schurk / onbetrouwbaar individu
('man van zak en koord')
Hij ziet er toch zo onschuldig uit, met zijn boodschappentas aan de kant om even touwtje te kunnen springen...
Maar een zak en een koord betekenden in de Romeinse Oudheid iets heel anders. Misdadigers konden in een zak worden gestopt, die met een touw dichtgeknoopt werd en vervolgens in de Tiber gesmeten. Ja, leuke jongens, die Romeinen. De gewoonte werd later in andere landen overgenomen. Zo kon je door de sultan van Constantinopel (Istanbul) in de Bosporus gedumpt worden en door Charles VI in de Seine.
volgende keer:
gaan we een lans voor iemand breken, maar eerst ga ik even twee weken naar Taiwan...
tot de orde geroepen worden / zich de oren laten wassen
('zich de bretels laten ophalen')
Er zijn twee mogelijke verklaringen voor deze uitdrukking. Het plaatje ondersteunt de eerste: als iemand iets misdaan heeft of als er een gevecht gaande is, zou je een van de twee bij de bretels kunnen pakken om hem tot de orde te roepen.
Er zou echter ook een wat elegantere verklaring kunnen zijn. Remonter betekent namelijk ook 'omhoog halen, rechtzetten' en zou kunnen duiden op een kleine kledingcorrectie, zoals je een boordje rechtzet. Ook op die manier kun je iemand 'tot de orde roepen' of liever gezegd een beetje fatsoeneren.
volgende keer:
Een kapucijn wordt ook wel een man 'met kap en koord' genoemd, maar wat is een man 'met zak en koord'?
alles kits / geen probleem
('er is geen hagedis')
O.K., we hebben het niet over de uitgestorven dinosauriërs en ook niet over de grote komodovaranen, maar hoe kan een hagedis nou een probleem vormen?
Daarvoor moeten we terug naar de jaren zeventig en om precies te zijn naar de muziekwereld.
Het was mij persoonlijk nog nooit opgevallen, maar het schijnt dat hagedissen een sissend geluid kunnen produceren. Als er bij de geluidsopname van een liedje plotseling een onbedoeld sissend geluid te horen was, dan had je een probleem en moest de opname overgedaan worden. Je wilt immers niet dat je opname met een sisser afloopt. De uitdrukking is lang beperkt gebleven tot het jargon van de muziekwereld, maar sinds ze herhaaldelijk gebruikt werd in Michel Blancs film Marche à l'ombre uit 1984 is ze gemeengoed geworden in de Franse taal.
volgende keer:
gaan we de bretels aanhalen...
in rook opgaan
('in rook vertrekken')
Gisteren kondigde ik aan dat we vandaag 'het huis op hagedissen zouden onderzoeken', maar dat kan wel wachten tot morgen. Van het beeld hiernaast heb ik - en met mij waarschijnlijk meer vrienden van Parijs - wakker gelegen. Hoewel het erop lijkt dat de torens en het buitenskelet gered zijn, is er een ongelofelijk litteken ontstaan midden in de mooiste stad ter wereld. Over drie weken zal ik persoonlijk de schade kunnen 'inspecteren'. Het zal nog decennia duren voordat de schade enigszins hersteld zal zijn. Je suis sous le choc...
volgende keer:
gaan we alsnog het huis op hagedissen controleren...
het hof maken / versieren
('bloemetje vertellen')
'Hoe heeft het universum kunnen bestaan zonder jouw schoonheid?' zegt hij. Zij heeft zo haar twijfels: 'Ik heb zo mijn twijfels over zijn oprechtheid'. Een bloemetje stond in de twaalfde eeuw al voor een 'bagatelletje' en vier eeuwen later voor een 'leuterpraatje', iets dus waar je inderdaad niet veel geloof aan hoefde te hechten: gewoon een (te) mooi bloemetje (worden al eeuwen in verband gebracht met de liefde) om je geliefde aan je te hechten. Overigens heeft het woord fleurette via fleureter tot het huidige woord flirter ('flirten') geleid.
volgende keer:
controleren we het huis even op eventuele hagedissen...
vlek - taak
Het verschil zit hem alleen maar in het accent, of nee, ook in de uitspraak, al is het een klein verschilletje. De a zonder accent in tache ('vlek') klinkt als onze lange [aa] maar dan wel kort uitgesproken, dus niet zoals in [tasje] maar zoals in [gaasje], maar dan net zo kort uitgesproken als in [tasje].
De â met accent circonflexe in tâche ('taak') lijkt juist het meest op onze korte [a] zoals in [tasje] maar dan lang uitgesproken. Probeer het maar eens... het zijn meestal de klinkers die onze herkomst verraden, veel lastiger native te krijgen dan de meeste medeklinkers... Grote kans dat een Fransman u verkeerd verstaat als u bijvoorbeeld zegt: il y a beaucoup de tâches/taches sur cette feuille de papier ('er staan veel taken / er zitten veel vlekken op dit blaadje')...
volgende keer:
gaan we op de flirttour...
uitkammen, grondig doorzoeken
('door de zeef halen')
Als je op Google op crible naar een plaatje zoekt, krijg je nevenstaand resultaat. Een crible is een zeef met grote gaten of een zeefmachine. In de keuken gebruik je eerder een passoire en een theezeefje is een passe-thé. Daarnaast bestaan nog de woorden sas (ook 'sluis') en tamis voor een zeef met kleinere gaten. Hoewel zo'n zeefmachine als hierboven afgebeeld natuurlijk voor het grotere werk gebruikt wordt - of misschien ook juist daardoor - wordt het in de uitdrukking gebruikt voor het grondig doorzoeken van iets. Misschien wijst de crible juist op het grote gebied dat doorzocht moet worden en onze uitdrukking 'uitkammen' juist op het zorgvuldige detailwerk. Je zult immers aanzienlijk langer bezig zijn met een kam dan met zo'n grove zeefmachine. Laten we het erop houden dat de Fransen van het grote gebaar houden...
volgende keer:
hebben we ons als taak gesteld een vlekje weg te werken...
