treize à la douzaine

veel te veel
('dertien in een dozijn') 

De uitdrukking komt uit de commercie, waarin een verkoper je bij een dozijn tomaten, of eieren, of wat dan ook een extra product toestopt om je als klant tevreden te houden. Vervolgens heeft het een negatievere betekenis gekregen van 'te veel', 'meer dan wat je nodig hebt / waar je mee dealen kunt'. In onze taal is die ontwikkeling nog wat verder gegaan. Bij ons betekent 'dertien in een dozijn' niet alleen dat er te veel van iets is, maar dat de kwaliteit van het gebodene daar ook onder te lijden heeft.

volgende keer:
halen we onze neus op...

mener une vie de bohème

een zorgeloos leventje leiden
('een bohemiensleven leiden')

In de vijftiende eeuw vestigde een nomadenvolk uit India zich in Bohemen, waarschijnlijk op de vlucht voor de Mongoolse invasies. Ze beschikten over weinig middelen en kregen al snel de reputatie een dieven- en bedelaarsvolk te zijn. In de loop van de tijd werd hun naam gegeven aan iedereen - vaak kunstenaars - die zich weinig stoorde aan de heersende normen en waarden en met weinig middelen aan de rand van de maatschappij probeerden te leven. De pejoratieve betekenis van bedelen en stelen is een beetje naar de achtergrond verdwenen, maar het hippie-achtige, zorgeloze en vrijgevochten aspect is gebleven.

volgende keer:
hebben we een bijdrage van dertien in een dozijn...

mettre à prix

ergens een prijs op zetten / een prijs op iemands hoofd zetten
('op prijs zetten')

De uitdrukking kan allereerst betekenen dat je gewoon de prijs vaststelt van een voorwerp dat je gaat veilen, maar het kan ook betekenen dat je belooft een bepaalde som geld te betalen, en heel specifiek een prijs op het hoofd van een schurk die gepakt moet worden. De uitdrukking bestaat al sinds de dertiende eeuw toen het woord prix niet in de eerste plaats verwees naar een geldprijs maar vooral naar de waarde, de waardering, zoals in ons 'op prijs stellen', eigenlijk de letterlijke vertaling van mettre à prix.

volgende keer:
leiden we een zorgeloos leventje...

panneaux insolites : défense de jeter des cadavres

 

bijzondere borden: verboden lijken te storten

Ja, het staat er echt: 'Verboden lijken te storten, op straffe van een boete'. Het doet me nog het meeste denken aan het hilarische lied van drs. P. 'Het Trapportaal' waarin een hospita van een student af wil die zich ontpopt als seriemoordenaar. Dat hij voortdurend dames vermoordt is tot daaraan toe, maar de gevolgen ervan zijn niet goed voor de reputatie van de verhuurder. Uiteindelijk vindt men een oplossing:

'Er ligt weer net zo'n juffrouw in het trapportaal
En alle mensen komen thuis met rooie schoenen.
En Coba moppert, want de loper wordt zo schraal
Als zij hem elke keer maar weer opnieuw moet boenen.

Er wordt in onze buurt
al veel gegiecheld en gegluurd.
Dat krijg je met zo'n vent
Al sta je nog zo goed bekend.

Hij moet maar weg, al is't een goede commensaal
Zo'n juffrouw hoort in het kanaal en niet bij ons in't trapportaal.'

En nu maar hopen dat er bij het kanaal niet zo'n bordje staat...

(opname uit 1957!)

volgende keer:
zetten we een prijs op iemands naam...

avoir les jetons

het in je broek doen (van angst)
('de muntjes/fiches hebben')

Wat moeten we ons hierbij voorstellen, een soort faalangst als je ineens over een heleboel fiches beschikt in het casino en de angst die je dan ineens bekruipt dat je ze vervolgens weer kwijt zult raken? Nee, de verklaring is veel basaler en komt veel meer in de richting van de Nederlandse variant. Bij jetons (lett. 'werpsels', het gaat namelijk om muntjes die je ergens in moet gooien, bijvoorbeeld in een automaat) moet je uitgaan van de oorspronkelijke betekenis, afgeleid van het werkwoord jeter, dus alles wat je uit je lichaam kunt werpen. Denk daarbij aan angstzweet, maar dus ook letterlijk aan 'uitwerpselen'. Je kunt het in je broek doen van angst en daar heeft eventueel in je broekzakken achtergebleven muntgeld dus niets mee te maken...

volgende keer:
bespreken we een uitwerpverbod...

une auberge espagnole

L'auberge espagnole (2002)

de zoete inval
('een Spaanse herberg')

Deze uitdrukking is internationaal bekend geworden door de succesvolle film van Cédric Klapisch met dezelfde titel uit 2002, waarin een groep jonge mensen met een Erasmusbeurs in een studentenhuis in Barcelona gevolgd wordt. De film heeft twee sequels gekregen: Les poupées russes (2005) en Casse-tête chinois (2013).

Oorspronkelijk betekende de uitdrukking: 'een situatie waarin je alleen aantreft wat men zoal heeft meegebracht'. Dan kun je denken aan eten met de ingrediënten die toevallig in huis zijn, maar dus ook aan een plek waar je van alles aantreft, en van daaruit weer een plek waar je alles en iedereen aan kunt treffen, waar het een zoete inval is.

In de achttiende eeuw hadden Spaanse herbergen een bedenkelijke reputatie: als je er wat wilde eten, kon je maar beter zelf wat meebrengen, ofwel omdat de herberg alleen onderdak bood en geen eten en drinken, of omdat de kwaliteit van het gebodene zeer minimaal was.

Het misschien ook wel aangename aspect van de 'zoete inval' kan gekomen zijn door de soms aangename verrassingen die je kunt aantreffen als iedereen zijn bijdrage levert en/of door het gevarieerde gezelschap dat in de herberg zijn toevlucht zocht. Bedenk daarbij dat veel Spaanse herbergen langs het parcours van de bedevaarttocht naar Santiago de Compostela natuurlijk bezoekers uit allerlei streken ontvingen.

volgende keer:
doen we het in onze broek...

mettre les bouchées doubles

een tandje hoger schakelen / in de vijfde versnelling gaan
('dubbele hapjes nemen')

Waar wij voor het versnellen onze metafoor zoeken in het autorijden, zoekt de Fransman het in... - hoe kan het ook anders? - het culinaire gebied.
Als je sneller wilt eten, neem je dubbele (of zelfs drie, vier of vijfdubbele, als je bijvoorbeeld aan een hotdog-eetwedstrijd deelneemt) hapjes.

Toch houd ik meer van de langzame genieter, veel Franser bovendien...

volgende keer:
Hoewel het in deze coronatijden niet aan te raden is, zoeken we morgen onze toevlucht in een Spaanse herberg...