iets tot de laatste druppel uitmelken
('zijn vette kolen van iets maken')
In tegenstelling tot tegenwoordig, nu we ons vaak met enige moeite ontwikkelen tot 'vleesminderaars', was vlees lange tijd rijkeluisvoedsel. Op het menu van de minder bedeelden stonden vooral groente en dan met name kolen, die resistent waren, gemakkelijk te telen en niet duur.
Maar om nou te zeggen dat bij het koken van kool het water je in de mond loopt... Om de kool wat meer smaak te geven, werd dus regelmatig spekvocht toegevoegd. 'Vette kolen maken' betekende dus aanvankelijk 'zichzelf trakteren op een smakelijk maal'. Vanaf de zeventiende eeuw verschoof de betekenis naar 'ergens voordeel uit halen', zoals je ook je portemonnee kunt 'spekken'. Tegenwoordig is de betekenis negatiever geworden: 'ergens voordeel uit halen ten nadele van iemand of iets anders'. Met minder wil je immers geen genoegen nemen.
volgende keer:
Hoe bestel je je koffie in het Frans?
Dat valt nog niet mee, om een juiste vertaling te vinden voor onze woorden 'mee-' en 'tegenvallen', vandaar dat ik ook geen lijstje kan weergeven.
Je zult dus echt in het Frans moeten uitleggen wat er aan de hand is. Als iets beter is of blijkt dan verwacht, kun je dus zeggen dat iets est/se révèle mieux qu'on ne s'y attendait, waarbij je voor mieux ('beter') ook bijvoorbeeld moins difficile ('minder moeilijk') of moins cher ('minder duur') kunt invullen. Als iets je verwachtingen overtreft, kun je zeggen dat het dépasse l'attente/les espérances. Ter geruststelling kun je bijvoorbeeld zeggen ce n'est pas si mal que ça of ce ne sera pas si difficile/terrible/fatigant etc. que ça. Ter relativering kun je natuurlijk ook gewoon zeggen Oh, ça va en als je ergens profijt bij hebt, kun je ook spreken van une aubaine ('een meevaller, een buitenkansje').
Voor 'tegenvallen' zijn er in bepaalde situaties wel vertalingen te bedenken in het Frans, misschien ook door de pessimistische aard van de gemiddelde Fransman. Als niet aan je verwachtingen wordt voldaan, kun je teleurgesteld zijn, dus kun je je toevlucht nemen tot het werkwoord décevoir ('teleurstellen'): ce nouveau collègue nous a déçus ('die nieuwe collega is ons tegengevallen'), tu me déçois ('dat valt me van je tegen'). Tomber mal betekent 'slecht vallen, uitkomen' en tourner mal 'ongunstig verlopen'.
Er is ook een woord voor 'tegenvaller', nl. un contretemps, of une déception of un pépin.
Nog een tegenvaller: voor de volgende post op dit blog moet je weer even een weekje wachten, want de komende week begeleid ik een groep leerlingen naar Brussel en Parijs.
teruggaan/zijn naar/bij af
('terugkomen/teruggaan/teruggestuurd
worden naar start')
Er bestaan allerlei manieren in het Frans om hetzelfde te zeggen. Je kunt ook zeggen revenir etc. au point de départ (lett. 'op het vertrekpunt') of repartir à zéro ('weer van nul vertrekken'), maar de variant van vandaag komt rechtstreeks van bordspellen en dan met name Monopoly. Een case is de benaming voor een vakje op bijvoorbeeld een speelveld. En bij bordspellen als Monopoly kun je soms teruggestuurd worden naar 'start', het eerste vakje van het spelparcours. Dan ben je dus weer terug bij af en kun je weer opnieuw beginnen.
volgende keer:
Hoe vertaal je 'mee-' en 'tegenvallen' in het Frans?
badend in het zweet wakker worden
('zwemmend wakker worden')
Je kunt ook gewoon être en nage, vroeger être à nage, wat oorspronkelijk gewoon 'zwemmen' betekende. Als je zwemt, word je uiteraard helemaal nat, dus de stap naar de figuurlijke betekenis 'zweten' is geen vreemde. Ook wij kunnen 'baden in het zweet'.
volgende keer:
Hoe zeg je in het Frans dat je terug bij af bent?
niet met fluwelen handschoentjes aanpakken / de botte bijl hanteren
('er niet heen gaan met de bolle kant van de lepel')
Bij onze fluwelen (of zijden) handschoentjes kun je nog denken aan voorzorgsmaatregelen om iets niet te bezoedelen of kapot te maken. Zo trekken we handschoentjes aan als we een oud document of een breekbaar kunstwerk willen beroeren, maar iets eten met de bolle kant van de lepel is eigenlijk weinig efficiënt te noemen. Bij vloeibare etenswaren als soep, zal het een eindeloze expeditie worden en gaat het om yoghurt of vanillevla, dan ga je waarschijnlijk behoorlijk morsen. Recht op je doel afgaan is een beter idee, en dat doe je dan natuurlijk niet met de bolle kant van de lepel...
volgende keer:
Kun je in Frankrijk ook badend in het zweet wakker worden?
aan de winnende hand zijn
('het touw vasthouden')
De touwtjes in de uitdrukking hebben met paarden te maken, maar niet op de manier die je misschien in eerste instantie zou denken. Wij denken misschien aan de 'touwtjes' waarmee je een paard vasthoudt, de teugels. Je kunt in het Nederlands immers ook zeggen 'de teugels in handen hebben'. Die uitdrukking bestaat in het Frans ook, nl. tenir les rênes ('de teugels vasthouden'). La corde in de uitdrukking vandaag is het touw dat in de negentiende eeuw de binnenkant van de baan afbakende bij paardenrennen. Wie in de bocht het dichtst dit touw naderde, had de meeste kans de race te winnen.
volgende keer:
Hoe zeg je in het Frans dat je iemand niet met fluwelen handschoentjes aanpakt, maar liever de botte bijl hanteert?
een wipneus
('een trompetneus')
Voor mijn 'kanaaleilandenreces' zijn we geëindigd met een afwijking in het gezicht (les oreilles décollées, 'flaporen'). We pakken de draad weer op met een ander gezichtskenmerk, namelijk de wipneus. Meestal hebben de Fransen het trouwens over een nez retroussé (lett. 'een opgestroopte neus'), maar ook nez en trompette is een veel voorkomende uitdrukking. Op het gefotoshopte plaatje is dit wel heel letterlijk genomen, maar het is een feit, dat je bij een wipneus recht in de neusgaten kunt kijken en dit misschien doet denken aan de opening van een trompet. Vergelijkingen met muziekinstrumenten komen in het Frans overigens wel vaker voor: zo is trombone niet alleen de benaming voor een schuiftrompet, maar ook het woord voor 'paperclip'.
volgende keer:
Hoe zeg je in het Frans dat iemand aan de touwtjes trekt?
