zo zijn eigen voorkeuren hebben
('zijn/haar hoofden hebben')
Je zou in eerste instantie misschien kunnen denken dat de uitdrukking zoiets betekent als 'humeurig zijn' of zelfs 'wispelturig zijn', omdat je steeds een ander gezicht opzet, en misschien ziet dat er in de praktijk ook wel zo uit, maar het gaat er meer om dat je zo je voorkeuren hebt (en duidelijke afkeer) als het om mensen gaat. Het wordt dan ook vaak gezegd van kinderen die zich duidelijk minder op hun gemak voelen bij bepaalde mensen in hun omgeving of bijvoorbeeld van leraren die zo hun lievelingsleerlingen hebben en ook hun pispaaltjes...
Dit was mijn laatste post van 2018. Ik ga een paar dagen naar München en ben de eerste dag van het nieuwe jaar weer terug.
volgende keer:
Hoe krabbel je terug in het Frans?
in de put zitten
('de hommel hebben')
Het woord bourdon kan verschillende betekenissen hebben. Welke daarvan uiteindelijk tot de betekenis 'in de put zitten, down zijn' heeft geleid, is aan u om uit te maken. Allereerst is een bourdon een hommel, zo'n grote bijachtige die een laag zoemend ('zoemen' is trouwens ook bourdonner in het Frans) geluid maakt. Het is ook het woord voor een zware klok die alleen geluid wordt bij ernstige zaken zoals een nederlaag. Het is ook de term voor een lage toon die voortdurend wordt aangehouden in oude muziek terwijl andere zangers daar in kwarten en kwinten boven zingen. Tenslotte is het ook de benaming voor een uitlating ('vergeten, weglaten') van een woord of een zin(sgedeelte) in een tekst. In alle betekenissen zit dus een link met een laaggestemd geluid of een (gevoel van) gemis...
volgende keer:
Hoe noem je in het Frans iemand die zo z'n voor- en afkeuren heeft?
ik begrijp wel waar je heen wilt
('ik zie je komen')
Op het plaatje zegt de dokter: "Eet voor uw gezondheid groenten, vooral veel worteltjes" waarop de patient met flaporen en konijnentanden antwoordt: "Ja dokter, ik begrijp wel waar u heen wilt, hoor." Een beetje flauw misschien, maar het illustreert wel de betekenis van de uitdrukking van vandaag. Wij kennen hem misschien alleen in de derde persoon, of beter gezegd onpersoonlijk: 'ik zie hem aankomen' over iets wat je wel verwacht. In het Frans kun je deze uitdrukking dus personaliseren tot 'ik zie je/u aankomen'. Dat kun je in het Nederlands niet zeggen, vandaar mijn weergave 'ik begrijp wel waar je heen wilt'...
volgende keer:
Ik weet dat we allemaal vrolijk moeten zijn met kerst, maar er zijn ook mensen die in deze donkere dagen nogal in de put zitten...
weer opkrabbelen
('de helling weer op gaan')
'Laten we ze helpen de helling weer op te gaan (weer op te krabbelen)'. Dit is een affiche van een Canadese campagne om geld in te zamelen voor kinderen met kanker zodat ze hun ziekte even kunnen vergeten door te skiën. Remonter la pente betekent letterlijk 'de helling weer beklimmen', wat uiteraard niet zo makkelijk is als het plaatje wil doen geloven, vandaar dat we in het Nederlands het werkwoord 'opkrabbelen' gebruiken.
volgende keer:
Hoe zeg je in het Frans 'ik begrijp wel waar je heen wilt'?
vest - jasje
Nee, dit is geen oproep om mee te doen aan de gele-hesjes-demonstraties, maar een bewustmakingscampagne voor veiligheid onderweg. Karl Lagerfeld merkt op dat het geel en lelijk is, dat het nergens bij past, maar wel je leven kan redden. Deze campagne werd gevoerd toen het verplicht werd in ieder voertuig een geel hesje en een gevarendriehoek bij je te hebben. Vandaar ook dat er zo veel mensen zich kunnen uitdossen in gele hesjes. Maar goed... het gaat vandaag over de valse vrienden gilet en vooral veste. Zoals in het Nederlands kan een gilet staan voor een mouwloos vestje dat een man onder zijn colbertjasje draagt, maar de betekenis is veel ruimer. Het staat in principe voor ieder mouwloos vest en dus ook voor een geel hesje (gilet jaune) zoals op de foto en voor een reddingsvest (gilet de sauvetage), maar ook een wollen vest met mouwen kan een gilet (of cardigan) genoemd worden. Een veste daarentegen is, net als een veston een jasje of soms ook een jack. Het zijn ook de benamingen voor een colbertjasje, waarbij een veston eigenlijk een korter jasje is dan een veste, een veston gaat tot het middel. Je moet het in het Frans nooit over een colbert hebben, want hoe Frans het ook klinkt, dat woord is in het Frans onbekend. Met een hoofdletter verwijst het vooral naar Jean Baptiste Colbert, de beroemde minister van financiën (en vele andere zaken) onder Lodewijk de Veertiende. Het Nederlandse woord colbert wordt ook met deze minister in verband gebracht, maar waarom is niet duidelijk, aangezien het colbertje pas ontstond halverwege de negentiende eeuw, dus meer dan 150 jaar later...
In het Frans is een jasje dus une veste of un veston als het om een colbertje gaat. Voor een leren jack tenslotte gebruik je - om de verwarring onder Nederlandstaligen compleet te maken - de term blouson (de cuir).
volgende keer:
Hoe kom je er weer bovenop in het Frans?
stomverbaasd zijn / met open mond staan van bewondering
('(met) wijdopen mond blijven')
Rester bouche bée legt vooral de nadruk op de verbazing, être bouche bée meer op de bewondering. Bée is een woord dat alleen maar in deze context voorkomt. Daarnaast bestaat het zeldzame werkwoord béer dat dezelfde betekenis heeft als être/rester bouche bée en het bijvoeglijk naamwoord, eigenlijk het tegenwoordig deelwoord béant ('wijdopen') dat bijvoorbeeld ook met gouffre (une gouffre béante, 'een gapende afgrond') gebruikt kan worden. In het Oudfrans bestond ook de variant baer. Waarschijnlijk is dit afkomstig van het vulgair Latijnse batare en heeft het later onder invloed van het Franse bâiller ('gapen') de huidige betekenis gekregen.
volgende keer:
al een mooi jasje uitgezocht voor de kerst?
het gelag betalen / ergens voor opdraaien / met de brokken zitten
('de gebroken potten betalen')
Tja, dat is natuurlijk wel een schrikbeeld: je bent bij iemand op bezoek en loopt met je jas net iets te zwierig langs de kostbare Mingvaas die staat opgesteld (gelukkig ken ik niemand die zo bemiddeld is dat hij zulke kostbaarheden in de gang heeft staan...) of je breekt per ongeluk een mooi porseleinen bord tijdens de afwas... Ja, dan zul je toch voor de schade moeten opdraaien. De stap naar de figuurlijke betekenis 'het gelag betalen' of 'ergens voor opdraaien' is maar een kleine...
volgende keer:
Hoe kun je iemand met open mond aanstaren in het Frans?
