s'inscrire en faux

de juistheid van een interpretatie aanvechten / logenstraffen

Sommigen zullen zich misschien afvragen wat het plaatje met de uitdrukking van vandaag te maken heeft en ik geef toe dat het ook wel een beetje vergezocht is, maar een faux is als zelfstandig naamwoord ook het Franse woord voor 'zeis'. Je zou s'inscrire en faux dus kunnen lezen als 'zich als zeis inschrijven', wat uiteraard grote onzin is. Het gaat hier natuurlijk gewoon om het bijvoeglijk naamwoord faux dat 'fout' of 'vals' betekent. Inscrire had als eerste betekenis in de dertiende eeuw 'informatie opschrijven, noteren' en s'inscrire 'ervoor zorgen dat je naam genoteerd wordt op een lijst'. S'inscrire en faux werd vanaf de zeventiende eeuw gebruikt om bezwaar aan te tekenen tegen iets waar je het niet mee eens was.

volgende keer:
hebben we een populaire bijdrage...

panneaux insolites : fermé après les heures d'ouverture

gesloten na openingstijd

Je kunt maar niet duidelijk genoeg zijn, dus voor wie het niet begrepen heeft: deze parkeerplaats is gesloten als hij niet geopend is. Zodra hij dicht is, is hij dus niet meer open. Het is maar dat u het weet...

volgende keer:
gaan we de juistheid van deze interpretatie aanvechten...

français de la rue : jules

vriend/vrijer/man/echtgenoot/pooier/
pispot

Jules is of was in ieder geval een buitengewoon veel voorkomende voornaam voor mannen en als de naam voorafgegaan wordt door een bezittelijk voornaamwoord (mon, ton, son), dan wordt met de naam doorgaans een persoon van het mannelijk geslacht aangeduid waarmee je amoureuze betrekkingen hebt. Er bestaan ook twee minder positieve of in ieder geval afwijkende betekenissen, maar die ken ik persoonlijk alleen maar uit de literatuur. In het werk van Romain Gary komt jules ook voor in de betekenis van 'pooier' (iets soortgelijks was ook het geval met het woord mec) en in het werk van Marcel Pagnol wordt het zelfs gebruikt in de betekenis van 'po, nachtspiegel'. Dus... je gaat met je Jules naar bed en hij is ook de enige voor wie je eruit komt...

volgende keer:
hebben we moeite met parkeren...

fumer comme un pompier

roken als een ketter
('roken als een brandweerman')

Het is geen aanbeveling om als brandweerman te roken, tenzij je je eigen werk zeker wilt stellen misschien.

Nee, de uitdrukking dateert uit de tijd dat de vuurbestrijders nog niet beschikten over brandwerende kleding. Daarom besproeiden ze hun katoenen of wollen kleding flink met water voordat ze een brandend pand betraden. Dat ging vervolgens enorm stomen, zodat ze 'rookten als een brandweerman'...

volgende keer:
hebben we het over ons vriendje...

soûl comme un Polonais

dronken als een Maleier
('dronken als een Pool')

Slechte eigenschappen dichten we liever niet onszelf toe. Nee, die ander, die is pas erg... Niemand zo dronken als een Maleier. In Frankrijk spelen de Polen hier de rol van zondebok. 

Het zijn huursoldaten die verantwoordelijk zijn voor de slechte reputatie. In de zeventiende eeuw speelden Zwitserse huursoldaten deze bedenkelijke rol en was men dus soûl comme un Suisse. In de achttiende eeuw en onder Napoleon waren vooral Poolse huursoldaten populair en namen zij meteen ook de reputatie van de Zwitsers over, omdat ook zij hun militaire stress vaak openlijk en mateloos wegdronken. Onder Napoleon kregen de Polen overigens toch nog een soort gouden randje om hun reputatie. Aan de vooravond van een veldslag gaf Napoleon zijn soldaten vaak enige vrije tijd, die door velen van hen werd gebruikt om flink te pimpelen. Het gevolg was vaak dat ze de volgende dag aan het begin van de veldslag geradbraakt op het slagveld verschenen... op de Polen na, die kennelijk een grotere alcoholtolerantie hadden opgebouwd. Napoleon zou daarop verzucht hebben: Si vous voulez vous soûler, soûlez-vous comme les Polonais ('als jullie je willen bezatten, doe dat dan zoals de Polen')...

volgende keer:
kun je wel roken als je bij de brandweer bent?

une querelle d'Allemand

ruzie om niks / een storm in een glas water
('een Duitsersruzie')

Ze kijkt misschien wel moeilijk, maar Macron hoeft zich waarschijnlijk niet druk te maken: ruzie met een Duitse is meestal een ruzie om niks, een storm in een glas water. Maar hoezo dan?

Het is moeilijk na te gaan, aangezien de uitdrukking al lang bestaat. Michel de Montaigne had het in de zestiende eeuw al over een querelle d'Allemagne. Er worden verschillende verklaringen aangedragen. Zo werden de Duitsers lange tijd beschouwd als het meest ontvlambare volk in de regio, die zich om niets heel erg kwaad konden maken. Daarnaast zouden Duitse soldaten vaak dronken zijn en daardoor snel geïrriteerd raken. Ook Duitse studenten hadden wat dat betreft een discutabele reputatie. Tenslotte zouden Duitsers die langs het Frans-Duitse grensgebied woonden het geringste excuus aanwenden om eens flink aan het plunderen te slaan aan de Franse kant van de grens.

Maar de meest aannemelijke verklaring ligt in het feit dat onder het Heilige Roomse Rijk Duitsland een lappendeken van verschillende vorstendommetjes was die om het minste en geringste met elkaar slaags raakten in de hoop op gebiedsuitbreiding om daarmee hun invloed te vergroten...

volgende keer:
kun je in Frankrijk ook dronken als een Maleier zijn?...

de mal en pis

van kwaad tot erger / van de wal in de sloot
('van slecht tot slechter')

... of de malle en pisse ('van koffer tot pis')? Het zou van toepassing kunnen zijn op de aankleding van Manneken Pis, maar dat is een kwestie van smaak, waarover uiteraard niet te twisten valt...

Zoals mal het bijwoord is van mauvais ('slecht, erg'), zo is pis het bijwoord van pire ('slechter, erger'), maar in de spreektaal heeft het bijvoeglijk naamwoord pire het bijwoord pis verdrongen, dat eigenlijk alleen nog in een aantal vaste combinaties voorkomt zoals tant pis ('jammer dan') en de mal en pis ('van kwaad tot erger'). Maar voor de taalpuristen gaat het van kwaad tot erger, want zelfs pire staat steeds meer onder druk van plus mauvais...

volgende keer:
hebben we ruzie om niks...