avoir les dents du fond qui baignent

straalbezopen/strontlazarus zijn / zich te barsten gevreten hebben
('badende achterste kiezen hebben / je achterste kiezen staan blank')

Bij 'badende kiezen' denk je misschien eerst aan de drank die je met zoveel teugen hebt ingenomen dat je mond er nog blank van staat, maar de uitdrukking geldt ook voor mensen die onmatig gegeten hebben. Het is eigenlijk allemaal nog wat onsmakelijker, want in beide gevallen - bij overmatig drankgebruik en dito schranspartijen - kun je braakneigingen en oprispingen uit de slokdarm krijgen en baden je achterste kiezen dus niet zozeer in geestrijk vocht, maar in minder smakelijk zuur vocht. Excuses voor deze weinig appetijtelijke bijdrage in de vroege ochtend...

volgende keer:
meten we met twee maten...

né dans la pourpre

met een gouden lepel in de mond geboren
('in het purper geboren')

De zoons van de Byzantijnse keizers werden zo genoemd: porphyrogenetoi, 'in purper geboren'. Dat verwees naar het feit dat de vrouwen van de keizers bevielen in een met purperkleurig Egyptisch roodporfier beklede kamers. De veelbelovende toekomst van de jongetjes was geheel uitgestippeld. De kleur purper was trouwens gedurende de hele Oudheid een zeer gewilde, want zeldzame kleur: het fabricageproces was ingewikkeld en er waren gigantisch veel purperslakken nodig voor het produceren van een klein beetje pigment. Het dragen van purperen kleding was dan ook voorbehouden aan mensen van een zeer hoge rang zoals consuls en keizers. Later werd purper ook een machtssymbool voor de hoge geestelijkheid, zoals bisschoppen en kardinalen.

volgende keer:
staan onze achterste kiezen blank...

l'argent n'a pas d'odeur

Geld stinkt niet?
O jawel hoor... een briefje van 500 euro
ruikt vaak naar Chanel 5, eentje van
5 euro stinkt naar zweet!

geld stinkt niet
('geld heeft geen geur')

Deze uitdrukking ontleent het Frans net als het Nederlands aan het Latijn: pecunia non olet ('geld ruikt niet'). Het gaat om een uitspraak van keizer Vespasianus die van 69 tot 79 na Christus de scepter zwaaide in Rome. Vespasianus erfde van Nero een lege staatskas, die dus nodig gespekt moest worden door nieuwe belastingen. Een van de vele nieuwe belastingen die hij instelde was die op de urine die bestemd was voor - en dit zal de Tilburgse kruikenzeikers aanspreken - wasserijen en volders (wolvervilters). Zij gebruikten het om huiden schoon te maken. De belastingen werden opgelegd aan eigenaars van publieke pispotten en latrines waarin buurtbewoners urineerden en hun pispot leegden. Kennelijk ging dit Vespasianus' zoon Titus wel erg ver, maar toen hij commentaar had op de belastingheffing van zijn vader, antwoordde deze volgens Suetonius dat er geen luchtje aan een munt zat, ook al kwam die van de urine. Het maakte hem dus niet uit hoe het geld verdiend werd.

volgende keer:
blijven we nog even in Romeinse sferen...

panneaux insolites : papa, maman, n'oubliez pas

Papa, mama, vergeet niet
- dat ik nog maar een kind ben
- dat het maar sport is
- dat het mijn vriend(inn)en zijn
- dat het 'mijn' wedstrijd is
- dat de scheidsrechter een mens is
- dat het niet de WK is
- Ik hou van jullie,
goede wedstrijd!

omgangsregels voor voetbalouders

die het voetbalspel van hun kind een beetje al te serieus nemen en langs de lijn veranderen in nietsontziende schreeuwende beesten. Soms moeten de kinderen de opvoeding van hun ouders maar ter hand nemen. Kennelijk was het gedrag van ouders bij deze amateurclub zo uit de hand gelopen dat ze het nodig vonden dit bord op te hangen...

volgende keer:
moet niet alleen de bal, maar ook het geld rollen...

français de la rue : plombes

uren

Bij 'plomberen' denken wij meteen aan de tandarts, maar als een Fransman zegt j'ai un rendez-vous chez le dentiste à deux plombes, dan hoeft dat absoluut niet te betekenen dat je een tandartsafspraak hebt om twee gaatjes te laten plomberen. Het betekent alleen dat je er om twee uur moet zijn. Want plombe is in het argot een woord voor 'uur'. Het kan ook staan voor een tijdsduur: Ça fait des plombes que je t'attends! ('ik sta al uren op je te wachten!'). Het komt wel van het werkwoord plomber, maar dat betekent in dit verband 'slaan (van de klok)'. 

Eigenlijk betekent plomber natuurlijk wel 'vullen met lood' en daardoor heeft het vele afgeleide betekenissen gekregen, zoals het 'vullen van een kies', maar ook 'doodschieten (vullen met een loden kogel)' en zelfs 'overdragen van een SOA' (wat voor functie lood daarin heeft, is voor mij vooralsnog een raadsel...)

volgende keer:
stellen we wat regels voor langs het voetbalveld...

un cousin germain

Hier stierf op 8 oktober 855 Sint Folquinus,
bisschop van Terwaan, volle neef van 
Karel de Grote

een volle neef
('een Germaanse neef')

Bij het woord germain denk je al gauw aan Germanen en Germanië, en misschien zelfs aan het huidige Duitsland, dat de Engelsen nog altijd Germany noemen. En zo zou ik Roland, de zoon van mijn Onkel Helmut und Tante Gisela misschien als mijn cousin germain kunnen beschouwen. Maar ook al beschouw ik hem in de praktijk wel als een neef, een volle neef mag ik hem niet noemen omdat er geen bloedverwantschap bestaat. Ik mag hem dan mijn hele leven kennen, de enige verwantschap met mijn moeder bestaat eruit dat zijn vader bijna zeventig jaar geleden als padvinder achter mijn moeder aanfietste, waaruit een levenslange vriendschap ontstond. Het Latijnse woord germanus betekende 'met dezelfde bloedverwantschap'. In de twaalfde eeuw verscheen in het Frans het woord germain in dezelfde betekenis dat bijvoorbeeld ook kon worden toegevoegd aan frère en soeur om deze te onderscheiden van half- en stiefbroers en -zussen. Tegenwoordig vinden we de combinatie eigenlijk alleen nog met cousin en cousine.

volgende keer:
gaan we plomberen...

être grand clerc

een grote meneer / bolleboos zijn
('groot geestelijke zijn')

Studeren was lange tijd het voorrecht van de geestelijkheid. De clerici vormden de eerste stand en werden vrijgehouden van werk (op het land) om zich te kunnen wijden aan hun geestelijke taak, waarvoor zij in ieder geval moesten kunnen lezen en schrijven. Daardoor werden zij door het gewone volk als geletterd en geleerd beschouwd. Toch kreeg de uitdrukking al in de achttiende eeuw negatieve connotaties, nl. vooral voor mensen die zich als een groot geleerde voordeden. Al snel werden veel geestelijken nl. voorwerp van spot en bijvoorbeeld beschuldigd van hypocrisie. Tegenwoordig wordt de uitdrukking vaak ontkennend gebruikt: il n'est pas grand clerc ('hij is niet bepaald een bolleboos') of il ne faut pas être grand clerc pour ('je hoeft geen groot geleerde te zijn / je hoeft niet gestudeerd te hebben om...'). En ook in ons woord klerk zien we niet meteen een groot geleerde, maar meer een werknemer met eenvoudige secretariële taken.

volgende keer:
hebben we een neef in Duitsland...