zijn verdiende loon krijgen
('niets verliezen om erop te wachten')
Deze uitdrukking dateert uit de achttiende eeuw toen hij werd gebruikt voor mensen die een fout hadden begaan en hun straf daarvoor niet zouden ontlopen. Misschien kom je er nu nog even mee weg, maar zoals wij ook kunnen zeggen: 'je kunt erop wachten'. Ooit komt boontje om zijn loontje.
volgende keer:
Hoe zeg je in het Frans 'beter één vogel in de hand dan tien in de lucht' ?
mazzel hebben
('kom/kont hebben')
Natuurlijk kun je een momentje van geluk beleven als je een kop warme thee, chocola of koffie drinkt. De Fransen drinken dat 's ochtends uit een bol, een soort kom, een stuk groter dan een thee- of koffiekop, maar kleiner dan een slakom. De variant avoir du pot lijkt uit dezelfde hoek te komen, omdat het naar de theepot lijkt te verwijzen. Dit is echter maar schijn. De derde variant (avoir du cul, lett. 'kont hebben') doet vermoeden dat de woorden bol en pot naar iets anders verwijzen en dat is inderdaad het geval. Vanaf het eind van de negentiende eeuw worden de woorden bol en pot (in het bargoens) ook gebruikt om het poepgat en - iets ruimer - het hele achterwerk mee aan te duiden. Daarmee hebben de woorden bol, pot en cul dus dezelfde betekenis. Maar wat nou precies het verband tussen 'kont' en 'mazzel' is, tja, daarop moet ik u het antwoord schuldig blijven...
volgende keer:
Hoe krijg je in het Frans je verdiende loon?
onverschillig/onberoerd blijven
('van marmer blijven')
Als iets je ontroert, ergert, bedroefd maakt of doet schrikken, dan veroorzaakt dat onherroepelijk een kleine (of grote) beweging in je lichaam, vandaar ook dat je zegt dat je bewogen of be/ontroerd wordt. Een marmeren beeld kan weliswaar een subtiele gevoelsuitdrukking weergeven, maar die blijft voor altijd onveranderd.
Wie echter onberoerd blijft door prikkels van buitenaf, zich niet uit de tent laat lokken, die is of blijft van marmer, als een marmeren beeld dat bevroren blijft in één uitdrukking. Iets kan je ook laisser de marbre ('van marmer laten / koud laten'). Maar wie laat de schitterende marmeren beelden van Michelangelo onberoerd?
volgende keer:
Brengt poep geluk?
badpak/trui - maillot
Wie draagt er een maillot, een balletdanser of een voetballer? Dat lijkt ons nogal wiedes: een balletdanser natuurlijk. Maar niet in het Franse taalgebied. Daar is een maillot een badpak of een zwembroek. Je voegt dan wel de bain (un maillot de bain) toe. Ook een gympakje kan behalve justaucorps ('recht op het lichaam') een maillot genoemd worden en ook de shirts die voetballers en wielrenners dragen zijn maillots. Zo is de 'gele trui' in de Tour de France le maillot jaune, de 'regenboogtrui' le maillot arc-en-ciel en de 'bolletjestrui' voor de beste klimmer le maillot à pois. Wat wij een 'maillot' noemen, heet in het Frans doorgaans een collant (lett. 'plakkend', omdat hij recht op het lichaam plakt en geen ruimte toelaat tussen huid en stof), maar soms kan toch ook het woord maillot gebruikt worden. Verwarrend...
volgende keer:
Het wordt morgen winters koud. Hoe zeg je in het Frans dat iets je volledig koud laat?
hoog aangeschreven staan / in een goed blaadje staan
('in geur van heiligheid zijn')
Eind oktober 2010 overleed Georges Frêche, voormalig burgemeester van Montpellier en voorzitter van de regio Languedoc-Roussillon. Het was een nogal omstreden bestuurder die zelfs uit zijn Parti Socialiste werd gezet vanwege zijn racistische opmerkingen (zo vond hij dat het aantal zwarte spelers in het nationale elftal geen correcte afspiegeling was van de Franse bevolking). Ook de directeur van het grote parfummerk Guerlain werd van racisme beschuldigd. Toen hij in oktober 2010 de nieuwe geur Samsara lanceerde, vertelde hij in het Franse journaal: Pour une fois, je me suis mis à travailler comme un nègre. Je ne sais pas si les nègres ont tellement travaillé, mais enfin... ('Voor deze keer ben ik gaan werken als een neger. Ik weet niet of negers nou zo hard gewerkt hebben, maar o.k. ...). De cartoon verwijst naar beide voorvallen.
Terug naar de uitdrukking zelf. Een lijk in ontbinding geeft een indringende rottingsgeur af, maar van heiligen werd nogal eens beweerd dat ze na hun dood een lieflijke geur afgaven, waardoor je hen meteen kon onderscheiden van gewone, niet heilige mensen.
De uitdrukking wordt overigens vooral in negatieve zin gebruikt: ne pas être en odeur de sainteté en betekent dan uiteraard 'in kwade reuk staan, een slechte reputatie hebben'.
volgende keer:
Tja, dat wordt zondag. Want ik ga nu even een paar dagen naar Marseille. Maar ik verklap alvast dat we het zondag hebben over stoere Franse voetballers en wielrenners die maillots dragen...
boter aan de galg (gesmeerd)
('een brandijzer/pleister op een houten been')
Deze uitdrukking wordt gebruikt om aan te geven dat een bepaalde maatregel volstrekt nutteloos is. Een cautère is van oorsprong (13e eeuw) een brandijzer en later een medisch instrument waarmee je een wond kunt genezen door een litteken te veroorzaken. In figuurlijke zin kan het ook gebruikt worden in de betekenis 'remedie' of zelfs 'pleister (op de wonde)'. Maar het heeft natuurlijk geen zin om dit toe te passen op een houten been: de beschadigde 'huid' zal niet meer dichtgroeien. Het is dus geen efficiënte methode om een probleem op te lossen.
volgende keer:
ruiken we een geur van heiligheid...
(kook)recept - (dokters)recept
Al is het in Frankrijk heel gebruikelijk onderling recepten uit te wisselen, vraag een arts tijdens het consult geen recette uit te schrijven, tenzij je uit betrouwbare bron vernomen hebt dat hij of zij vermaard is om zijn frambozenjam, zijn coq au vin of zijn boerenpaté. Een recette is namelijk een kookrecept met instructies hoe je een bepaald gerecht moet bereiden. Dat kan wel figuurlijk gebruikt worden, bijvoorbeeld une recette pour gagner of pour être heureux ('een recept om te winnen / om gelukkig te worden'), maar een doktersrecept is een ordonnance (lett. 'een verordening'). De arts geeft de apotheker de opdracht een medicijn samen te stellen. Daar heeft de apotheker dan natuurlijk wel weer een recette voor, al zal de grote meerderheid van de verordende medicijnen door de farmaceutische industrie zijn geleverd.
volgende keer:
Kun je in het Frans ook boter aan de galg smeren?
