gepeperde apothekersrekeningen op te stellen...

volgende keer:
gaan we de tijd doden...

s'en laver les mains

zijn handen wassen in onschuld
('zich er de handen voor wassen')

We zitten al weer ruim een week beloken Pasen, maar de meesten van u zullen de uitdrukking wel herkennen als een episode uit het lijdensverhaal van Jezus Christus. Toen Jezus 33 jaar oud was, was Pontius Pilatus procurator in Judea. Als procurator moest je moeilijke beslissingen nemen, zoals de ratificering van een ter dood veroordeling. Volgens de bijbel had zijn vrouw een droom gehad waarin ze een teken kreeg dat haar man zich niet moest inlaten met het vermoorden van een rechtvaardige man. Maar de opgewonden menigte schreeuwde om de kruisiging van Jezus Christus. Pilatus wilde de verantwoordelijkheid van zich afschuiven, probeerde zich er eerst uit te redden door de menigte de keuze te geven tussen gratie voor Jezus of de grote crimineel Barabas, maar toen de menigte volhield, waste hij voor het oog van de menigte zijn handen (in onschuld, zeggen wij) en zei dat hij geen bloed aan zijn handen wilde hebben door een onschuldige ter dood te veroordelen en zei dat het niet zijn zaak maar die van het Joodse volk was.

volgende keer:
betalen we een gepeperde rekening...

république bananière

bananenrepubliek

Tijdens het debat over de toeslagenaffaire noemde Pieter Omtzigt Nederland een bananenmonarchie, een variant van het bekendere 'bananenrepubliek'. 

Voor wie misschien denkt dat deze aanduiding voor landen die het niet zo nauw nemen met democratie en die zich kenmerken door corruptie voornamelijk een racistisch getinte uitdrukking is van mensen uit het Westen die neerkijken op minderwaardige derdewereldlanden, waar veel bananenbomen te vinden zijn: dat is niet de gehele waarheid. Het gaat namelijk om het weinig gewetensvolle beleid van de United Fruit Company, later Chiquita Brands International, die 50 jaar lang dictaturen in Latijns-Amerika gesteund heeft en opkomende boerenprotesten in de kiem heeft gesmoord om er economisch profijt van te hebben. 

Een goede reden dus om te kiezen voor fair trade bananen...

volgende keer:
wassen we onze handen in onschuld...

au petit bonheur la chance

op de bonnefooi / op goed geluk
('op klein geluk het geluk')

Het is een beetje dubbelop, deze uitdrukking, althans als wij Nederlanders ernaar kijken, aangezien wij één en hetzelfde woord gebruiken voor 'levensgeluk' (bonheur) en 'buitenkansje' (chance).

Op zich zou de uitdrukking au bonheur genoeg zijn ('op goed geluk'). Taalkundigen voeren wel aan dat de toevoegingen petit en la chance bedoeld zijn om het lot te bezweren: 'ik vraag maar om een beetje (petit) geluk. Het zou mooi zijn als dat lukte (chance).'

volgende keer:
wonen we in een bananenrepubliek...