un oeil au beurre noir

een blauw oog
('een oog met zwarte boter')

Zelfs voor zoiets banaals als een blauw oog kent de Franse taal een culinaire uitdrukking en dat al sinds de zestiende eeuw toen men sprak van deux yeux pochés au beurre noir ('twee ogen gepocheerd in zwarte boter') wat bijna eender klinkt als deux oeufs pochés au beurre noir ('twee eieren gepocheerd in zwarte boter', als liefhebber van de Franse taal weet u uiteraard dat oeufs wordt uitgesproken als [eu] dus bijna hetzelfde als yeux [jeu]). Nou pocheer ik trouwens in water, maar als je datzelfde ei bakt en de boter iets laat verbranden, dan lijkt het resultaat daarvan ook wel wat op een blauw oog...

volgende keer:
laat een weekje op zich wachten, tot ik terug ben uit Turijn...

se croire le premier moutardier du pape

denken dat je Jezus bent / het hoog in je bol hebben
('zich voor de eerste mosterdleverancier van de paus houden')

De paus die eergisteren volgens traditie het Urbi et Orbi uitsprak vanaf het Sint-Pietersplein is 86 jaar oud en weet dus al geruime tijd waar Abraham de mosterd haalt. Maar waar haalt hij hem zelf? Dat is naar mijn weten niet bekend. Dat was wel anders in de veertiende eeuw - in de tijd dat er twee pausen waren, een in Rome en een in Avignon - toen Johannes XXII van 1316 tot 1334 op de Heilige Stoel van Avignon zat. Deze paus had een enorme voorliefde voor mosterd. En aangezien hij hier niet van verstoken wilde blijven en ook niet vies was van een beetje vriendjespolitiek zou hij de functie van 'eerste mosterdleverancier' in het leven hebben geroepen. Deze functie werd bekleed door zijn neef, die het meteen heel hoog in zijn bol kreeg vanwege de enorme verantwoordelijkheid die aan deze functie kleefde.
Deze verklaring wordt overigens door een groot aantal taalwetenschappers betwist, aangezien de uitdrukking pas vier eeuwen na paus Johannes XXII opdook...

volgende keer:
is de kerstboter op en nemen we onze toevlucht tot zwarte boter...

dessins humouristiques : père Noël ne passera pas

Wat moet je, snotneus?
Nooit een werkloze gezien?

de kerstman komt niet dit jaar

Misschien waren we gisteren toch te optimistisch... Volgens de tekenaar van deze prent moet de kerstman toch de hand op de knip houden, omdat hij geen werk meer heeft. 

volgende keer:
weet de paus wel waar hij de mosterd haalt...

dessins humouristiques : cher Père Noël

Liefe kersman ik hep un goet vuurtje
gestokt zodat jut lekker warm hept

hart(?)verwarmend briefje aan de kerstman

Goed gespeld: Cher Papa Noël, j'ai allumé un bon feu pour que tu aies bien chaud.
Ook bij de kerstman heeft de inflatie flink toegeslagen, maar dankzij dit hart(?)verwarmende briefje zal hij er ook dit jaar nog warmpjes bij zitten...

volgende keer:
blijkt het toch wat minder goed te gaan met de kerstman...

français de la rue : fafiots

 

papieren

- Mister President, the Swiss attack us !
o De wie ? What ?

- They are alien bugs, insectoids !

- Brigadier! Help!

x Dit is tegen de Geneefse conventie!

- Hup, wegwezen, stelletje illegalen!

De precieze context ken ik niet. Wel weet ik dat enige tijd voordat deze cartoon getekend werd, in Genève een poging werd gedaan mensen zonder identiteitsproblemen rechten te geven. Mensen kunnen niet illegaal zijn en zij beriepen zich daarbij op de Geneefse conventie. Andere Zwitserse steden zoals Zürich wilden deze regeling overnemen, maar het stuitte ook op veel plekken op hevige verontwaardiging.

Het woord fafiot is een verlenging van het woord faf, een in de negentiende eeuw ontstaan onomatopee (klanknabootsend woord) dat 'bankbiljet' betekende. Het geluid dat ermee werd nagebootst is misschien dat van een bundel bankbiljetten dat tussen twee vingers geteld wordt. De betekenis is uitgebreid naar papier in het algemeen en naar identiteitspapieren in het bijzonder. Het kan ook staan voor een spiekbriefje of een papier waarop aantekeningen worden gemaakt. Op de cartoon wordt sans fafiots gebruikt zoals sans papiers ('illegalen, mensen zonder identiteitspapieren').

volgende keer:
is het Kerstmis...

se casser la margoulette

op zijn bek gaan
('zich de bek breken')

De uitdrukking van vandaag is een variant van se casser la figure waarin figure niet slaat op je figuur, maar figure een synoniem is van visage, 'gezicht', 'op je gezicht gaan' dus.
Ook margoulette is een woord voor 'gezicht', hoewel het aanvankelijk alleen voor de mond stond, wat dus weer heel dicht komt bij ons 'op je bek gaan'.
Hoe zit dat woord margoulette eigenlijk in elkaar? Wel, goulette is een verkleinwoord van goule, wat weer een oude vorm is van gueule ('mond, bek, gezicht'). Margouiller betekent 'kauwen' en margane is een woord voor 'kaak', die je waarschijnlijk breekt als je op je bek gaat...

volgende keer:
gaan we op zoek naar onze papieren...

faire un malheur

Het ongeluk van de een 
maakt het geluk van de ander

inslaan als een bom
('een ongeluk doen/maken')

Deze uitdrukking kan zowel een negatieve als een positieve betekenis hebben. In ieder geval geeft het een flinke impact. Het woord malheur geeft wel aan dat de negatieve betekenis de eerste was. In de negentiende eeuw werd het vooral gebruikt in de zin van: retenez-moi, ou je vais faire un malheur ! ('houd me tegen, of ik ga een ongeluk / ellende veroorzaken') als je niet voor jezelf in kon staan, omdat je zo geërgerd was dat je op het punt stond te exploderen of iemand iets aan te doen. Maar in de wereld van het theater kreeg dezelfde uitdrukking al snel ook een tegenovergestelde, positieve betekenis. Ce spectacle fait un malheur ging betekenen: 'dit stuk slaat in als een bom' oftewel 'dit stuk is een enorm succes'. Iets sensationeels, of het nu positief of negatief is, veroorzaakt natuurlijk sowieso veel belangstelling en wordt in zekere zin dus een groot succes.

volgende keer:
gaan we op onze bek...