Een van de woorden in de Franse straattaal om een idioot of een imbeciel mee aan te duiden is kèche, maar waar dat woord nu vandaan komt, dat moet ik u schuldig blijven. Ik heb overal gezocht, maar tot nog toe geen verklaring kunnen vinden. Alle tips zijn welkom.
volgende keer:
halen we herinneringen op aan de lockdowns van de afgelopen jaren...
Eerst even een disclaimer: de Franse youtuber Kevin Tran noemt zijn kanaal zelf zo.
De kleur geel kan zowel positieve (zon, goud, rijkdom, graan) als negatieve associaties oproepen. Jezus' verrader Judas wordt vaak voorgesteld in gele kleding. In de Middeleeuwen moesten joden vaak in het geel gekleed gaan. De kleur verwees ook naar de zwavel van Lucifer. Être peint en jaune ('geel geverfd worden') betekende dat je werd bedrogen door je vrouw. Slachtoffers van de Spaanse Inquisitie werden in het geel gekleed. Sommigen beweren dat het 'gele lachen' in de huidige betekenis van 'krampachtig, geforceerd lachen' voor het eerst werd aangetroffen in de achttiende eeuw. Het verwees naar geelzucht. De geel gekleurde gezichten van hepatitispatiënten werden door anderen vaak lachwekkend gevonden, maar de patiënten zelf konden er natuurlijk niet welgemeend om lachen. Maar al in 1640 werd al geschreven rire jaune comme farine ('geel als meel lachen'). In het argot van destijds stond 'meel' voor iets verdorvens. Met rire jaune werd 'huichelend lachen' bedoeld. En dat werd echt niet per se gedaan door mensen met geelzucht...
volgende keer:
zoek ik nog naar een verklaring voor een idioot woord...
Waarschijnlijk zouden mijn leerlingen dit woord spellen als clue, overtuigd als zij zijn dat de Franse woordenschat voor het grootste deel is overgenomen uit het Engels in plaats van andersom...
Waarmee ik overigens niet zeg dat het Engelse woord clue is afgeleid van clou. De uitdrukking van vandaag is ongeveer 150 jaar oud (1878), maar het is niet helemaal duidelijk hoe die ontstaan is. Algemeen wordt gedacht dat een spijker die in een muur geslagen wordt om iets vast te hechten, zoals een schilderij, de aandacht op zich weet te vestigen. Als wij in het Nederlands het woord clou gebruiken, dan doen we dat meestal in de context van een film of een verhaal en zoeken we naar het belangrijkste aandachtspunt of de belangrijkste aanwijzing voor iets. In het Frans kan het ook staan voor het hoogtepunt van iets en zo kun je het dus ook bijvoorbeeld hebben over le clou de la soirée ('het hoogtepunt van de avond'). Als wij zouden vragen wat nou de clou van de avond was, zijn we waarschijnllijk niet zozeer benieuwd naar het hoogtepunt van de avond, maar naar de bedoeling ervan.
volgende keer:
hebben we het over een verhoogd wegdek...
In de achttiende eeuw verscheen le benjamin in de Franse taal in zowel de betekenis 'het jongste kind' als 'het lievelingskind'. Beide betekenissen zijn te herleiden tot de bijbel, waar men in Genesis 37 kan lezen: 'Jacob verbleef (met zijn twaalf zonen) in het land Kanaän waar zijn vader had verbleven. Hij had vooral genegenheid voor Jozef en zijn laatstgeborene Benjamin, beide zonen van de mooie Rachel die Jacobs hart had veroverd in het land van zijn oom Laban in Paddan-Aram (Syrië)'. En in hoofdstuk 42 kan men lezen: 'Toen Jacob zag dat er graan was in Egypte, zei hij: Ik heb gehoord dat er graan is in Egypte, ga erheen en koop ervan zodat we niet omkomen van de honger. Jacob zond zijn tien zonen erheen maar hield Benjamin, de jongste, bij zich.'
Benjamin was dus de jongste en meest geliefde zoon van Jacob. En dat heeft geleid tot de uitdrukking van vandaag.
volgende keer:
zoeken we naar de clou...
Door elkaar te helpen maak je het gemakkelijker. Dat is een beetje wat je kunt lezen in de eerste (poging tot) vertaling van de uitdrukking van vandaag. Zeker als je een bepaald gebrek hebt, wat de een niet goed kan, kan de ander misschien beter en andersom. Die wederzijdse hulp spreekt uit de tweede (poging tot) vertaling. In het Frans wordt de uit het Latijn vertaalde uitdrukking (asinus asinum fricat) echter vooral ook spottend bedoeld, voor mensen die elkaar overladen met (overdreven) complimenten en dat vinden we dan weer niet terug in de wat positiever geladen vertalingen. De uitdrukking op zich gaat terug op de gewoonte die ezels inderdaad hebben om hun lijven tegen elkaar te wrijven om de jeuk te verdrijven. Daar zit niets overdrevens of lachwekkends in, alleen wederzijdse behulpzaamheid zoals in onze vertalingen. De spot die er in de Franse uitdrukking bij is gekomen is waarschijnlijk te wijten aan de onterechte neerbuigendheid die er nog altijd bestaat naar de ezel. Waar het paard als een edel dier gezien wordt, wordt de ezel vooral geassocieerd met negatieve eigenschappen als koppigheid en domheid. Volkomen onterecht. De ezel is een intelligent dier met een eigen wil. Wat is daar mis mee?
volgende keer:
hebben we een hele jonge bijdrage...
... het is aan jou (u/jullie)!
Dit zal ongetwijfeld voor velen gelden, waarschijnlijk of hopelijk niet voor mij. Op de eerste plaats is er niemand die mij wekt (meestal ook helemaal niet nodig trouwens) en als deze spreuk voor mij gold, dan was ik voortdurend een chagrijn. Misschien is dat ook zo? À vous de voir...
volgende keer:
gaan we ezels wrijven...
Er bestaan in de volkstaal veel woorden voor gulzig, onsmakelijk en mateloos eten, zeg maar schranzen. Een daarvan is se bâfrer, misschien afkomstig van het Oudfranse baufrer, dat weer gestoeld zou zijn op het 'klanknabootsende' woord baf voor dikke, gezwollen en gulzige zaken. Ook zou het kunnen zijn afgeleid van de Germaanse stam baf die 'lip' betekende.
volgende keer:
hoop ik te kunnen uitslapen, maar of dat ook lukt...