hoe vertaal je 'bezoeken' in het Frans?

visiter, rendre visite à, aller (en visite) chez, aller à, se rendre à, aller voir, venir voir, fréquenter

Laat het plaatje hiernaast meteen een waarschuwing zijn: het gaat hier namelijk niet om een patiënt die de dokter bezoekt, nee: degene die hier visite is de dokter zelf. Visiter une personne betekent namelijk 'iemand medisch onderzoeken'. Als het om personen gaat, is dus alleen een arts in staat om iemand te visiter. Wel kun je landen, concerten, steden en musea visiter, zelf of in een rondleiding, une visite guidée.

Maar welk woord moet je dan gebruiken als je mensen wilt bezoeken? Als het om een formeel bezoek gaat ('een bezoek brengen aan') dan kun je kiezen voor rendre visite à, maar als het wat informeler is ('opzoeken'), dan verdienen aller voir en venir voir (lett. 'gaan zien' en 'komen zien') de voorkeur: Je vais voir mon grand-père ('ik ga mijn grootvader opzoeken'), Tu viens me voir cet après-midi ? ('kom je me vanmiddag opzoeken?'). 

Ook bij gebouwen e.d. kun je onderscheid maken tussen formeel en informeel. Visiter en se rendre à ('zich begeven naar') zijn formeler dan aller à ('gaan naar'). Let bij dit laatste werkwoord vooral ook op het voorzetsel. Ga je namelijk naar een persoon, dan gebruik je niet het voorzetsel à maar chez: il va à un concert, maar il va chez le boulanger ('hij gaat naar de bakker'). Dat komt heel nauw: 'naar de bakker' kun je ook vertalen met à la boulangerie (le boulanger is de persoon die brood bakt, la boulangerie is de bakkerij, of de bakkerswinkel). Bezoek je een plek met enige regelmaat, dan kun je kiezen voor het werkwoord fréquenter, bijv. fréquenter un café. Omdat je als leerling ook honderden keren je school bezoekt, zeg je in het Frans ook je fréquente le lycée Montessori waar wij gewoon 'ik zit op het Montessorilyceum' zouden zeggen.

volgende keer

Hoe smoor je iets in het Frans in de kiem?

être dans de beaux draps

in de aap gelogeerd zijn
('in mooie lakens zitten')

vertaling van de tekst op het plaatje:
- Ik heb goede zaken gedaan in de uitverkoop*
- O, wat chic, ik vind deze Esprit** heel mooi! / ik hou van deze nieuwe trend!
- Boe!

Gisteren zagen we dat 'in hetzelfde schuitje zitten' in het Frans kan worden vertaald als être logé à la même enseigne ('onder hetzelfde uithangbord logeren'). Maar wat nu als je in de aap gelogeerd bent, als je goed in de problemen zit, dus? 

Dan zit je in mooie lakens. Beide uitdrukkingen klinken in eerste instantie een beetje schimmig. De Nederlandse uitdrukking lijkt terug te gaan op een herberg die ooit op de Amsterdamse Zeedijk heeft gestaan en die geen al te beste reputatie had. 

De Franse uitdrukking heeft waarschijnlijk een ironische betekenis, waarbij je dus het tegengestelde zegt van wat je bedoelt. Het woord drap werd in de Middeleeuwen niet alleen voor bedlakens gebruikt, maar voor lakenstof in het algemeen en vervolgens voor kleding in het algemeen. De kleur wit staat in het algemeen symbool voor zuiverheid, puurheid en onschuld en juist mensen die in de ogen van de (kerkelijke) autoriteiten een zonde hadden begaan, werden daarom in het wit gehuld. Zo moest bijvoorbeeld iemand die beschuldigd werd van overspel boete doen door geheel in het wit gekleed de mis bij te wonen. Daardoor werd je schande voor iedereen duidelijk en daarmee was je situatie dus alles behalve benijdenswaardig. Voeg daaraan toe dat een wit laken ook nog eens het idee oproept van een lijkwade en dan moge het duidelijk zijn dat je inderdaad in de aap gelogeerd bent...

* 'la semaine du blanc' verdient nog wat nadere uitleg. De eerste we(e)k(en) in januari wordt/worden 'la/les semaine(s) du blanc' genoemd. 'Blanc' staat hierbij voor witte wijn. In cafés werd door de meeste klanten graag een glaasje rode wijn gedronken. Aan het eind van het jaar wilde het vat rode wijn nog wel eens leeg zijn en om de klanten niet al te veel teleur te stellen werd er dan geschonken uit een vat witte wijn dat nog niet leeg was...

** Er zit ongetwijfeld een dubbelzinnigheid in het woord 'esprit' in deze context. Ik ben helaas niet helemaal zeker over de eerste betekenis (mocht iemand een betere verklaring hebben dan ik hier ga leveren, aarzel dan niet om me die te geven...). Esprit is een bekend textielmerk (o.a. overhemden), maar het betekent ook 'geest, spook'. 'Esprit' zou hier ook kunnen staan voor 'een nieuwe tendens'. Ook wordt er op het plaatje gespeeld met de dubbele betekenis van 'la semaine du blanc': zoals hierboven uitgelegd betekent het 'nieuwjaarsuitverkoop', maar letterlijk natuurlijk 'de week van het wit', hier dus geïnterpreteerd als de week van het witte textiel, van de witte lakens.

volgende keer

Hoe vertaal je 'bezoeken' in het Frans?

être logé à la même enseigne

in hetzelfde schuitje zitten
(lett. 'onder hetzelfde uithangbord logeren')

Toen huizen nog geen huisnummers hadden - en een groot deel van de bevolking nog analfabeet was - herkende men adressen aan het uithangbord - l'enseigne in het Frans. Met name herbergen waren uitgedost met de mooiste uithangborden. Als iemand in de zestiende eeuw zijn intrek nam in een herberg om daar de nacht door te brengen, wist hij dat hij onder dezelfde voorwaarden daar zou verblijven als zijn buurman in hetzelfde etablissement. Was hij daarmee niet tevreden, dan kon hij dus beter op zoek gaan naar een ander uithangbord. Was dat niet mogelijk, dan deelde hij zijn ongemakken in ieder geval met de andere pensiongasten, die immers onder hetzelfde uithangbord logeerden.

volgende keer

Kun je in het Frans ook in de aap gelogeerd zijn?

une aubaine

een buitenkansje, een meevaller

We hebben al eens de pessimistische natuur van de Fransen besproken en het mag ons dus niet verbazen dat de Fransman geen woord heeft voor ons begrip 'meevallen'. Als je er de Franse Van Dale op naslaat, vind je vertalingen als être/se révéler mieux/moins difficile/moins cher (enz.) qu'on ne s'y attendait ('beter/minder moeilijk/minder duur (enz.) blijken dan men had verwacht'). Maar er bestaat wel een zelfstandig naamwoord met de betekenis 'meevaller, buitenkansje' en dat is het merkwaardige aubaine. Waar komt dat woord vandaan? Daarvoor moeten we terug naar de tijd voor de Franse Revolutie, het Ancien Régime.  Als in die tijd een niet genaturaliseerde vreemdeling in Frankrijk kwam te overlijden, mocht de koning beslag leggen op diens eigendommen. Dit recht - dat in 1819 definitief werd afgeschaft - stond bekend als het droit d'aubaine en dat is weer afgeleid van het woord aubain ('vreemde' van alibanus, 'van een ander rechtsgebied'). Zo'n onverwachte erfenis was natuurlijk een buitengewone meevaller, een buitenkansje voor de vorst om zich te verrijken. Het recht bestaat al twee eeuwen niet meer, maar nu kan iedere gewone Fransman zich ook verheugen op zo'n onverwachte aubaine.

volgende keer

Kun je in het Frans ook in hetzelfde schuitje zitten?

droit comme un i

kaarsrecht
('recht als een i')

Och, ook een kaars wil wel eens een beetje uit het lood staan, maar in principe staat hij goed recht. In het Frans wordt verwezen naar de hoofdletter I die - mits gedrukt en niet als een hanenpoot neergeschreven - ontegenzeggelijk kaarsrecht is...

volgende keer

Hoe noem je een 'meevaller' in het Frans?

un coup de coeur

een opwelling (van enthousiasme)

Het woord coup dat wij in het Nederlands eigenlijk alleen in de betekenis 'staatsgreep' kennen (verkorte vorm van coup d'état) betekent eigenlijk 'slag' of 'stoot', maar heeft in combinatie met andere woorden zo ongelofelijk veel betekenissen, dat ik alleen aan dit woord al een heel blog zou kunnen wijden. Dat doe ik uiteraard niet, maar ik zal zo nu en dan een aantal uitdrukkingen met het woord coup erin behandelen. Als je coup laat volgen door de pied (un coup de pied), dan hebben we het letterlijk over een 'schop' ('slag/stoot met je voet'), maar een coup de main is geen vuistslag, maar betekent 'hulp' (zoals je in onze taal ook iemand een 'handje' kunt helpen). Een vuistslag is letterlijk inderdaad een coup de poing. Een coup de coeur is geen hartslag, maar je zou het wel figuurlijk kunnen zien als een hart dat overslaat, een plotseling ontstaan enthousiasme dus voor iemand of iets. Een coup de foudre (lett. 'bliksemslag') is 'liefde op het eerste gezicht'. Tout à coup is 'plotseling', of om dichter bij het woord coup te blijven 'plotsklaps'. Tenir le coup betekent 'volhouden' en marquer le coup betekent dat je een bijzonderheid wilt benadrukken, dat je iets niet ongemerkt voorbij wilt laten gaan.  Vaak ook combineer je het woord coup met het werkwoord donner ('geven'): donner un coup de pied ('een schop geven'), donner un coup de boule (dat herinneren we ons vast nog wel van Zinedine Zidane: 'een kopstoot geven'). Donner un coup de fil (lett. 'een slag aan de draad geven') is echter iets geheel anders. Het betekent 'bellen'. Een 'telefoontje' is dan ook un coup de fil en niet 'un petit téléphone', waarmee je eventueel een niet al te groot uitgevallen telefoontoestel zou kunnen aanduiden.

volgende keer

Hoe zeg je 'kaarsrecht' in het Frans?

avoir du sang de navet

een slapjanus zijn / slappe knieën hebben
('knollenbloed hebben')

We zijn er weer even een paar dagen tussen drie weken Cuba en een weekje Berlijn: alvast een voorproefje dus voor een nieuw seizoen Franse uitdrukkingen vanaf half augustus.

Er zijn misschien mensen die bij het zien van bloed een appelflauwte krijgen, maar daar heeft de uitdrukking in principe niets mee te maken. Het gaat niet om de reactie op het zien van bloed, maar om het bloed zelf. Bloed staat symbool voor moed en strijdvaardigheid, het gebrek aan gezond, rood bloed staat dus voor het gebrek aan moed. In de achttiende eeuw werd van lafaards dan ook gezegd dat er geen bloed door hun aderen stroomde (n'avoir pas de sang dans les veines). Als je een raap doorsnijdt, gaat die uiteraard niet bloeden en als dat al het geval zou zijn, zou dat bloed spierwit zijn. Waarschijnlijk speelt ook de figuurlijke betekenis van het woord navet mee: als je een film, een boek of een schilderij bijvoorbeeld waardeloos vindt, dan kun je dat in het Frans ook een 'knol' noemen: un vrai navet. Er bestaat trouwens ook nog een variant van deze uitdrukking: in plaats van knollenbloed kan een slapjanus ook over kippenbloed beschikken: avoir du sang de poulet. 

volgende keer

Hoe kun je iets in het Frans benadrukken, niet ongemerkt voorbij laten gaan?