We hebben allemaal wel een woordje Frans geleerd op school. We kennen de rijtjes van être en avoir, zeggen 'bonjour' en 'au revoir', maar eenmaal in Frankrijk staan we soms met onze mond vol tanden en blijken die Fransen ineens heel andere dingen te zeggen dan we op school geleerd hebben. Hoe zeg je de dingen nou echt in het Frans van vandaag?
Typischfrans is ook te vinden op BlueSky https://bsky.app/profile/arnogerrits.bsky.social
daas/versuft/in de bonen zijn ('in de koolteer zijn') Coaltar, in het Frans vaak gespeld als coltar is een Engels woord voor een teersoort op basis van steenkool ('koolteer') en werd vroeger net als asfalt (dat met een olieproduct gemaakt wordt) gebruikt om wegen te bedekken, maar ook om scheepsrompen te beschermen tegen algen en parasieten. Stel je voor dat je in verse teer terechtkomt, dan heb je de grootste moeite om je daar weer uit te bewegen. Iemand die een verminderd bewustzijn heeft zou dezelfde versufte bewegingen kunnen maken. volgende keer: stellen we uit tot Sint-Juttemis...
dik aan / twee handen op één buik ('als kont en hemd') Als het dik aan is tussen twee mensen, als ze het bijzonder goed met elkaar kunnen vinden, dan kun je in het Frans zeggen dat ze comme cul et chemise zijn, 'zoals kont en hemd'. Op het T-shirt staat overigens te lezen: 'We zijn dikke vrienden (lett. 'we zijn vrienden als kont en hemd'), ik ben de klootzak/lul/idioot (lett. 'kont')'. Tegenwoordig lezen we chemise vooral als overhemd, maar het kan ook een onderhemd betekenen en een chemise de nuit is een nachthemd. O.K., een (over)hemd draag je gewoonlijk ook in je broek, wat de nabijheid van het kledingstuk en je achterwerk nader verklaart, maar je derrière moet ook echt in het kledingstuk gehuld zijn, aangezien in de zeventiende eeuw de uitdrukking nog luidde: ce sont deux culs dans une chemise, 'het zijn twee konten in één hemd'... volgende keer: zijn we in de bonen...
gedenkwaardig Op veel plekken kom je ze tegen: plaquettes op gevels e.d. om te gedenken dat er daar op een bepaalde datum iets bijzonders heeft plaatsgevonden. Maar daarmee doe je andere data en andere gelegenheden onrecht, moet de eigenaar van dit pand gedacht hebben. Hij of zij bracht dus de volgende plaquette aan: 'HIER gebeurde er op 17 april 1891 helemaal NIETS'. Gedenkwaardig... volgende keer: is het dik aan...
Médecins sans frontières (Artsen zonder Grenzen) De spanningen in het Midden-Oosten lopen weer op. Alsof dat überhaupt nog mogelijk is, zou je soms geneigd zijn te denken. Tijdens de oorlogen in Afghanistan en Syrië werden zelfs ziekenhuizen van Artsen zonder Grenzen (Médecins sans Frontières, M.S.F.) gebombardeerd, wat cartoontekenaars weer aanzette tot zwarte humor... volgende keer: Welke belangrijke gebeurtenis vond plaats op 17 april 1891?
bouc - bouc émissaire - boucher - bouchère - boucherie Zijn de eerste goede voornemens (bonnes résolutions) van het nieuwe jaar al gesneuveld? De veeboeren op het plaatje hopen in ieder geval dat het voornemen van veel consumenten om minder of geen vlees te eten (ze hebben het over de veganistische bedreiging) van voorbijgaande aard zal zijn. Vandaag het derde en laatste deel van de trilogie bouchon - bouche - boucher. De laatste woordfamilie is meteen ook de kleinste. Het woord boucher ('slager, slachter' en daarvan afgeleid ook 'beul' en 'slecht mens') is afgeleid van bouc ('bok'). De eerste bouchers waren dus geen runder- of varkens-, maar geitenslagers. Een bouc émissaire is trouwens een 'zondebok'. Volgens de veeboeren zijn zij dat zelf momenteel. Een slagersvrouw of een vrouwelijke slager heet in het Frans een bouchère en zij werkt in een boucherie, een 'slagerij'. Figuurlijk kan het ook gebruikt worden voor een 'slachting, slachtpartij' of een 'bloedbad'. Animaux de boucherie is de benaming voor 'slachtvee' en viande de boucherie is 'slachtvlees'. Soldaten die sont envoyés à la boucherie worden niet naar de slagerij gestuurd om een stukje vlees te kopen voor hun compagnie maar worden naar de slachtbank gestuurd. Al met al dus wel een nogal bloederige toestand, dus ik denk dat ik mijn stukje vlees voorlopig maar even laat staan... volgende keer: hopen we dat er een eind komt aan de slachtpartijen in Syrië...
een Pietje Precies zijn (personen) / tot in de kleinste details in orde zijn (dingen) ('geregeld zijn als muziekpapier') Jazz- en popmusici hoor je nog wel eens zeggen dat ze geen noot kunnen lezen. Dat kunnen ze zich natuurlijk ook permitteren omdat in hun muziek improvisatie vaak een grote rol speelt. Maar in klassieke(re) muziek is hier doorgaans geen plaats voor: niet alleen de hoogte en de lengte van de tonen is precies voorgeschreven, ook vaak de dynamiek en vele andere details. Er blijft natuurlijk altijd ruimte voor persoonlijke interpretatie, maar die ruimte is meestal erg beperkt. Alles is tot in de puntjes geregeld. Zo kan dus iemand die altijd alles tot in de puntjes geregeld wil hebben of die niet van zijn of haar vastgeroeste gewoonten af kan wijken, met bladpapier verwezen worden. Maar ook een evenement dat tot in de kleinste details is georganiseerd en voorbereid kan dus geregeld zijn als een muziekpartituur. volgende keer: een goed voornemen voor 2020: niet meer naar de slager?
het te bont maken / te ver gaan ('de kurk/dobber/cochonnet een beetje ver doorduwen')
Bonne année à toutes et à tous ! Heeft iedereen de kurken weer flink laten knallen (fait sauter les bouchons) ter afsluiting van het vorige decennium ? Zoals we in deel 1 van de trilogie bouchon-bouche-boucher hebben gezien, kan het woord bouchon naast 'kurk' ook andere dingen betekenen, zoals 'dobber' en 'file'. Vandaag komt daar nog een nieuwe betekenis bij, nl. die van 'cochonnet'. Nu zal dat laatste woord niet bij iedereen even bekend zijn, maar daarover zo meteen meer. Eerst even het filmpje hierboven. Deze reclame van Nestlé voor hun product chocosuisse is in het geheugen van alle Fransen gegrift en heeft de uitdrukking van vandaag buitengewoon populair gemaakt, vooral met de toevoeging Maurice : tu pousses le bouchon un peu trop loin, Maurice ! Als het jongetje zich betrapt voelt omdat hij al het derde bakje chocosuisse heeft leeggelepeld, belt hij bezorgd de hulplijn voor goudvissen en gooit snel het lepeltje in de vissenkom en spreekt zijn goudvis Maurice belerend toe dat hij nu toch echt te ver is gegaan. De bedenkers van de reclame hebben kennelijk een associatie gemaakt met de betekenis 'dobber' van bouchon, maar het is niet helemaal duidelijk of dat wel de betekenis is die in de uitdrukking bedoeld wordt. Er wordt wel geopperd dat het hier gaat om de cochonnet (letterlijk 'het varkentje') in het jeu-de-boules-spel. De bouchon is namelijk ook een ander woord voor de cochonnet: de schijf die als eerste geworpen wordt op de jeu-de-boules-baan en waar de spelers hun boules zo dicht mogelijk bij in de buurt moeten werpen. Dat wordt erg moeilijk als iemand de bouchon wat te ver weg heeft gegooid of gestoten. U bent - net als ik - de afgelopen dagen vast ook een beetje te ver gegaan met alle verleidelijke lekkernijen, maar ik hoop dat u er van genoten hebt! volgende keer: zijn we een Pietje Precies...
