emboîter le pas à quelqu'un

iemand op de voet volgen
('bij iemand de stap(pen) in elkaar schuiven')

Emboîter betekent 'in elkaar schuiven, ineensloegen'. Je kunt het bijvoorbeeld zeggen over dakpannen die je over elkaar schuift, of over buizen die je aan elkaar zet en ook bijvoorbeeld over een boek dat je in een band zet. En dus ook figuurlijk over stappen die je 'in elkaar schuift', zoals wanneer je als een hondje achter iemand aanloopt... De uitdrukking kan overigens zowel figuurlijk als letterlijk ('vlak achter iemand aanlopen') gebruikt worden.

volgende keer

Hoe vertaal je 'wat' in het Frans?

se payer la tête de quelqu'un

iemand uitlachen
('zich iemands hoofd kunnen veroorloven')

In eerste instantie klinkt dit misschien een beetje vreemd of zelfs luguber: genoeg geld hebben om iemand te kunnen onthoofden? Zo moet je het  ook niet zien. Als je je bijvoorbeeld een dure maaltijd kunt veroorloven, dan kun je je daar ook op trakteren, jezelf daar een plezier mee doen. Het hoofd moet je zien als een pars pro toto ('deel voor het geheel') van een individu, dus je moet de uitdrukking lezen als 'plezier hebben om iemand', maar dan wel ten koste van die ander, recht in zijn gezicht. Dat zit ook in twee varianten van deze uitdrukking: se payer la fiole de quelqu'un en se payer la bobine de quelqu'un. Beide woorden hebben naast hun oorspronkelijke betekenis (fiole is 'flesje, kolf' en bobine 'klos, spoel') de betekenis 'smoel': 'iemand in zijn gezicht uitlachen' dus.

volgende keer

Hoe kun je in het Frans zeggen dat je iemand op de voet volgt?

toucher (tirer) à sa fin

op zijn eind lopen
('zijn einde aanraken, aan zijn einde trekken')

Het begint er steeds meer op te lijken dat de oude wereldorde op zijn einde begint te lopen. Nadat we eerst de Brexit hadden, gaat Obama binnenkort plaatsmaken voor Trump en volgend jaar ruimt Hollande het veld misschien voor de eerste vrouwelijke president... We gaan een onzekere toekomst tegemoet. De uitdrukking spreekt natuurlijk voor zichzelf, althans met het werkwoord toucher: het einde is zo dichtbij dat je het als het ware al kunt aanraken. Tirer betekent natuurlijk in eerste instantie 'trekken', maar kan ook de betekenis 'gaan naar, bereiken' hebben. Denk bijvoorbeeld aan tirer profit de ('winst halen uit, profijt trekken van'). 

volgende keer

Hoe kun je iemand uitlachen in het Frans?

avoir pignon sur rue

een gevestigde naam hebben
('puntgevel op straat hebben')

Sinds baron Haussmann in de tweede helft van de negentiende eeuw de sloophamer hanteerde en het huidige Parijs schiep met zijn brede boulevards en imposante gelijkgetrokken voorgevels is de oude middeleeuwse stad met zijn kronkelstaatjes en typische puntgevels nagenoeg verdwenen. Maar als je goed kijkt in het oudste gedeelte van de stad (in de buurt van de twee Seine-eilanden) vind je zo nu en dan nog een overblijfsel uit deze tijd.

Had je in de vijftiende tot zeventiende eeuw een huis of een bedrijf in de stad, dan had je pignon sur rue ('een puntgevel aan de straat'). Aangezien die gevel het enige deel van het huis was dat voor iedereen zichtbaar was, gingen welgestelden al gauw die gevel zo mooi mogelijk versieren, om zo hun rijkdom te tonen aan het grote publiek. En zo verschoof ook de betekenis van de uitdrukking die nu vooral gebruikt werd voor mensen 'die het gemaakt hadden', wat goed te zien was aan hun mooi versierde voorgevel. 

Overigens moet ik meteen iets rechtzetten: de meeste puntgevels zijn niet gesneuveld onder de sloophamer van Haussmann. Al in 1667 werd het bouwen van puntgevels verboden nadat gebleken was dat deze in de grote brand van Londen een belangrijke rol hadden gespeeld in het verspreiden van het vuur.

De uitdrukking is echter gebleven en kan nu gebruikt worden voor iedereen die een zekere gevestigde naam heeft verworven. 

volgende keer

Zowel de regering van Obama als van Hollande lopen op hun einde. Hoe zou je dat zeggen in het Frans?

en boucher un coin à quelqu'un

iemand met zijn oren doen klapperen, iemand achterover doen vallen van verbazing
('er een hoek van volstoppen')

Deze uitdrukking uit de negentiende eeuw klinkt in eerste instantie een beetje mysterieus. Hoezo een hoek volstoppen? Met de hoek wordt een mondhoek bedoeld en als je die volstopt, kan iemand geen woord meer uitbrengen... van verbazing. Misschien komt dat in de praktijk wel vaker voor dan dat je oren gaan klapperen (is mij in ieder geval nog nooit overkomen) of dat je spontaan achterover valt. 

Het plaatje slaat natuurlijk al helemaal nergens op, maar dat komt waarschijnlijk omdat de oorsprong van de uitdrukking voor de Fransen zelf ook niet duidelijk is. Kennelijk roept en boucher un coin zoiets op als un (le) boucher du coin ('de slager op de hoek').

volgende keer

Hoe kun je in het Frans zeggen dat iemand(s bedrijf) een gevestigde naam heeft?

d'accord, Hector !

okiedokie !
(O.K., Hector !)

Het plaatje suggereert dat we hier weer eens te maken hebben met een oude literair getinte uitdrukking, maar dat is niet het geval. Er wordt hier niet gerefereerd aan de  onfortuinlijke Trojaanse held Hector (het paard wordt gemend door Achilles...), maar het is een voorbeeld van een veel gebruikt procédé in uitdrukkingen, namelijk rijm. Vergelijk het met ons 'aju paraplu'. Het Frans kent een aantal van deze kleine rijmpjes met eigennamen. Toen ik ze tegenkwam, moest ik meteen denken aan Fifty ways to leave your lover van Paul Simon, waarin o.a. voorbijkomen: You just slip out the back, Jack / Make a new plan, Stan / You don't need to be coy, Roy / Just get yourself free / Hop on the bus, Gus / You don't need to discuss much / Just drop off the key, Lee / And get yourself free.

Dan nu de Franse rijmpjes die je nog wel eens kunt horen:

Als je het met iemand eens bent kun je zeggen: D'accord, Hector ! ('okiedokie')

Om iemand aan te sporen terwijl hij ergens mee bezig is: Fonce, Alphonse !

Als je zegt dat je gaat doen wat wordt voorgesteld ('Komt voor de bakker'): Ça roule, Raoul !

Als je niet gelooft wat er op je mouw gespeld wordt: Tu parles, Charles !

Als je wilt zeggen dat iets een eitje is: A l'aise, Blaise !

En als je op iemand een toost uitbrengt: A la tienne, Étienne !

O.K. Dat was het weer voor vandaag. Aju paraplu!

volgende keer

Hoe kun je iemand in het Frans met de oren doen klapperen of achterover doen vallen van verbazing?

hoe vertaal je 'langs' in het Frans?

au bord de, border, (passer) devant, le long de, longer, par

Ook weer zo'n woord waar geen eenduidige vertaling voor kan worden gegeven. Soms is het zelfs beter een werkwoord te gebruiken in plaats van een voorzetsel.

Laten we eerst onderscheid maken tussen het statische 'langs' en het bewegende 'langs'.

Als er geen beweging zit in 'langs' kun je het voorzetsel au bord de ('aan de kant van') of het werkwoord border gebruiken: il y a beaucoup d'immeubles de bureaux au bord de l'autoroute ('er staan veel kantoorgebouwen langs de snelweg') of des arbres bordent la route ('er staan bomen langs de weg'). Ook het voorzetsel le long de ('in de lengte van') is hier goed mogelijk.

Meestal zit er echter wel een beweging in het begrip 'langs': je loopt, rijdt of vaart ergens langs. Je kunt ook hier weer het voorzetsel le long de gebruiken: elles se promènent le long de la rivière ('zij wandelen langs de rivier'), maar je kunt ook het werkwoord longer ('gaan langs') gebruiken: longer la côte en bateau ('in een boot langs de kust varen'). 

Bedoel je met 'langs' 'voorbij', dan kun je beter passer gebruiken, dat vaak gecombineerd wordt met het voorzetsel devant ('voor'): je loopt of rijdt dus ergens voorlangs als het ware. Vous passez devant l'hôpital ('u komt/loopt/rijdt langs het ziekenhuis'). Als je er ook echt even binnengaat, gebruik je geen devant maar à, chez of par : je dois encore passer au bureau de poste ('ik moet nog even langs het postkantoor) of est-ce que tu peux passer chez le boulanger/par la boulangerie ? ('kun jij nog even langs de bakker gaan?'). Ook kan het voorzetsel soms volledig weggelaten worden: je repasserai ('ik kom nog wel eens langs').

Als je iemand aanspoort om hier- of daarlangs te gaan, gebruik je ook het voorzetsel par ('via'): par ici en par là, wat overigens ook 'hierheen' en 'daarheen' kan betekenen...

volgende keer

Hoe zou je 'okiedokie' zeggen in het Frans?