Op de foto wordt in Saint-Emilion de wijnoogst officieel geopend. In de twaalfde eeuw (en later) was de ban een officiële en openbare bekendmaking van bijvoorbeeld een voorgenomen huwelijk door een stadsomroeper. Zo'n proclamatie werd voorafgegaan en afgesloten door tromgeroffel. In militaire kringen werd ban ook de benaming voor de muziek die daarbij door een klaroen werd gespeeld.
volgende keer:
is onze bijdrage op het belachelijke af...
Je kunt ook een kippetje sturen (envoyer un poulet). De uitdrukking ontstond medio zestiende eeuw (écrire un poulaict) en betekende aanvankelijk gewoon 'een brief sturen'. De betekenis 'liefdesbrief' kwam iets later. Er wordt wel beweerd dat destijds soms een brief werd verstopt onder een van de vleugels van een kip, en zo zou un poulet een metonymia geworden zijn voor de in de kip verstopte brief. Maar er zijn ook mensen die de uitdrukking verklaren door de manier waarop destijds brieven werden gevouwen. De envelop was nog niet gebruikelijk, maar men vouwde twee uiteinden van de brief zo dat ze deden denken aan de vleugels van een kip. Ja, in die tijd kon je niet volstaan met een simpel whatsappje. Je moest je bekwamen in de kunst van het schrijven van liefdesbrieven én origami...
volgende keer:
doen we (tromgeroffel...) een officiële aankondiging...
Zou het alle dagen feest zijn in Beaumont-village? In ieder gevallen hebben ze het hele dorp op hun kop gezet...
volgende keer:
corresponderen we met een kip...
Een van de vele alternatieve (straat)woorden voor jongens en mannen is (naast het op nummer 1 staande mec en zijn verlan-variant keum) gadjo met voor vrouwen en meisjes de variant gadji. Dit woord komt uit de taal van de Roma en is daar een aanduiding voor niet-zigeuners, net als goj een aanduiding is voor een niet-Jood. In het straatfrans geldt gadjo gewoon voor alle mannen, niet alleen voor mannen die niet tot je eigen kring behoren. Het meervoud van gadjo is trouwens gadjé (of gadjos). Van gadji bestaat alleen het meervoud gadjis. Gadjo is trouwens ook de naam van een gypsy-jazz gezelschap dat u op de foto ziet afgebeeld. Hieronder een spontaan strandoptreden van dat gezelschap in 2009:
een suppoost van de duivel / een duivelskind / een helleveeg
Sorry, suppoost van de duivel! Ik heb op de
grond een cirkel van zout getrokken, zodat jouw
noodlottige krachten niet kunnen wer...
Bij het woord 'suppoost' denken wij tegenwoordig aan iemand die surveilleert in een museum, in het Frans een gardien of een surveillant, maar het is ook het woord voor 'handlanger, dienaar', in ons geval hebben we het dus over een handlanger van de duivel, of een duivelsdienaar. Het komt van het Latijnse werkwoord supponere ('onderplaatsen'), en daarmee is een suppôt dus een ondergeschikte, net als een suppositoire ook letterlijk 'van onderen geplaatst' wordt. Dat is namelijk een zetpil. Dit meerlettergrepige woord wordt in het gangbare Frans meestal afgekort tot suppo, zodat de uitdrukking van vandaag klinkt als 'Satans zetpil'. In de legendes over de duivel, handelt dit kwaadaardige wezen niet in zijn eentje, maar wordt hij bijgestaan door een leger demonen.
Men mag zich afvragen waar bepaalde volksuitdrukkingen
vandaan komen, bijvoorbeeld suppôt de Satan:
- Satan! Tijd voor je zetpil!
- Nu?
Weer even terug naar de betekenis van het woord suppôt. In de dertiende eeuw werd het woord gebruikt in de betekenis van 'vazal' of 'onderdaan'. In de zeventiende eeuw, toen het feodale stelsel langzaam aan het verdwijnen was, ging het 'ondergeschikte (werknemer)' betekenen en al snel kreeg het de pejoratieve betekenis van 'aanhanger van een slechte zaak'. En zo ontstond in de achttiende eeuw de uitdrukking die we vandaag behandelen, de 'duivelsdienaar'.
volgende keer:
luisteren we naar een zigeunerjongen... of juist niet?
Rond 140 voor Christus stelde de Griek Antipater van Sidon een lijst op met zeven wonderen van architectuur. Daarvan staat er momenteel nog maar één overeind. Ik noem ze hier even niet, dan kunt u zelf een quizje doen (oplossing onder deze bijdrage). Tegenwoordig worden er allerlei moderne varianten bedacht van zeven wereldwonderen (die nog wel overeind staan, zoals de Chinese Muur, de Taj Mahal en Machu Picchu), maar de klassieke lijst van zeven is nog altijd heel bekend (bij u ook? doe de quiz...). Maar we blijven altijd de behoefte voelen om onze verwondering uit te spreken als we weer een bijzonder bouwwerk ontdekken en dat noemen we dan graag 'het achtste wereldwonder'. Goed, tijd om uw quizje na te kijken. Hoeveel had u er goed?
volgende keer:
willen we zelf dat achtste wereldwonder wel eens creëren, dus verkopen we onze ziel aan de duivel...
Scroll naar beneden voor de antwoorden op de quiz...
nog iets verder...
nog een klein endje verder...
ietsje verder nog...
O.K. Hieronder volgen de antwoorden:
1. de piramide van Cheops (staat nog overeind)
2. de hangende tuinen van Babylon
3. het beeld van Zeus in Olympia
4. de tempel van Artemis in Ephese
5. het mausoleum van Halikarnassos
6. de kolos van Rhodos
7. de vuurtoren van Alexandrië
In de zesde eeuw voor Christus leefde Croesus, koning van Lydië, vermaard om zijn enorme rijkdom. Die rijkdom had hij waarschijnlijk te danken aan het goud dat in de bodem lag van de rivier de Paktolos die door zijn rijk en zijn hoofdstad Sardis stroomde. De naam van de rivier werd later symbool voor grote rijkdom en werd rond 1800 in het Frans het woord voor goudmijn. Maar waarom lag er zoveel goud in die rivier? Dat vertelt ons de legende van koning Midas, die in ruil voor een gunst die hij de goden had verleend een wens mocht uitspreken. Hij wenste dat alles wat hij aanraakte zou veranderen in goud. Tot zijn grote vreugde werd deze wens ingewilligd, maar hij had zich niet gerealiseerd dat nu ook alles wat hij wilde eten of drinken veranderde in goud, wat tot een spoedige dood zou leiden. Om zijn wens weer ongedaan te maken, moest hij zich wassen in de rivier de Paktolos en dat zou dus weer geleid hebben tot de legendarische rijkdom van koning Croesus...
volgende keer:
vragen we ons af wat het achtste wereldwonder is...