on n'est pas sorti de l'auberge

de moeilijkheden zijn nog niet achter de rug / maak je borst maar nat
('we zijn de herberg niet uit')

De uitdrukking van vandaag gaat volgens de overlevering terug op een beruchte criminele zaak uit 1831. De beheerders van een kleine herberg in de Ardèche hadden daar gedurende twintig jaar gasten in hun slaap vermoord en beroofd. Uiteindelijk werden ze ontmaskerd en terechtgesteld. Het verhaal werd onder de titel L'auberge rouge vervolgens stof voor menig liedje en ondermaats toneelstukje tot eind negentiende eeuw, waarin menig gast de herberg betrok zonder er ooit weer uit te komen, tenminste niet levend. De teksten raakten in de vergetelheid, maar de uitdrukking bleef bestaan. Tenminste... dat is wat vaak werd beweerd, maar de uitdrukking bestond al ten tijde van de beruchte moordzaak en de affaire van de herberg in de Ardèche heeft de uitdrukking alleen maar populair gemaakt. In het argot van het begin van de negentiende eeuw stond het woord auberge voor de gevangenis, een herberg waar je weliswaar logies en ontbijt kreeg, maar die verder niet veel meer te bieden had dan een naargeestige en ongezonde verblijfplaats waar je niet meer uit kwam. Toch blijft de eerste verklaring misschien meer tot de verbeelding spreken...

volgende keer:
hebben we iets heel goedkoops op het oog...

avoir la main baladeuse

zijn handen niet thuis kunnen houden
('de wandelende hand hebben')

Een balade - niet te verwarren met ballade dat inderdaad 'ballade' betekent - is een wandeling. Het werkwoord se balader betekent 'wandelen' in de Franse omgangstaal en de inmiddels in onbruik geraakte walkman heette in het Frans een baladeur. Maar wandelen doe je doorgaans met je voeten, een hand hoort niet uit wandelen te gaan. Toch zijn er van die mensen - meestal mannen - die hun handen niet goed in bedwang kunnen houden en wier handen dus nogal eens 'uit wandelen' gaan, wat dus haast onvermijdelijk leidt tot #metoo-gevallen, of zoals dat in het Frans wel wordt aangeduid met #balancetonporc ('verlink je varken'). Nee, je kunt maar beter je handen thuis houden...

volgende keer:
zitten we vast in de herberg...

panneaux insolites : ramassage scolaire

 

opstapplaats voor schoolgaande ezels

Kennelijk hebben ze hier geen hoge pet op van de schooljeugd. Als je het bord moet geloven, dan zijn het maar een stel ezels (chemin des ânes, 'weg van de ezels'). Ach, de weg naar de wijsheid is een lange met veel hobbels... Sterkte, jongens en meisjes!

volgende keer:
gaan we op onze handen lopen...

français de la rue : mordu

fanaat
('gebeten')

Een fanatiekeling bijt zich ergens in vast, zeker als het een fervent visser is. Je kunt mordu verbinden met allerlei zaken die zich niet per se lenen om in gebeten te worden: mordu de littérature, mordu de cinéma... Maak kennis met deze Franse variant van onze Freek Vonk, nou ja, tot op zekere hoogte dan. Hij is wat minder aaibaar, maar even enthousiast, en hij beperkt zich tot vissen, wat dan wel weer een van de kernactiviteiten is van een traditionele Fransman. Zo bestond er ooit (nog steeds misschien?) een traditioneel-rechtse partij met de naam Chasse-pêche-tradition ('jacht-visserij-traditie'). Geen idee welke politieke sympathieën deze Cyril Chauquet heeft, maar hij besluit zijn filmpjes wel traditioneel met een culinair eind. Je vist tenslotte niet voor niets...

volgende keer:
maken we een ritje met de schoolbus...

ce n'est pas ma tasse de thé

dat is niet zo mijn ding
('dat is niet mijn kopje thee')

Er mag dan een enorme rivaliteit bestaan tussen de Fransen en de Engelsen - ze beschuldigen elkaar van van alles en nog wat -, maar dat belet hen er niet van veel uitdrukkingen van elkaar over te nemen. In de uitdrukking van vandaag herkennen we natuurlijk gemakkelijk het Britse that's not my cup of tea, dat letterlijk is overgenomen. Er is niet eens een kopje koffie van gemaakt, wat je gezien de Franse drinkgewoonten misschien wel zou verwachten. Helaas weten we niet precies waarom dat kopje thee in de Engelse uitdrukking terecht is gekomen, behalve dan dat de Britten erg hechten aan hun traditionele kopje thee en dat iets wat hun niet zint liever niet in hun dagelijkse patroon terecht zou moeten komen...

volgende keer:
maken we kennis met de Franse Freek Vonk, maar dan anders...

il faut tourner sept fois sa langue dans sa bouche avant de parler

tot tien tellen voor je iets zegt
('je moet zeven keer je tong draaien in je mond alvorens te spreken')

Dat vereist wel enige lenigheid. Dan is tot tien tellen toch ineens niet zo'n zware opgave meer. De uitdrukking is pas voor het eerst begin negentiende eeuw opgetekend in een Frans woordenboek, maar wordt in de bijbel al in de mond gelegd van koning Salomon. 'Een wijze draait zijn tong zeven maal in de mond alvorens te spreken', zegt hij. In onze westerse samenleving is zeven een magisch getal. Denk aan de zeven dagen van de week, de zeven hoofdzonden, de zeven kleuren van de regenboog, de zeven sacramenten en eh... de zeven dwergen van Sneeuwwitje. Maar wij niet... wij tellen tot tien.

volgende keer:
is niet zo mijn ding...

accuser réception

ontvangst bevestigen
('receptie beschuldigen')

Arme receptiemedewerkers... ze moeten alle klappen opvangen van ontevreden gasten. Hoewel ik deze associatie niet meteen had toen ik in de jaren '80 van de vorige eeuw inderdaad een brief uit Parijs ontving die begon met J'accuse réception verbaasde ik me wel over dat woord accuser dat ik alleen als 'beschuldigen' kende. In het zeventiende-eeuwse Frans (en het is u wellicht bekend dat de officiële schrijftaal sindsdien nauwelijks veranderd is, dit in tegenstelling tot het gesproken Frans) betekende accuser ook '(h)erkennen' of 'signaleren' en die betekenissen liggen ten grondslag aan de constructie accuser réception. De hotelreceptie kan dus opgelucht ademhalen... tenzij het om een klachtenbrief ging natuurlijk.

volgende keer:
tellen we even tot tien...